1. Khối đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử Việt Nam

a) Sự hình thành khối đại đoàn kết dân tộc

Thời dựng nước Văn Lang – Âu Lạc

Từ thời dựng nước Văn Lang – Âu Lạc, xuất phát từ hai yêu cầu chính, khối đoàn kết dân tộc ở Việt Nam đã sớm được hình thành:

• Liên kết để trị thủy, làm thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.
• Tập hợp lực lượng đấu tranh chống giặc ngoại xâm.

Thời kì Bắc thuộc

Khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam ngày càng được củng cố qua cuộc đấu tranh bền bỉ trong hơn 1 000 năm chống lại sự thống trị, đồng hóa của các triều đại phong kiến phương Bắc, giành lại độc lập dân tộc.

Thời kì phong kiến tự chủ

Khối đại đoàn kết dân tộc giữa người Kinh với các dân tộc thiểu số luôn được các vương triều quan tâm, xây dựng thông qua nhiều chính sách, biện pháp cụ thể:

• Phong chức tước, gả công chúa cho thủ lĩnh người dân tộc thiểu số ở những vùng biên giới.
• Khi cần thiết, chính quyền trung ương cũng sử dụng những biện pháp cứng rắn để ngăn chặn tình trạng cát cứ, giữ gìn sự thống nhất quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và khối đại đoàn kết dân tộc.

Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (1930)

• Khối đại đoàn kết dân tộc ngày càng được củng cố, mở rộng, phát triển.
• Trở thành một trong những nhân tố quan trọng quyết định thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng, phát triển, bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
• Khối đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam được thể hiện tập trung trong Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam, được thành lập ngày 18 – 11 – 1930 với tên gọi Hội Phản đế Đồng minh, nay là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

b) Vai trò, tầm quan trọng của khối đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử dựng nước và giữ nước

Trong suốt tiến trình lịch sử, khối đại đoàn kết dân tộc luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là nguồn sức mạnh quyết định trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Trong quá trình dựng nước

• Có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành nhà nước đầu tiên ở Việt Nam – Nhà nước Văn Lang của các Vua Hùng.
• Có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển của nhà nước đó trong nhiều thế kỉ.

Trong các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm

• Là một trong những nhân tố quyết định sự thành công của cuộc kháng chiến chống quân Tần xâm lược dưới sự lãnh đạo của Thục Phán – An Dương Vương (cuối thế kỉ III – đầu thế kỉ II TCN), dẫn tới sự hình thành Nhà nước Âu Lạc.
• Mỗi khi có giặc ngoại xâm, khối đại đoàn kết dân tộc là một trong những nhân tố quyết định sự thành công của các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ hoặc giành lại độc lập dân tộc, qua các cuộc kháng chiến tiêu biểu:
  • Kháng chiến chống quân Nam Hán (938).
  • Kháng chiến chống quân Tống (1075 – 1077).
  • Kháng chiến chống quân Mông – Nguyên (1258, 1285, 1287 – 1288).
  • Khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh (1418 – 1427).

Trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (thế kỉ XX)

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, khối đại đoàn kết dân tộc được phát triển lên một tầm cao mới, góp phần giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

c) Vai trò, tầm quan trọng của khối đại đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Trong thời đại ngày nay, khối đại đoàn kết dân tộc có vai trò, tầm quan trọng to lớn, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Trong xây dựng đất nước

• Là cơ sở huy động sức mạnh toàn quốc gia, dân tộc trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa, giữ vững sự ổn định xã hội.
• Đảm bảo quốc phòng – an ninh, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia.
• Là cơ sở quan trọng đưa Việt Nam vượt qua những khó khăn, khủng hoảng trong khoảng 10 năm sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
• Thực hiện công cuộc Đổi mới, từng bước đưa đất nước thoát khỏi thế bị bao vây, cấm vận.
• Từng bước phát triển kinh tế, xây dựng đất nước, vươn lên thành một quốc gia có thu nhập ở mức trung bình cao trên thế giới như hiện nay.

Trong bảo vệ Tổ quốc

• Là cơ sở quan trọng cho thắng lợi của hai cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới phía Tây Nam (1978) và biên giới phía Bắc (1979) của Tổ quốc.
• Hoàn thành quá trình đàm phán cắm mốc biên giới trên đất liền với Trung Quốc.
• Cơ bản hoàn thành đàm phán cắm mốc biên giới trên đất liền với Cam-pu-chia.
• Bảo vệ chủ quyền, lãnh hải, quyền chủ quyền, quyền tài phán và các lợi ích cơ bản của Việt Nam trên Biển Đông.

Trong đời sống xã hội

Đoàn kết giữa các dân tộc – cơ sở của khối đại đoàn kết dân tộc – quốc gia, một truyền thống tốt đẹp của quốc gia – dân tộc Việt Nam đã và đang được phát huy cao độ khi có thiên tai, dịch bệnh.

2. Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước hiện nay

a) Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chính sách dân tộc

Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm xây dựng, phát triển khối đại đoàn kết dân tộc với ba nguyên tắc nhất quán:

1. Đoàn kết
2. Bình đẳng
3. Tương trợ nhau cùng phát triển

Ba nguyên tắc này đã từng bước được phát triển, khẳng định trên tất cả các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước; được quán triệt trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân và được cụ thể hóa trong các chương trình hành động, chính sách của Nhà nước Việt Nam qua các thời kì.

b) Nội dung cơ bản trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước

Điểm nổi bật nhất trong chính sách dân tộc của Nhà nước Việt Nam hiện nay là tính toàn diện, trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh,…

Về kinh tế

Nhà nước chủ trương phát triển kinh tế miền núi, vùng dân tộc thiểu số, nhằm:

• Phát huy tiềm năng, thế mạnh của các dân tộc.
• Từng bước khắc phục chênh lệch giữa các vùng, các dân tộc.

Về văn hóa

Nội dung bao trùm là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bao gồm các giá trị và bản sắc văn hóa của 54 dân tộc.

Về xã hội

Thực hiện chính sách xã hội trong vùng đồng bào các dân tộc thiểu số xuất phát từ:

• Đường lối chung.
• Đặc điểm riêng về trình độ phát triển kinh tế – xã hội, tổ chức và kết cấu xã hội, tập quán và truyền thống trong các dân tộc.

Về quốc phòng – an ninh

• Củng cố các địa bàn chiến lược.
• Giải quyết tốt vấn đề đoàn kết dân tộc và quan hệ dân tộc trong mối liên hệ tộc người, giữa các tộc người và liên quốc gia trong xu thế toàn cầu hóa.

Hiệu quả chính sách dân tộc

Những chương trình, dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội,… của Đảng và Nhà nước Việt Nam đã phát huy hiệu quả, thực sự đi vào cuộc sống, làm thay đổi diện mạo kinh tế, văn hóa, xã hội các địa phương miền núi, hải đảo, góp phần củng cố, giữ vững biên giới, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài học

Khối đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử Việt Nam

Khối đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử Việt Nam

Sự hình thành

• Thời Văn Lang – Âu Lạc: trị thủy, thủy lợi, chống ngoại xâm
• Thời Bắc thuộc: đấu tranh hơn 1 000 năm chống phong kiến phương Bắc
• Thời phong kiến tự chủ: phong chức tước, gả công chúa cho thủ lĩnh dân tộc thiểu số; biện pháp cứng rắn khi cần
• Từ 1930: Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập → Hội Phản đế Đồng minh (18 – 11 – 1930) → Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Vai trò trong dựng nước và giữ nước

• Dựng nước: hình thành Nhà nước Văn Lang, Âu Lạc
• Chống ngoại xâm: Nam Hán (938), Tống (1075 – 1077), Mông – Nguyên (1258, 1285, 1287 – 1288), Lam Sơn chống Minh (1418 – 1427)
• Thế kỉ XX: chống Pháp, chống Mỹ, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước

Vai trò trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

• Xây dựng đất nước: nền tảng phát triển kinh tế, văn hóa, ổn định xã hội, Đổi mới, thu nhập trung bình cao
• Bảo vệ Tổ quốc: biên giới Tây Nam (1978), biên giới phía Bắc (1979), cắm mốc biên giới Trung Quốc, Cam-pu-chia, chủ quyền Biển Đông
• Đời sống xã hội: phát huy truyền thống khi có thiên tai, dịch bệnh

Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước hiện nay

Quan điểm (3 nguyên tắc nhất quán)

• Đoàn kết
• Bình đẳng
• Tương trợ nhau cùng phát triển

Nội dung (4 lĩnh vực – tính toàn diện)

• Kinh tế: phát triển miền núi, vùng dân tộc thiểu số, phát huy tiềm năng, khắc phục chênh lệch
• Văn hóa: nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bảo tồn giá trị 54 dân tộc
• Xã hội: chính sách xã hội cho vùng dân tộc thiểu số dựa trên đường lối chung và đặc điểm riêng
• Quốc phòng – an ninh: củng cố địa bàn chiến lược, giải quyết đoàn kết dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên