Số lượng loài phản ánh mức độ đa dạng. Quy luật chung: quần xã càng nhiều loài thì tính ổn định càng cao (vì khi một loài suy giảm, loài khác có thể thay thế trong lưới thức ăn).

▸ Ba loại loài có vai trò sinh thái quan trọng

Độ đa dạng của quần xã được đánh giá dựa trên: số lượng loài và độ phong phú tương đối của mỗi loài (tỉ lệ số cá thể của một loài so với tổng số cá thể).

▸ Xu hướng độ đa dạng theo không gian

Độ đa dạng giảm dần khi đi: từ vĩ độ thấp → vĩ độ cao; từ chân núi → đỉnh núi; từ ven bờ → khơi xa; từ tầng mặt nước → lớp nước sâu.

▸ Cấu trúc không gian

Phân tầng giúp giảm cạnh tranh và tăng hiệu quả khai thác nguồn sống.

▸ Cấu trúc dinh dưỡng (3 nhóm)

Quan hệ giữa các loài chia thành hỗ trợ (cả hai có lợi hoặc ít nhất một loài có lợi, loài kia không hại) và đối kháng (ít nhất một loài bị hại).

Ổ sinh thái của một loài là không gian sinh thái mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, thức ăn, nơi ở…) đều nằm trong giới hạn cho phép loài đó tồn tại và phát triển lâu dài.

▸ Sự phân li ổ sinh thái

Khi hai loài có ổ sinh thái trùng nhau → cạnh tranh gay gắt. Kết quả: một loài bị loại trừ, hoặc ít nhất một loài thay đổi ổ sinh thái (phân li ổ sinh thái). Ý nghĩa: giảm cạnh tranh, cho phép nhiều loài cùng tồn tại và tận dụng tối đa nguồn sống.

▸ Loài ngoại lai xâm hại

Loài ngoại lai là loài xuất hiện ở khu vực vốn không phải môi trường sống tự nhiên của chúng. Khi gặp điều kiện thuận lợi và không còn thiên địch, loài ngoại lai xâm hại có thể tăng nhanh số lượng, lấn át loài bản địa, làm thay đổi cấu trúc và giảm độ đa dạng của quần xã.

▸ Biện pháp bảo vệ quần xã

Bảo tồn tại chỗ (khu bảo tồn, vườn quốc gia); bảo vệ và phục hồi loài; khai thác hợp lí; phát triển nông nghiệp bền vững; kiểm soát loài ngoại lai; giáo dục nâng cao nhận thức.

▸ Lỗi thường gặp