Trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống (được gợi ra từ một nhân vật văn học) là kỹ năng nói và nghe quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết lý thuyết, quy trình thực hiện bài nói và cung cấp 2 bài nói mẫu để các em học sinh tham khảo.

I. Yêu cầu của bài nói

Nhân vật trong tác phẩm văn học rất phong phú, đa dạng, nhưng đều được nhà văn sáng tạo nên để gửi gắm tình cảm và suy ngẫm về cuộc sống. Từ một nhân vật văn học, người nói cần xác định được một vấn đề đời sống có ý nghĩa, sau đó trình bày ý kiến của mình về vấn đề đó.

Bài nói cần đảm bảo:

• Giới thiệu được vấn đề đời sống được gợi ra từ một nhân vật văn học.
• Thể hiện rõ ý kiến của người nói về vấn đề đó.
• Đưa ra được lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.
• Nói rõ ràng, truyền cảm, sử dụng phù hợp các yếu tố phi ngôn ngữ (điệu bộ, cử chỉ, nét mặt, ánh mắt).
• Mở đầu và kết thúc bài nói hợp lí.

II. Gợi ý một số đề tài

Các em có thể lựa chọn vấn đề đời sống được gợi ra từ các nhân vật đã học trong bài “Cội nguồn yêu thương” và bài “Bầu trời tuổi thơ”:

• Từ nhân vật Mên, Mon (Bầy chim chìa vôi): tình yêu thương loài vật, trân trọng sự sống.
• Từ nhân vật An, Cò, tía nuôi (Đi lấy mật): tình yêu thiên nhiên, sự gắn bó với quê hương.
• Từ nhân vật người bố (Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ): tình yêu thương trong gia đình, cách dạy con bằng trải nghiệm, ý nghĩa của những món quà.
• Từ nhân vật thầy Đuy-sen (Người thầy đầu tiên): lòng biết ơn thầy cô, sức mạnh của tình yêu thương và niềm tin vào con người.

Ngoài ra, các em có thể tự tìm thêm đề tài từ một nhân vật văn học mà mình yêu thích.

III. Các bước thực hiện bài nói

Bước 1: Trước khi nói

a) Chuẩn bị nội dung:

• Lựa chọn đề tài: Chọn một vấn đề đời sống có ý nghĩa, gần gũi được gợi ra từ nhân vật văn học mà em ấn tượng.
• Thu thập tư liệu: Tìm các chi tiết, sự việc, lời nói, hành động cụ thể của nhân vật trong tác phẩm để làm bằng chứng. Có thể tìm thêm thông tin từ sách báo hoặc trải nghiệm cá nhân.
• Lập đề cương bài nói: Ghi ngắn gọn ra giấy các ý quan trọng:
  • Vấn đề đời sống được gợi ra từ nhân vật nào, tác phẩm nào?
  • Ý kiến của em về vấn đề đó (đồng ý hay không đồng ý, vì sao)?
  • Lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.
  • Bài học rút ra.
• Dự kiến phản hồi: Nghĩ trước một số câu hỏi mà người nghe có thể đặt ra để chuẩn bị phương án trả lời.

b) Tập luyện:

• Tập nói một mình trước gương để nắm chắc nội dung.
• Nếu có thể, tập nói với người cụ thể (bạn bè, người thân) để tự tin hơn.
• Quản lí thời gian khi nói để đảm bảo thời lượng quy định.

Bước 2: Trình bày bài nói

Với tư cách người nói:

• Lần lượt trình bày các ý theo nội dung đã chuẩn bị.
• Nhấn mạnh ý kiến riêng của mình về vấn đề đời sống.
• Điều chỉnh giọng nói, tốc độ nói phù hợp.
• Sử dụng cử chỉ, điệu bộ tự nhiên, tương tác với người nghe.
• Mở đầu bài nói ấn tượng (có thể kể một câu chuyện ngắn, dẫn một câu nói nổi tiếng…).

Với tư cách người nghe:

• Tập trung lắng nghe để nắm nội dung.
• Ghi lại những nội dung muốn trao đổi.
• Chú ý cách trình bày và thái độ của người nói.

Bước 3: Sau khi nói

Người nghe có thể trao đổi bằng cách: đặt câu hỏi thu thập thêm thông tin, đưa ra lí do đồng tình hay không đồng tình, nhận xét về lí lẽ và bằng chứng.

Người nói lắng nghe, phản hồi: trả lời câu hỏi, bổ sung lí lẽ để bảo vệ ý kiến nếu thấy đúng, tiếp thu những góp ý xác đáng.

IV. Bảng kiểm đánh giá bài nói

Các em có thể sử dụng bảng kiểm sau để tự đánh giá hoặc đánh giá bài nói của bạn:

V. Bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Tình yêu thương loài vật – gợi ra từ nhân vật Mên và Mon trong “Bầy chim chìa vôi”

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Hôm nay, em xin trình bày ý kiến về vấn đề tình yêu thương loài vật – một vấn đề đời sống mà em cảm nhận rất rõ khi đọc truyện ngắn “Bầy chim chìa vôi” của nhà văn Nguyễn Quang Thiều.

Trong truyện, hai anh em Mên và Mon thức giấc lúc hai giờ sáng giữa đêm mưa lớn. Cả hai không ngủ được vì lo lắng cho bầy chim chìa vôi non đang ở bãi cát giữa sông – nơi sắp bị nước lũ nhấn chìm. Mon sợ hãi nói: “Em sợ những con chim chìa vôi non bị chết đuối mất.” Và Mên cũng đáp: “Tao cũng sợ.” Hai đứa trẻ lo lắng đến mức quyết định lấy đò của ông Hảo, chèo ra giữa đêm mưa gió để cứu bầy chim. Dù cuối cùng bầy chim đã tự bay lên được, nhưng hành động của Mên và Mon đã khiến em vô cùng xúc động.

Qua câu chuyện này, em muốn chia sẻ ý kiến của mình: tình yêu thương loài vật là một phẩm chất tốt đẹp mà mỗi người cần có, đặc biệt là lứa tuổi chúng ta.

Vì sao em nghĩ như vậy? Thứ nhất, yêu thương loài vật chính là biểu hiện của lòng nhân ái. Mên và Mon chỉ là hai đứa trẻ, nhưng các bạn ấy đã sẵn sàng liều mình ra sông trong đêm mưa gió vì lo cho bầy chim bé bỏng. Điều đó cho thấy khi con người biết quan tâm đến sự sống của loài vật, trái tim họ sẽ luôn rộng mở và nhân hậu. Thứ hai, trong cuộc sống hiện đại, nhiều loài động vật hoang dã đang bị đe dọa bởi ô nhiễm môi trường, nạn săn bắn trái phép và biến đổi khí hậu. Nếu chúng ta không biết yêu thương và bảo vệ chúng, thế giới tự nhiên sẽ ngày càng nghèo nàn.

Bản thân em cũng từng chứng kiến nhiều bạn nhỏ bắt chim, bắt cá chỉ để chơi rồi vứt đi. Đọc câu chuyện của Mên và Mon, em thấy mình cần học hỏi các bạn ấy – biết trân trọng sự sống của mọi sinh vật, dù nhỏ bé nhất.

Bài học em rút ra là: hãy nhìn thiên nhiên và loài vật bằng con mắt yêu thương. Một hành động nhỏ – như không bắt chim, không phá tổ, không xả rác ra sông suối – cũng đã là cách chúng ta góp phần bảo vệ cuộc sống xung quanh. Như có người đã nói: “Người biết yêu thương cỏ cây, động vật là người mang trong mình hạt mầm của lòng nhân ái.”

Trên đây là ý kiến của em. Em rất mong nhận được những chia sẻ từ thầy/cô và các bạn. Em xin cảm ơn!

Bài mẫu 2: Ý nghĩa của tình yêu thương trong gia đình – gợi ra từ nhân vật người bố trong “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Em xin trình bày ý kiến về vấn đề ý nghĩa của tình yêu thương trong gia đình – được gợi ra từ nhân vật người bố trong truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần.

Trong truyện, người bố dành thời gian mỗi buổi chiều để cùng con trai ra vườn tưới hoa, rồi nghĩ ra những trò chơi thú vị: nhắm mắt chạm hoa đoán tên, nhắm mắt đoán khoảng cách, ngửi mùi hương gọi tên hoa. Mỗi khi con đoán sai, bố không trách mà nhẹ nhàng nói: “Không sao cả, dần dần con sẽ nói đúng.” Bố còn nói với con những câu thật sâu sắc: “Một món quà bao giờ cũng đẹp. Khi ta nhận hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó.” Nhờ bố, cậu bé Dũng biết yêu thiên nhiên, biết lắng nghe cuộc sống bằng tất cả giác quan và hiểu rằng “Những bông hoa chính là người đưa đường.”

Từ nhân vật người bố, em muốn chia sẻ: tình yêu thương trong gia đình chính là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và giúp chúng ta trưởng thành.

Vì sao em tin như vậy? Thứ nhất, tình yêu thương của cha mẹ không chỉ là cho con ăn ngon, mặc đẹp mà còn là dành thời gian cho con, cùng con trải nghiệm cuộc sống. Người bố trong truyện không dạy con bằng lý thuyết, bằng la mắng mà bằng những trò chơi giản dị, bằng sự kiên nhẫn và khích lệ. Đó mới là cách yêu thương đúng nghĩa. Thứ hai, khi được yêu thương đúng cách, trẻ em sẽ biết yêu thương lại. Cậu bé Dũng trong truyện biết trân trọng khu vườn, biết yêu những bông hoa, gọi bố là “món quà bự nhất” và sẵn sàng chia sẻ bí mật hạnh phúc với bạn bè. Điều đó chứng tỏ tình yêu thương trong gia đình sẽ lan tỏa ra cuộc sống.

Nhìn vào thực tế, em thấy ngày nay nhiều bậc cha mẹ bận rộn với công việc, ít dành thời gian cho con cái. Nhiều bạn nhỏ suốt ngày ôm điện thoại, máy tính mà thiếu đi những phút giây gắn bó với gia đình. Câu chuyện về người bố trong truyện khiến em nghĩ rằng: đôi khi hạnh phúc không nằm ở những thứ xa xôi mà ở ngay trong khu vườn nhà mình, trong bữa cơm gia đình, trong những lời nói yêu thương giản dị hằng ngày.

Bài học em rút ra là: hãy trân trọng tình yêu thương của cha mẹ, gia đình dành cho mình. Và hãy học cách bày tỏ tình yêu thương với những người thân yêu – bằng một lời cảm ơn, một cái ôm, hay đơn giản là dành thời gian bên nhau. Bởi vì như bố trong truyện đã nói: “Người càng thân với mình bao nhiêu thì âm thanh đó càng tuyệt diệu bấy nhiêu.”

Trên đây là ý kiến của em. Em rất mong nhận được sự góp ý từ thầy/cô và các bạn. Em xin cảm ơn!

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng