▸ Ví dụ: các giống cải từ cải hoang dại

Từ loài cải hoang dại (Brassica oleracea), con người chọn lọc theo các hướng khác nhau để tạo nhiều giống cải:

Tương tự, nhiều giống chim bồ câu khác nhau được chọn lọc, nhân giống từ bồ câu núi để đáp ứng nhu cầu, thị hiếu khác nhau.

▸ Tóm tắt các quan sát của Darwin

• Biến dị cá thể tồn tại trong quần thể.
• Khả năng sinh sản vượt quá khả năng nuôi dưỡng của môi trường → chỉ một số ít sống sót đến trưởng thành.
• Số lượng cá thể có xu hướng ổn định (môi trường giới hạn qua tử vong và sinh sản).

Từ quan sát chọn giống và hiện tượng di truyền – biến dị trong tự nhiên, Darwin cho rằng một quá trình tương tự chọn lọc nhân tạo đã xảy ra trong tự nhiên, dẫn đến hình thành các loài khác nhau từ một tổ tiên chung.

▸ Cơ chế hoạt động

Vai trò của CLTN: làm sinh vật thích nghi với môi trường, làm xuất hiện loài mới từ tổ tiên chung và dẫn đến phân li tính trạng – cơ sở giải thích sự hình thành loài mới và nguồn gốc chung của các loài.

Darwin giải thích sự hình thành loài hươu cao cổ qua 3 giai đoạn:

Hình: Sơ đồ hình thành loài theo Darwin (các nhánh tiến hóa từ tổ tiên chung; loài không thích nghi thì tuyệt chủng)

Đây là phần trọng tâm hay ra bài tập phân biệt:

▸ Thí nghiệm của chính Darwin

▸ Bằng chứng từ tự nhiên & chọn lọc nhân tạo

• Phân li tính trạng: từ một dạng tổ tiên, chọn lọc theo nhiều hướng tạo nhiều giống/loài khác nhau (các giống cải, các giống bồ câu).
• 13 loài chim sẻ Galapagos với mỏ khác nhau (ăn hạt, hoa xương rồng, côn trùng…) đều tiến hóa từ một loài tổ tiên chung từ đất liền.

▸ Một số thí nghiệm/hiện tượng kiểm chứng học thuyết Darwin

▸ Dạng 1: Giải thích sự hình thành loài/đặc điểm thích nghi theo Darwin

▸ Dạng 2: Phân biệt chọn lọc tự nhiên & chọn lọc nhân tạo

▸ Dạng 3: Xác định & giải thích đặc điểm thích nghi

Quan sát đặc điểm hình thái/sinh lí → xác định môi trường sống → phân tích mối liên hệ giữa đặc điểm và điều kiện sống để chỉ ra lợi ích (giúp sinh vật sống sót, sinh sản tốt hơn).

▸ Phân biệt biến dị cá thể (Darwin) & đột biến (hiện đại)

▸ Những lỗi sai thường gặp