Viết bài văn thuyết minh về quy tắc hoặc luật lệ trong trò chơi hay hoạt động là một trong những kiểu bài viết quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết cách viết kiểu bài này, kèm theo 2 bài văn mẫu để các em tham khảo.

I. Tìm hiểu kiểu bài

1. Mục đích

Bài văn thuyết minh về quy tắc hoặc luật lệ trong trò chơi hay hoạt động có mục đích cung cấp thông tin về quy tắc hoặc luật lệ của trò chơi hay hoạt động đó, giúp người đọc hiểu rõ và có thể tham gia.

2. Yêu cầu của kiểu bài

Một bài văn thuyết minh về quy tắc hoặc luật lệ trong trò chơi hay hoạt động cần đáp ứng 4 yêu cầu:

• Giới thiệu được những thông tin cần thiết về trò chơi hay hoạt động: tên gọi, hoàn cảnh diễn ra, đối tượng tham gia.
• Miêu tả được quy tắc hoặc luật lệ của trò chơi hay hoạt động: dụng cụ, cách thức chơi, trình tự các bước cần thực hiện.
• Nêu được vai trò, tác dụng của trò chơi hay hoạt động đối với con người.
• Nêu được ý nghĩa của trò chơi hay hoạt động.

3. Dàn ý chung

• Mở bài: Giới thiệu về trò chơi hay hoạt động (tên gọi, hoàn cảnh diễn ra, đối tượng tham gia).
• Thân bài:
  • Miêu tả quy tắc hoặc luật lệ của trò chơi hay hoạt động (dụng cụ, cách chơi, luật thắng thua…).
  • Nêu tác dụng của trò chơi hay hoạt động.
• Kết bài: Ý nghĩa của trò chơi hay hoạt động đối với cuộc sống con người.

II. Hướng dẫn viết theo các bước

Bước 1: Trước khi viết

a) Lựa chọn đề tài

Hãy nhớ lại những trò chơi hay hoạt động mà em biết hoặc từng tham gia. Có thể chọn trò chơi dân gian (bịt mắt bắt dê, ô ăn quan, kéo co, nhảy bao bố, cướp cờ, thả diều…) hoặc các hoạt động trong dã ngoại, cắm trại, lễ hội…

b) Tìm ý

Trả lời các câu hỏi sau để tìm ý cho bài viết:

• Trò chơi hay hoạt động đó thường diễn ra ở đâu?
• Dành cho lứa tuổi nào? Cần bao nhiêu người tham gia?
• Hiện nay người ta có còn chơi trò chơi đó không?
• Cần những dụng cụ gì?
• Quy tắc, luật lệ của trò chơi hay hoạt động đó là gì?
• Trò chơi hay hoạt động đó có tác dụng gì đối với con người?
• Ý nghĩa của trò chơi hay hoạt động đó là gì?

c) Lập dàn ý

Sắp xếp các ý tìm được thành dàn ý theo bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài.

Bước 2: Viết bài

Khi viết bài, cần lưu ý:

• Kết hợp thông tin tham khảo được và những trải nghiệm của riêng em (nếu có).
• Miêu tả quy tắc hoặc luật lệ một cách chi tiết, rõ ràng.
• Mỗi ý thuyết minh trình bày thành một đoạn văn riêng biệt.
• Sử dụng ngôn ngữ chính xác, dễ hiểu.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Rà soát bài viết theo bảng kiểm:

III. Phân tích bài viết tham khảo trong SGK: “Chơi chuyền”

Bài viết tham khảo trong sách giáo khoa giới thiệu trò chơi chơi chuyền – một trò chơi dân gian Việt Nam. Cấu trúc bài viết gồm:

• Mở bài: Giới thiệu trò chơi chơi chuyền, đối tượng tham gia (các bạn gái), không gian diễn ra (đầu ngõ, dưới bóng tre, góc sân nhà).
• Thân bài:
  • Quy tắc (cách chơi): Từ 2 đến 6 người; đồ chơi gồm 10 que chuyền và 1 quả tròn nặng; người chơi tung quả lên đồng thời nhặt que chuyền; chơi từ bàn 1 đến bàn 10, mỗi bàn có bài đồng dao riêng; hết 10 bàn và chuyền vòng tính là một ván.
  • Luật lệ: Khi đến lượt, không bắt được quả hoặc nhặt que sai sẽ mất lượt; đối phương được chơi; tính thắng thua bằng tỉ số hoàn thành các ván.
  • Tác dụng: Luyện sự khéo léo, nhanh tay nhanh mắt, khả năng tính toán; gắn kết người chơi, củng cố tinh thần đồng đội; đem lại sự vui vẻ, hòa đồng.
• Kết bài: Ý nghĩa – trò chơi thể hiện đậm nét vẻ đẹp văn hóa dân gian người Việt, thường có mặt trong lễ hội và các hoạt động hướng tới mục đích lưu giữ bản sắc truyền thống.

Nhận xét: Bài viết trình bày đầy đủ 4 yêu cầu của kiểu bài, thông tin chi tiết, rõ ràng, dễ hiểu. Đây là một bài tham khảo tốt để các em học tập cách triển khai ý.

IV. Bài văn mẫu

Bài mẫu 1: Trò chơi bịt mắt bắt dê

Trong kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam, bịt mắt bắt dê là một trò chơi vô cùng quen thuộc và được yêu thích. Trò chơi này thường diễn ra ở sân trường, sân nhà, bãi cỏ rộng hay bất kỳ khoảng không gian thoáng đãng nào. Đối tượng tham gia rất đa dạng, từ trẻ em đến người lớn, nhưng phổ biến nhất là lứa tuổi học sinh. Bịt mắt bắt dê không cần chuẩn bị dụng cụ phức tạp, chỉ cần một chiếc khăn sạch để bịt mắt và một nhóm từ 5 người trở lên là có thể bắt đầu.

Về cách chơi, trước tiên cả nhóm sẽ oẳn tù tì hoặc bốc thăm để chọn ra một người đi bắt. Người này sẽ được bịt mắt kín bằng chiếc khăn, đảm bảo không nhìn thấy gì. Những người còn lại đứng thành vòng tròn xung quanh. Khi có hiệu lệnh bắt đầu, người bị bịt mắt sẽ đưa hai tay ra phía trước, dò dẫm di chuyển để bắt những người xung quanh. Trong khi đó, những người còn lại chạy nhẹ nhàng, né tránh nhưng phải luôn ở trong phạm vi sân chơi đã quy định. Họ có thể vỗ tay, gọi tên hoặc phát ra tiếng động để trêu đùa người bắt, tạo nên không khí vui nhộn. Khi người bắt chạm được vào ai và đoán đúng tên người đó thì người bị bắt sẽ phải thay thế làm người bịt mắt. Nếu đoán sai tên, người bắt phải tiếp tục trò chơi.

Về luật lệ, người chơi không được chạy ra khỏi phạm vi sân chơi đã thống nhất từ đầu; nếu vi phạm sẽ bị phạt làm người bịt mắt. Người bắt không được tự ý kéo khăn bịt mắt xuống để nhìn. Những người xung quanh không được xô đẩy, giật khăn của người bắt hay có hành động gây nguy hiểm.

Trò chơi bịt mắt bắt dê mang lại nhiều tác dụng tích cực. Trò chơi giúp rèn luyện phản xạ nhanh nhẹn, khả năng định hướng bằng thính giác và xúc giác. Đồng thời, trò chơi còn tạo tiếng cười sảng khoái, giúp người chơi thư giãn, giải tỏa căng thẳng sau những giờ học tập và làm việc. Bịt mắt bắt dê cũng giúp gắn kết tình bạn, tạo nên những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ.

Ngày nay, dù có nhiều trò chơi hiện đại, bịt mắt bắt dê vẫn giữ được sức hấp dẫn riêng. Trò chơi thường xuất hiện trong các buổi sinh hoạt ngoại khóa, dã ngoại, cắm trại và cả trong các lễ hội truyền thống. Với sự đơn giản mà vui nhộn, bịt mắt bắt dê xứng đáng là một nét đẹp văn hóa dân gian cần được gìn giữ và phát huy.

Bài mẫu 2: Trò chơi kéo co

Kéo co là một trong những trò chơi dân gian lâu đời và phổ biến nhất ở Việt Nam. Trò chơi này thường xuất hiện trong các lễ hội truyền thống, ngày hội thể thao ở trường học, các dịp Tết Nguyên đán hay các buổi sinh hoạt tập thể. Kéo co thu hút mọi lứa tuổi tham gia, từ học sinh tiểu học đến người lớn, và luôn tạo nên bầu không khí sôi nổi, hào hứng.

Để tổ chức trò chơi kéo co, cần chuẩn bị một sợi dây thừng chắc chắn, dài khoảng 10 đến 15 mét. Giữa dây buộc một dải vải màu hoặc đánh dấu bằng một nút thắt làm điểm giữa. Trên mặt đất, kẻ một vạch ngang ngay dưới điểm giữa của dây. Người chơi chia thành hai đội có số lượng bằng nhau, thông thường mỗi đội từ 5 đến 10 người. Hai đội đứng đối diện nhau, mỗi đội nắm một nửa sợi dây.

Khi có hiệu lệnh của trọng tài, cả hai đội đồng loạt dùng sức kéo dây về phía mình. Người chơi đứng so le chân, hai tay nắm chắc dây, ngả người về phía sau và kéo mạnh. Mỗi đội cần phối hợp nhịp nhàng, cùng kéo một lúc theo nhịp hô của đội trưởng. Đội nào kéo được dải vải ở giữa dây về phía mình, vượt qua vạch kẻ trên mặt đất thì đội đó giành chiến thắng. Thông thường, mỗi trận đấu diễn ra theo thể thức ba hiệp, đội nào thắng hai hiệp trước sẽ là đội chiến thắng chung cuộc.

Về luật lệ, người chơi không được quấn dây vào tay, vào người; không được ngồi xuống đất hoặc nằm ra để tăng lực kéo. Nếu vi phạm, đội đó sẽ bị xử thua hiệp đấu. Ngoài ra, khi trọng tài chưa phát hiệu lệnh, cả hai đội không được kéo trước.

Kéo co là trò chơi mang lại nhiều tác dụng quý giá. Trò chơi giúp rèn luyện sức khỏe, tăng cường sức mạnh cơ bắp và sự dẻo dai. Quan trọng hơn, kéo co đòi hỏi tinh thần đồng đội cao, sự đoàn kết và phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên. Nhờ đó, trò chơi giúp gắn kết mọi người, tạo nên bầu không khí thi đua lành mạnh, vui tươi.

Trải qua bao thế hệ, kéo co vẫn là trò chơi không thể thiếu trong các lễ hội và hoạt động cộng đồng ở Việt Nam. Trò chơi không chỉ mang giá trị giải trí mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường – những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Giữ gìn và phát huy trò chơi kéo co chính là cách chúng ta trân trọng và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng