Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
1. Nguyên nhân xuất hiện Chiến tranh lạnh
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mỹ cùng các nước tư bản Tây Âu chuyển từ quan hệ đồng minh sang đối đầu.
- Mâu thuẫn về mục tiêu, chiến lược giữa hai bên:
- Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa lo ngại về sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô; Mỹ muốn mở rộng ảnh hưởng và làm bá chủ thế giới.
- Liên Xô đã giúp đỡ Đảng Cộng sản ở các nước Đông Âu thành lập các nhà nước dân chủ nhân dân, đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.
- Sự kiện mở đầu: Tháng 3 – 1947, Tổng thống Mỹ Tơ-ru-man công khai thực hiện Chiến lược toàn cầu, từ bỏ hợp tác với Liên Xô, bắt đầu cuộc Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.
2. Biểu hiện của Chiến tranh lạnh
Trong Chiến tranh lạnh, Mỹ – đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa và Liên Xô – đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa luôn ở trong tình trạng đối đầu trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị – quân sự và mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực trên thế giới.
Một số biểu hiện về sự đối đầu giữa các nước tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa:
| Lĩnh vực | Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa | Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa |
|---|---|---|
| Kinh tế | Đề ra Kế hoạch Mác-san (1947), đầu tư khoảng 13 tỉ USD cho 16 nước Tây Âu phục hồi kinh tế | Thành lập Hội đồng Tương trợ kinh tế – SEV (1949), thúc đẩy hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa |
| Chính trị – quân sự | Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – NATO (1949); chế tạo thành công bom nguyên tử (1945); phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958) | Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955); chế tạo thành công bom nguyên tử (1949); phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957) |
| Mở rộng ảnh hưởng – Đức | Ủng hộ thành lập Cộng hoà Liên bang Đức ở Tây Đức (9 – 1949) | Ủng hộ thành lập Cộng hoà Dân chủ Đức ở Đông Đức (10 – 1949) |
| Mở rộng ảnh hưởng – Triều Tiên | Ủng hộ thành lập Đại Hàn Dân quốc (Hàn Quốc) ở phía nam (8 – 1948); tham gia chiến tranh với Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên (1950 – 1953) | Ủng hộ thành lập Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên ở phía bắc (9 – 1948); tham gia chiến tranh với Hàn Quốc (1950 – 1953) |
| Mở rộng ảnh hưởng – Cu-ba | Chống Chính phủ Cu-ba do Phi-đen Cát-xtơ-rô đứng đầu (1961); phong toả hải quân đối với Cu-ba (10 – 1962) | Hỗ trợ kinh tế, đưa quân đội thường trực và một số tên lửa hạt nhân vào Cu-ba (10 – 1962) |
| Mở rộng ảnh hưởng – Việt Nam | Giúp thực dân Pháp tiến hành chiến tranh xâm lược (1950 – 1954); tiến hành chiến tranh xâm lược ở miền Nam, chống phá miền Bắc (1954 – 1975) | Ủng hộ kháng chiến chống Pháp (1950 – 1954); ủng hộ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 – 1975) |
3. Hậu quả của Chiến tranh lạnh
- Chiến tranh lạnh được các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt trong cuộc gặp gỡ không chính thức tại Man-ta (12 – 1989).
- Hậu quả:
- Đẩy thế giới vào tình trạng luôn căng thẳng, đối đầu giữa hai phe đối lập, thậm chí làm bùng nổ các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ ở khắp các khu vực trên phạm vi toàn cầu, làm xuất hiện nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới.
- Đưa đến sự chia cắt lãnh thổ, chia rẽ tình cảm dân tộc, xung đột tôn giáo,… ở nhiều quốc gia, khu vực với hệ luỵ sâu sắc và lâu dài.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
| Mốc thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| Năm 1945 | Mỹ chế tạo thành công bom nguyên tử |
| Tháng 3 – 1947 | Tổng thống Tơ-ru-man thực hiện Chiến lược toàn cầu → bắt đầu Chiến tranh lạnh |
| Năm 1947 | Mỹ đề ra Kế hoạch Mác-san (viện trợ 16 nước Tây Âu) |
| Tháng 8 – 1948 | Thành lập Đại Hàn Dân quốc (Hàn Quốc) ở phía nam |
| Tháng 9 – 1948 | Thành lập Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên ở phía bắc |
| Năm 1949 | Thành lập NATO; SEV; Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử |
| Tháng 9 – 1949 | Thành lập Cộng hoà Liên bang Đức (Tây Đức) |
| Tháng 10 – 1949 | Thành lập Cộng hoà Dân chủ Đức (Đông Đức) |
| 1950 – 1953 | Chiến tranh giữa hai miền Triều Tiên |
| Năm 1955 | Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va |
| Năm 1957 | Liên Xô phóng thành công vệ tinh nhân tạo |
| Năm 1958 | Mỹ phóng thành công vệ tinh nhân tạo |
| Năm 1961 | Mỹ chống Chính phủ Cu-ba (Phi-đen Cát-xtơ-rô) |
| Tháng 10 – 1962 | Mỹ phong toả Cu-ba; Liên Xô đưa tên lửa hạt nhân vào Cu-ba |
| Tháng 12 – 1989 | Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh tại Man-ta |
Bảng ôn tập các đặc điểm và sự kiện quan trọng
| Nội dung | Đặc điểm / Sự kiện cần nhớ |
|---|---|
| Bản chất quan hệ sau Chiến tranh thế giới thứ hai | Từ đồng minh chuyển sang đối đầu |
| Hai phe đối đầu | Mỹ (tư bản chủ nghĩa) và Liên Xô (xã hội chủ nghĩa) |
| Sự kiện mở đầu Chiến tranh lạnh | Tổng thống Tơ-ru-man thực hiện Chiến lược toàn cầu (3 – 1947) |
| Biểu hiện kinh tế (Mỹ) | Kế hoạch Mác-san (1947) – viện trợ 16 nước Tây Âu (~13 tỉ USD) |
| Biểu hiện kinh tế (Liên Xô) | Hội đồng Tương trợ kinh tế – SEV (1949) |
| Liên minh quân sự của Mỹ | NATO (1949) |
| Liên minh quân sự của Liên Xô | Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955) |
| Sự chia cắt nước Đức | Cộng hoà Liên bang Đức (Tây) và Cộng hoà Dân chủ Đức (Đông) – 1949 |
| Sự chia cắt Triều Tiên | Hàn Quốc (nam) và Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên (bắc) – 1948 |
| Biểu hiện đối đầu ở Việt Nam | Mỹ giúp Pháp/xâm lược; Liên Xô ủng hộ kháng chiến |
| Mốc chấm dứt Chiến tranh lạnh | Cuộc gặp tại Man-ta (12 – 1989) |
| Hậu quả nổi bật | Thế giới căng thẳng, chiến tranh – xung đột cục bộ, chia cắt lãnh thổ, chia rẽ dân tộc |
Sơ đồ tóm tắt bài
Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)
I. Nguyên nhân
- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai: Liên Xô – Mỹ – Tây Âu chuyển từ đồng minh sang đối đầu
- Mỹ: lo ngại chủ nghĩa cộng sản, muốn làm bá chủ thế giới
- Liên Xô: giúp Đông Âu lập nhà nước dân chủ nhân dân, đi theo xã hội chủ nghĩa
- Mở đầu: Tổng thống Tơ-ru-man thực hiện Chiến lược toàn cầu (3 – 1947)
II. Biểu hiện (đối đầu trên mọi lĩnh vực)
- Kinh tế: Mỹ – Kế hoạch Mác-san (1947) ⟷ Liên Xô – SEV (1949)
- Chính trị – quân sự: NATO (1949) ⟷ Vác-sa-va (1955); chạy đua bom nguyên tử, vệ tinh
- Mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực:
- Đức: Tây Đức (CHLB Đức) ⟷ Đông Đức (CHDC Đức)
- Triều Tiên: Hàn Quốc ⟷ CHDCND Triều Tiên
- Cu-ba (1962); Việt Nam (1950 – 1975)
III. Hậu quả
- Chấm dứt tại Man-ta (12 – 1989)
- Thế giới căng thẳng, bùng nổ chiến tranh, xung đột cục bộ, nguy cơ chiến tranh thế giới mới
- Chia cắt lãnh thổ, chia rẽ dân tộc, xung đột tôn giáo → hệ luỵ sâu sắc, lâu dài
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn