Viết bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc là một trong những kiểu bài quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết cách viết, dàn ý và cung cấp 2 bài văn mẫu giúp các em nắm vững kỹ năng tạo lập văn bản biểu cảm.

I. Yêu cầu đối với bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc

Theo sách giáo khoa Ngữ văn 7, bài văn biểu cảm về con người hoặc sự việc cần đảm bảo các yêu cầu sau:

• Giới thiệu được đối tượng biểu cảm (con người hoặc sự việc) và nêu được ấn tượng ban đầu về đối tượng đó.
• Nêu được những đặc điểm nổi bật khiến người hoặc sự việc đó để lại tình cảm, ấn tượng sâu đậm trong em.
• Thể hiện được tình cảm, suy nghĩ đối với người hoặc sự việc được nói đến.
• Sử dụng ngôn ngữ sinh động, giàu cảm xúc; vận dụng các biện pháp tu từ như so sánh, điệp ngữ… để tăng sự hấp dẫn cho bài viết.
• Kết hợp yếu tố tự sự và miêu tả để làm nền cho việc bộc lộ cảm xúc.

II. Các bước viết bài văn biểu cảm

Bước 1: Trước khi viết

a) Lựa chọn đề tài

Đối tượng biểu cảm có thể là:

• Con người: người thân trong gia đình (ông bà, cha mẹ, anh chị), bạn bè, thầy cô, hàng xóm, hoặc người mà em biết qua sách báo.
• Sự việc: một sự việc xảy ra với bản thân em, em là người chứng kiến hoặc được biết qua sách báo.

Điều quan trọng là đối tượng đó phải để lại cho em những tình cảm, ấn tượng sâu sắc.

b) Tìm ý

Sau khi chọn được đối tượng, hãy trả lời các câu hỏi sau để tìm ý:

• Người đó là ai? Sự việc đó là gì?
• Người hoặc sự việc đó có những đặc điểm nào nổi bật?
• Em có ấn tượng, suy nghĩ gì đối với người hoặc sự việc đó?
• Chi tiết nào gắn với người hoặc sự việc đó khiến em không thể quên?
• Em dự kiến sử dụng yếu tố tự sự, miêu tả nào? Kể chuyện gì và ý nghĩa của nó trong việc thể hiện cảm xúc?

c) Lập dàn ý

Sắp xếp các ý thành dàn ý theo bố cục 3 phần:

Mở bài:

• Giới thiệu người hoặc sự việc mà em muốn bày tỏ tình cảm, suy nghĩ.
• Bày tỏ tình cảm, ấn tượng ban đầu về đối tượng.

Thân bài:

• Biểu cảm về những đặc điểm nổi bật của đối tượng (ngoại hình, tính cách, việc làm…).
• Kể lại những kỷ niệm sâu sắc gắn với đối tượng (kết hợp tự sự, miêu tả).
• Nêu ấn tượng, cảm xúc sâu đậm của em.
• Biểu cảm về vai trò, ảnh hưởng của đối tượng đối với cuộc sống của em.

Kết bài:

• Khẳng định lại tình cảm, suy nghĩ đối với người hoặc sự việc.
• Liên hệ bản thân.

Bước 2: Viết bài

Bám sát dàn ý đã lập, chú ý:

• Nêu được những đặc điểm nổi bật khiến đối tượng để lại ấn tượng sâu đậm.
• Ngôn ngữ sinh động, giàu cảm xúc.
• Vận dụng biện pháp tu từ (so sánh, điệp ngữ, nhân hóa…) để tăng sức hấp dẫn.
• Kết hợp yếu tố tự sự (kể) và miêu tả (tả) làm nền cho biểu cảm.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Rà soát bài văn theo các tiêu chí:

• Đã giới thiệu được đối tượng và ấn tượng ban đầu chưa?
• Đã nêu được đặc điểm nổi bật của đối tượng chưa?
• Đã thể hiện được tình cảm, suy nghĩ chưa? Ngôn ngữ đã sinh động, giàu cảm xúc chưa?
• Kiểm tra lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

III. Dàn ý chi tiết bài văn biểu cảm về con người

Dưới đây là dàn ý chi tiết mẫu cho bài văn biểu cảm về một người thân:

a. Mở bài

• Giới thiệu vai trò của gia đình đối với mỗi người.
• Giới thiệu người thân mà em yêu quý: người đó là ai?
• Khái quát tình cảm em dành cho người đó: yêu quý, kính trọng, biết ơn…

b. Thân bài

• Biểu cảm về những nét ấn tượng nhất về ngoại hình người thân (kết hợp miêu tả).
• Biểu cảm về những nét tiêu biểu trong tính cách, sở thích, lối sống.
• Gợi lại những kỷ niệm sâu sắc với người thân (kết hợp tự sự) – ví dụ: một lần mắc lỗi được mẹ bảo ban; một lần được cha động viên khi gặp khó khăn…
• Biểu cảm về ảnh hưởng, vai trò của người đó đối với cuộc sống của em.

c. Kết bài

• Khẳng định tình yêu, lòng quý trọng đối với người thân.
• Liên hệ bản thân: em cần làm gì để thể hiện tình cảm ấy.

IV. Bài văn mẫu

Bài mẫu 1: Biểu cảm về người bà yêu quý

Trong gia đình, mỗi người đều có một vị trí đặc biệt trong trái tim em. Nhưng nếu được hỏi ai là người em yêu thương và kính trọng nhất, em sẽ không ngần ngại trả lời: đó là bà ngoại. Bà là người đã gắn bó với tuổi thơ em bằng những tháng ngày đẹp đẽ nhất, là người đã dạy em biết yêu thương và sống nhân hậu.

Bà ngoại em năm nay đã ngoài bảy mươi tuổi. Mái tóc bà bạc trắng như cước, búi gọn gàng sau gáy. Khuôn mặt bà nhiều nếp nhăn nhưng đôi mắt vẫn luôn ánh lên sự hiền từ, ấm áp. Nụ cười của bà hiền lành như nắng chiều, mỗi khi bà cười, em cảm thấy mọi lo lắng đều tan biến. Đôi bàn tay bà gầy gò, chai sạn vì cả đời tần tảo nhưng lại vô cùng ấm áp mỗi khi nắm lấy tay em.

Bà là người phụ nữ chịu thương chịu khó. Cả đời bà tảo tần nuôi mẹ em và các cậu, các dì khôn lớn. Giờ đây tuổi đã cao, bà vẫn không chịu ngồi yên mà ngày ngày chăm sóc vườn rau, nấu những bữa cơm ngon cho cả nhà. Bà hay nói: “Còn làm được thì cứ làm, ngồi không buồn lắm.” Câu nói giản dị ấy khiến em vừa thương vừa cảm phục bà.

Em nhớ mãi mùa hè năm lớp ba, em được về quê ở với bà suốt hai tháng. Mỗi tối, bà trải chiếu ngoài sân, hai bà cháu nằm ngắm sao trời. Bà kể cho em nghe đủ thứ chuyện ngày xưa, chuyện cổ tích, chuyện về mẹ em hồi nhỏ. Giọng bà trầm ấm, đều đều như một bài hát ru. Những đêm hè ấy, em nằm gối đầu lên tay bà, nghe tiếng dế nỉ non ngoài vườn mà thấy bình yên vô cùng. Đó là những kỷ niệm đẹp nhất tuổi thơ em, là ký ức mà dù lớn lên bao nhiêu, em cũng không bao giờ quên được.

Có một lần, em lỡ tay làm vỡ chiếc bình hoa mà bà rất quý. Em sợ hãi, đứng khóc không dám nói. Bà chỉ nhẹ nhàng ôm em vào lòng, xoa đầu em rồi bảo: “Không sao đâu, bình vỡ thì mua cái khác, miễn cháu bà không bị đau là được.” Lời nói ấy khiến em vừa nhẹ lòng vừa thấy thương bà đến nghẹn ngào. Bà dạy em rằng con người quan trọng hơn mọi thứ vật chất, và lòng bao dung chính là sức mạnh lớn lao nhất.

Bà ngoại không chỉ là người bà mà còn như một người bạn lớn, một người thầy trong cuộc đời em. Bà dạy em biết yêu thương mọi người, biết sẻ chia và biết ơn những gì mình đang có. Mỗi lần xa bà, em lại thấy nhớ vô cùng – nhớ mùi trầu bà hay ăn, nhớ đôi bàn tay ấm áp, nhớ giọng kể chuyện trầm ấm mỗi đêm hè.

Em yêu bà ngoại rất nhiều. Em mong bà luôn khỏe mạnh để em được ở bên bà thật lâu. Em tự hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi để bà luôn vui lòng. Và mỗi mùa hè, em sẽ lại về quê, lại nằm bên bà ngắm sao trời như thuở nhỏ.

Bài mẫu 2: Biểu cảm về một sự việc để lại ấn tượng sâu sắc

Trong cuộc sống, có những sự việc tưởng như rất nhỏ bé nhưng lại để lại trong lòng ta những ấn tượng không thể nào quên. Với em, đó là buổi sáng mùa đông năm ngoái, khi em tận mắt chứng kiến một hành động đẹp của người lạ trên đường đi học.

Hôm ấy là một ngày mùa đông lạnh giá. Trời mưa phùn, gió bấc thổi buốt từng cơn. Em khoác chiếc áo ấm dày, co ro đạp xe đến trường. Đến đoạn đường gần chợ, em thấy một cụ già gầy gò đang ngồi co mình bên lề đường. Cụ mặc chiếc áo mỏng đã sờn rách, trước mặt là mấy bó rau héo úa. Có lẽ cụ đã ngồi bán hàng từ rất sớm mà chẳng ai mua. Đôi bàn tay cụ run run vì lạnh, gương mặt khắc khổ in hằn những nếp nhăn sâu. Nhìn cụ, em thấy lòng mình chùng xuống, thương cảm vô cùng nhưng không biết làm gì.

Đúng lúc ấy, một chị công nhân mặc đồng phục nhà máy đi ngang qua. Chị dừng lại, nhìn cụ già rồi không nói gì, cởi chiếc áo khoác ấm đang mặc khoác lên vai cụ. Chị mua hết mấy bó rau còn lại, nhẹ nhàng đặt tiền vào tay cụ rồi nói: “Bà ơi, bà về nghỉ đi, trời lạnh lắm.” Cụ già ngẩng lên, đôi mắt đỏ hoe, miệng lắp bắp cảm ơn. Chị chỉ mỉm cười rồi vội vã bước đi, chiếc áo mỏng phấp phới trong gió lạnh.

Em đứng lặng nhìn theo bóng chị khuất dần trong mưa phùn. Lòng em dâng lên một cảm xúc khó tả – vừa xúc động, vừa ấm áp, vừa ngưỡng mộ. Chị ấy không giàu có gì, có lẽ cũng đang vội đi làm cho kịp ca sáng, nhưng chị vẫn dừng lại, vẫn sẵn lòng nhường chiếc áo ấm của mình cho người xa lạ. Hành động nhỏ bé ấy nhưng lại lớn lao biết bao.

Suốt cả ngày hôm đó, hình ảnh chị công nhân khoác áo cho cụ già cứ hiện lên trong tâm trí em. Em nhớ đến câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách” mà bà ngoại hay dạy. Hóa ra, lòng tốt không cần phải là những điều to tát, đôi khi chỉ là một chiếc áo ấm, một lời hỏi thăm, một cử chỉ quan tâm cũng đủ sưởi ấm một ngày đông giá rét.

Em rất cảm phục và biết ơn chị công nhân ấy – người mà em chưa từng biết tên. Chị đã dạy cho em một bài học quý giá về lòng nhân ái. Sự việc nhỏ bé ấy đã thay đổi cách em nhìn cuộc sống. Em hiểu rằng xung quanh mình vẫn còn rất nhiều người tốt, và mỗi chúng ta đều có thể làm điều tốt đẹp cho người khác, dù chỉ là những điều giản dị nhất. Từ hôm ấy, em tự nhủ sẽ sống nhân hậu hơn, biết quan tâm và sẻ chia nhiều hơn với mọi người xung quanh.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng