Trao đổi về một vấn đề mà em quan tâm là bài Nói và nghe trong chương trình Ngữ văn 7. Bài học hướng dẫn các em cách trình bày ý kiến về một vấn đề trong cuộc sống mà mình quan tâm, với lý lẽ và bằng chứng thuyết phục. Bài viết dưới đây trình bày đầy đủ lý thuyết các bước chuẩn bị, cách trình bày bài nói và kèm theo 2 bài nói mẫu để các em tham khảo.

I. Mục đích và đối tượng bài nói

Mục đích: Thuyết phục người nghe về ý kiến của em trước một vấn đề mà em cho là quan trọng, có ý nghĩa. Đây không đơn thuần là kể lại một câu chuyện mà là trình bày quan điểm cá nhân, có lý lẽ và bằng chứng.

Đối tượng: Thầy cô, bạn bè và những người quan tâm đến vấn đề được trao đổi.

II. Các bước chuẩn bị và trình bày bài nói

Bước 1: Trước khi nói – Chuẩn bị nội dung

a) Chọn vấn đề

Dựa vào thực tế cuộc sống của mình và những điều biết được từ sách báo, phương tiện nghe nhìn, em chọn một vấn đề mà mình cho là quan trọng và có ý nghĩa. SGK gợi ý một số đề tài:

• Trẻ em và việc sử dụng các thiết bị công nghệ (ti vi, điện thoại, máy tính…).
• Trẻ em với nguyện vọng được người lớn lắng nghe, thấu hiểu.
• Trẻ em với việc học tập.
• Bạo hành trẻ em (trong gia đình, ngoài xã hội).

Ngoài ra, các em cũng có thể tự chọn đề tài mà mình am hiểu, ví dụ: thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội, an toàn giao thông, học sinh nói tục chửi bậy…

b) Thu thập tư liệu

• Nhớ lại những trải nghiệm thực tế của bản thân.
• Tìm thêm thông tin liên quan từ sách báo hoặc phương tiện nghe nhìn để có cái nhìn toàn diện hơn.

c) Xây dựng dàn ý bài nói

Ghi ngắn gọn các ý quan trọng cần trình bày:

• Vấn đề trao đổi là gì và các biểu hiện của nó.
• Ý kiến của em về vấn đề đó.
• Tác động của vấn đề đối với trẻ em và xã hội.
• Bài học rút ra sau khi bàn luận.

Có thể tìm ý bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi xoay quanh vấn đề. Ví dụ, nếu trao đổi về vấn đề “trẻ em cần được người lớn lắng nghe”, em có thể hỏi: Người lớn đã thực sự lắng nghe trẻ chưa? Biểu hiện nào cho thấy điều đó? Chuyện gì xảy ra khi trẻ không được lắng nghe? Trẻ em mong muốn điều gì? Trẻ em cần làm gì?

d) Tập luyện

Trước khi trình bày, em cần tập luyện: tập nói trước gương, nhẩm lại nội dung, kể cho bố mẹ hoặc bạn bè nghe trước, ghi âm rồi nghe lại để tự chỉnh sửa.

Bước 2: Trình bày bài nói

Đối với người nói:

• Mở đầu: Nêu vấn đề mà em quan tâm, quan điểm của em và tầm quan trọng của vấn đề. Có thể thu hút người nghe bằng cách kể một câu chuyện ngắn gắn với trải nghiệm thực tế để giới thiệu vấn đề.
• Thân bài: Trình bày các khía cạnh của vấn đề với lý lẽ và bằng chứng thuyết phục. Sử dụng từ ngữ liên kết như “trước tiên”, “mặt khác”, “hơn nữa”, “không chỉ vậy”… để các ý rõ ràng, chặt chẽ.
• Kết bài: Nêu bài học rút ra, đề xuất giải pháp hoặc lời kêu gọi. Cảm ơn người nghe.
• Điều chỉnh giọng nói, tốc độ nói phù hợp. Sử dụng cử chỉ, nét mặt tự nhiên và tương tác với người nghe.
• Có thể sử dụng phương tiện hỗ trợ: tranh ảnh, video ngắn, slide… để bài nói thuyết phục hơn.

Đối với người nghe:

• Tập trung lắng nghe, ghi chép lại các ý quan trọng.
• Chú ý thái độ và cách trình bày của người nói.
• Ghi lại nội dung muốn trao đổi để phản hồi sau khi bạn nói xong.

Bước 3: Sau khi nói – Trao đổi

Người nghe trao đổi với tinh thần xây dựng và tôn trọng: hỏi về những nội dung chưa rõ, nêu ý kiến riêng, nhận xét về lý lẽ và bằng chứng mà người nói sử dụng.

Người nói lắng nghe và phản hồi: giải thích thêm chỗ người nghe chưa rõ, tiếp thu ý kiến góp ý xác đáng, bổ sung lý lẽ và bằng chứng để bảo vệ ý kiến nếu thấy ý kiến đó đúng.

III. Bảng kiểm đánh giá bài nói

Khi trình bày hoặc nghe bạn nói, các em có thể dùng bảng kiểm sau để tự đánh giá:

• Bài nói có đầy đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài.
• Bài nói hấp dẫn, lôi cuốn và thuyết phục.
• Bài nói làm rõ những chi tiết liên quan đến vấn đề được nêu.
• Các ý được trình bày theo trình tự hợp lý.
• Giọng nói to, rõ, mạch lạc, thể hiện cảm xúc phù hợp.
• Người nói tự tin, nhìn vào người nghe, sử dụng nét mặt, cử chỉ hợp lý.
• Có sử dụng phương tiện hỗ trợ như tranh ảnh, video…

IV. Bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Trao đổi về vấn đề thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội

Xin chào thầy cô và các bạn! Hôm nay em xin trao đổi về một vấn đề mà em rất quan tâm, đó là việc thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội.

Em tin rằng nhiều bạn trong lớp mình cũng giống em – mỗi ngày đều dành thời gian lướt Facebook, TikTok hay YouTube. Bản thân em đã từng có lần ngồi xem video trên điện thoại suốt hai tiếng đồng hồ mà không hay biết, đến khi nhìn lại thì bài tập vẫn chưa làm xong.

Trước tiên, em muốn nói rằng mạng xã hội không phải hoàn toàn xấu. Nhờ mạng xã hội, chúng ta có thể học hỏi nhiều kiến thức bổ ích, kết nối với bạn bè và giải trí sau những giờ học căng thẳng. Tuy nhiên, mặt khác, nếu sử dụng mạng xã hội không hợp lý, chúng ta sẽ gặp nhiều hệ quả tiêu cực. Nhiều bạn dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội dẫn đến kết quả học tập giảm sút. Hơn nữa, việc tiếp xúc với những nội dung chưa được kiểm chứng có thể khiến chúng ta hiểu sai về nhiều vấn đề. Không chỉ vậy, một số bạn còn bị ảnh hưởng bởi những trào lưu thiếu lành mạnh, bắt chước hành vi không phù hợp với lứa tuổi.

Theo một khảo sát mà em đọc được trên báo, có đến hơn 70% học sinh trung học sử dụng mạng xã hội mỗi ngày, trong đó nhiều bạn dành trên 3 tiếng mỗi ngày cho việc này. Con số đó khiến em suy nghĩ rất nhiều.

Từ đó, em rút ra bài học cho bản thân: chúng ta cần biết kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội, ưu tiên việc học tập và các hoạt động ngoài trời. Cha mẹ và thầy cô cũng nên hướng dẫn chúng ta cách sử dụng mạng xã hội an toàn, thay vì cấm đoán hoàn toàn vì điều đó có thể khiến chúng ta tò mò và lén lút sử dụng nhiều hơn.

Em mong rằng mỗi bạn sẽ trở thành người sử dụng mạng xã hội thông minh, biết chọn lọc nội dung và biết dành thời gian cho những điều thực sự quan trọng. Cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Bài mẫu 2: Trao đổi về vấn đề trẻ em cần được người lớn lắng nghe, thấu hiểu

Xin chào thầy cô và các bạn! Vấn đề mà em muốn trao đổi hôm nay là: trẻ em cần được người lớn lắng nghe và thấu hiểu.

Em xin bắt đầu bằng một câu chuyện thực tế. Có một lần, em rất muốn kể cho bố mẹ nghe về chuyện ở trường – về một người bạn mà em thấy buồn vì bị các bạn khác trêu chọc. Nhưng khi em vừa mở lời, bố em liền nói: “Thôi, chuyện vặt, lo mà học đi!” Em không nói thêm gì nữa, nhưng trong lòng cảm thấy rất tủi thân. Có lẽ nhiều bạn cũng đã từng gặp tình huống tương tự.

Trước tiên, em muốn nói rằng phần lớn các bậc phụ huynh đều yêu thương con cái. Tuy nhiên, vì bận rộn với công việc hoặc vì nghĩ rằng chuyện của trẻ con không quan trọng, nhiều người lớn chưa thực sự dành thời gian lắng nghe tâm tư của con. Biểu hiện rõ nhất là khi trẻ muốn tâm sự thì bị ngắt lời, bị phớt lờ hoặc bị phê bình ngay lập tức mà chưa được giải thích rõ ràng.

Mặt khác, khi trẻ em không được lắng nghe, các bạn sẽ dần thu mình lại, không dám chia sẻ với bố mẹ nữa. Hơn nữa, một số bạn có thể tìm đến mạng xã hội để tâm sự với người lạ, điều này tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Không chỉ vậy, nếu tình trạng này kéo dài, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái sẽ ngày càng xa cách.

Em nghĩ rằng trẻ em mong muốn được bố mẹ dành thời gian lắng nghe những chuyện ở trường, những nỗi lo lắng, những ước mơ của mình – dù đó chỉ là những chuyện tưởng chừng nhỏ nhặt. Ngược lại, bản thân chúng ta – những đứa trẻ – cũng cần học cách bày tỏ suy nghĩ của mình một cách bình tĩnh và rõ ràng để bố mẹ hiểu được tâm tư của chúng ta.

Em tin rằng khi người lớn và trẻ em biết lắng nghe nhau, gia đình sẽ trở nên gắn kết hơn và mỗi đứa trẻ sẽ lớn lên hạnh phúc hơn. Cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

V. Một số lưu ý khi trình bày bài nói

Về nội dung, bài nói cần có đủ 3 phần: mở đầu (giới thiệu vấn đề), thân bài (trình bày các khía cạnh với lý lẽ và bằng chứng), kết bài (bài học, lời kêu gọi). Các ý cần sắp xếp theo trình tự hợp lý, sử dụng từ ngữ liên kết để bài nói mạch lạc.

Về hình thức, cần nói to, rõ ràng, tốc độ vừa phải. Tự tin nhìn vào người nghe, không cúi mặt đọc bài. Sử dụng nét mặt, cử chỉ tự nhiên và phù hợp. Nhớ chào hỏi khi bắt đầu và cảm ơn khi kết thúc.

Về tương tác, sau khi trình bày, sẵn sàng lắng nghe ý kiến phản hồi từ thầy cô và các bạn. Giải thích thêm nếu người nghe chưa rõ, tiếp thu góp ý xác đáng và bổ sung lý lẽ để bảo vệ quan điểm nếu cần.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng