1. Nguyên nhân dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai

• Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, những mâu thuẫn về thị trường và thuộc địa tiếp tục nảy sinh giữa các nước đế quốc.
• Đặc biệt, cuộc đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 đã làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản → dẫn tới sự hình thành chủ nghĩa phát xít và quân phiệt ở Đức và Nhật Bản. Cùng với I-ta-li-a, các thế lực này là thủ phạm gây ra chiến tranh.
• Trên thế giới hình thành hai khối đế quốc đối địch nhau:
  • Khối các nước tư bản dân chủ: Anh, Pháp, Mỹ.
  • Khối phát xít: Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản.
  • → Tuy nhiên, cả hai khối đế quốc này cùng có chung mâu thuẫn với Liên Xô.
• Thái độ của các bên trước nguy cơ chiến tranh:
  • Liên Xô: coi chủ nghĩa phát xít là kẻ thù nguy hiểm nhất → chủ trương liên kết với các nước tư bản để chống phát xít và nguy cơ chiến tranh.
  • Anh, Pháp, Mỹ: vừa lo sợ sự bành trướng của phát xít, vừa thù ghét chủ nghĩa cộng sản → đã nhượng bộ phát xít, hòng đẩy Đức chống Liên Xô.

2. Diễn biến chính và hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ hai

a) Diễn biến chính

Giai đoạn I: Chiến tranh bùng nổ và lan rộng khắp thế giới (từ ngày 1 – 9 – 1939 đến tháng 11 – 1942)

• Ngày 1 – 9 – 1939, quân đội Đức tấn công Ba Lan. Ngày 3 – 9 – 1939, Anh, Pháp tuyên chiến với Đức → Chiến tranh thế giới bắt đầu.
• Từ tháng 4 đến tháng 7 – 1940, quân Đức đánh chiếm Pháp, tấn công Anh.
• Mùa hè 1941, quân Đức chiếm hầu hết các nước tư bản châu Âu.
• Ngày 22 – 6 – 1941, quân Đức tấn công Liên Xô trên dọc tuyến biên giới phía tây; đến tháng 10, quân Đức uy hiếp Thủ đô Mát-xcơ-va.
• Tháng 12 – 1941, quân Nhật Bản tấn công căn cứ Trân Châu cảng của Mỹ ở Thái Bình Dương → Mỹ chính thức tham gia chiến tranh → chiến tranh lan rộng toàn thế giới.
• Tháng 1 – 1942, Mặt trận Đồng minh chống phát xít được thành lập, với ba trụ cột là Liên Xô, Mỹ, Anh.

Giai đoạn II: Quân Đồng minh chuyển sang phản công, chiến tranh kết thúc (từ tháng 11 – 1942 đến tháng 8 – 1945)

• Từ tháng 11 – 1942 đến tháng 2 – 1943, Hồng quân Liên Xô phản công và giành thắng lợi trước quân phát xít tại thành phố Xta-lin-grát → tạo nên bước ngoặt của cuộc chiến tranh (từ phòng ngự chuyển sang phản công).
• Tháng 6 – 1944, liên quân Mỹ, Anh và Đồng minh đổ bộ vào Noóc-măng-đi (Bắc Pháp), mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu, giải phóng nước Pháp.
• Ngày 16 – 4 – 1945, Hồng quân Liên Xô mở chiến dịch công phá Béc-lin (Đức).
• Ngày 9 – 5 – 1945, Đức kí văn kiện đầu hàng Đồng minh không điều kiện → chiến tranh kết thúc ở châu Âu.
• Ngày 6 và ngày 9 – 8 – 1945, Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki của Nhật Bản.
• Ngày 8 – 8 – 1945, Hồng quân Liên Xô tấn công quân Nhật ở Đông Bắc Trung Quốc.
• Ngày 15 – 8 – 1945, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh không điều kiện → Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc.

b) Hậu quả của chiến tranh

• Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của chủ nghĩa phát xít.
• Tuy nhiên, cuộc chiến tranh đã gây ra những hậu quả vô cùng nặng nề: nền kinh tế thế giới bị thiệt hại; nhiều thành phố, làng mạc, cơ sở sản xuất công nghiệp bị tàn phá.

Bảng thống kê hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ hai:

3. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử, vai trò của Liên Xô và các nước Đồng minh trong chiến thắng chủ nghĩa phát xít

a) Nguyên nhân thắng lợi

• Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh phi nghĩa do phe phát xít gây ra – “kẻ gieo gió phải gặt bão”; đồng thời là cuộc chiến tranh chính nghĩa của phe Đồng minh, của các dân tộc bị phát xít chiếm đóng và của các lực lượng tiến bộ trên toàn thế giới.
• Các dân tộc, toàn thể nhân loại tiến bộ luôn đoàn kết, kiên cường, sát cánh cùng lực lượng Đồng minh chiến đấu vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
• Tinh thần chiến đấu và ý chí kiên cường của quân đội các nước Đồng minh, đặc biệt là của Hồng quân Liên Xô, là nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi.

b) Ý nghĩa lịch sử

• Thắng lợi của Liên Xô và các nước Đồng minh đã giúp nhân loại thoát khỏi thảm hoạ của chủ nghĩa phát xít, tạo nên bước chuyển biến căn bản của tình hình thế giới sau chiến tranh: sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa, tương quan giữa các nước tư bản chủ nghĩa thay đổi,…
• Chiến thắng chủ nghĩa phát xít đã tạo điều kiện cho phong trào giải phóng dân tộc, phong trào vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội phát triển.

c) Vai trò của Liên Xô và các nước Đồng minh

• Liên Xô, Mỹ, Anh là lực lượng đi đầu, giữ vai trò trụ cột, quyết định thắng lợi, trong đó Liên Xô có vai trò quyết định nhất.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Bảng ôn tập các đặc điểm và sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài

Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)

I. Nguyên nhân

• Mâu thuẫn về thị trường, thuộc địa giữa các nước đế quốc
• Đại suy thoái 1929 – 1933 → hình thành chủ nghĩa phát xít, quân phiệt (Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản)
• Hai khối đối địch: Anh – Pháp – Mỹ và Đức – I-ta-li-a – Nhật; cả hai cùng mâu thuẫn với Liên Xô
• Anh, Pháp, Mỹ nhượng bộ phát xít, hòng đẩy Đức chống Liên Xô

II. Diễn biến chính

• Giai đoạn I (1 – 9 – 1939 → 11 – 1942) – bùng nổ, lan rộng:
  • 1 – 9 – 1939: Đức đánh Ba Lan → 3 – 9 Anh, Pháp tuyên chiến
  • 1940 chiếm Pháp, tấn công Anh; 1941 chiếm hầu hết châu Âu
  • 22 – 6 – 1941 tấn công Liên Xô; 12 – 1941 Nhật đánh Trân Châu cảng → Mỹ tham chiến
  • 1 – 1942: thành lập Mặt trận Đồng minh (Liên Xô, Mỹ, Anh)
• Giai đoạn II (11 – 1942 → 8 – 1945) – phản công, kết thúc:
  • Xta-lin-grát (11/1942 – 2/1943): bước ngoặt
  • 6 – 1944 đổ bộ Noóc-măng-đi; 16 – 4 – 1945 công phá Béc-lin
  • 9 – 5 – 1945 Đức đầu hàng; bom nguyên tử (6 và 9 – 8); 15 – 8 – 1945 Nhật đầu hàng → kết thúc

III. Hậu quả

• Chủ nghĩa phát xít sụp đổ hoàn toàn
• Hậu quả nặng nề: 60 triệu người chết, 90 triệu bị thương, 76 nước tham chiến, thiệt hại vật chất 4 000 tỉ USD

IV. Nguyên nhân thắng lợi – Ý nghĩa – Vai trò

• Nguyên nhân thắng lợi: tính chính nghĩa; đoàn kết nhân loại tiến bộ; ý chí kiên cường (đặc biệt Hồng quân Liên Xô)
• Ý nghĩa: nhân loại thoát thảm hoạ phát xít; ra đời hệ thống XHCN; thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc, hoà bình, dân chủ
• Vai trò: Liên Xô, Mỹ, Anh là trụ cột, quyết định thắng lợi → Liên Xô quyết định nhất

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn