I. Thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba

Cách mạng công nghiệp lần thứ ba (còn được gọi là Cách mạng kĩ thuật số) bắt đầu vào khoảng những năm 40 của thế kỉ XX, trên cơ sở kế thừa những bước tiến của khoa học – kĩ thuật vào đầu thế kỉ XX.

Cách mạng công nghiệp lần thứ ba tạo ra nhiều phát minh lớn về công cụ sản xuất mới như: máy tính điện tử, máy tự động và hệ thống máy tự động; người máy; internet, công nghệ thông tin; những vật liệu mới, nguồn năng lượng mới,…

1. Máy tính

Thành tựu quan trọng đầu tiên của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba là sự xuất hiện của máy tính:

• Năm 1946: Máy tính ENIAC (Giôn Mau-li và Prét-pơ Éc-cơ) – máy tính điện tử đầu tiên.
• Năm 1975: Máy tính An-te 8800 – máy tính cá nhân đầu tiên (do Pôn A-len và Bin Ghết viết phần mềm).
• Năm 1994: Máy tính xách tay được sản xuất.

2. Internet và mạng kết nối không dây

• Với sự xuất hiện của internet, việc kết nối giữa các khu vực trên thế giới, chia sẻ thông tin giữa các thiết bị được thực hiện một cách dễ dàng, hiệu quả hơn.
• Năm 1990: Tim Béc-nơ-Li phát minh Mạng lưới toàn cầu (World Wide Web).
• Năm 1996: Mạng kết nối internet không dây (wifi) – phát minh của một nhóm các nhà khoa học và công nghệ do Giôn Su-li-van đứng đầu được cấp bằng sáng chế.

Sự ra đời của mạng kết nối internet không dây là một bước tiến quan trọng của ngành công nghệ thông tin.

3. Tự động hóa và công nghệ rô-bốt

Tự động hóa và công nghệ rô-bốt ra đời đã giúp:

• Giải phóng sức lao động của con người.
• Nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm công nghiệp.

4. Công nghệ sinh học

• Công nghệ sinh học đạt được những thành tựu đột phá trong: công nghệ di truyền, công nghệ tế bào, công nghệ vi sinh, công nghệ en-zim,…
• Cuộc “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp đã tạo ra nhiều giống mới có khả năng chống sâu bệnh,…

5. Chinh phục vũ trụ

Cách mạng công nghiệp lần thứ ba còn gắn với thành tựu trong công cuộc chinh phục vũ trụ của hai cường quốc là Liên Xô và Mỹ:

• Năm 1957: Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo Xpút-ních 1 lên quỹ đạo.
• Năm 1969: Nhà du hành không gian Neo Am-stroong (Mỹ) – người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng.

II. Những thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (còn gọi là Cách mạng 4.0) bắt đầu từ những năm đầu tiên của thế kỉ XXI và vẫn đang tiếp diễn. Cách mạng 4.0 diễn ra trong bối cảnh nhân loại đã trải qua nhiều cuộc cách mạng công nghiệp với những tiến bộ lớn về khoa học, kĩ thuật và công nghệ.

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư gắn liền với những đột phá công nghệ trong các lĩnh vực: trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ in 3D, tự động hóa, vật liệu mới, công nghệ gen, công nghệ na-nô,… Cách mạng công nghiệp lần thứ tư triển vọng sẽ tạo ra những thay đổi lớn lao trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục,… trong thế kỉ XXI.

1. Trí tuệ nhân tạo (AI)

• AI cho phép máy móc mô phỏng khả năng tư duy, học tập và ra quyết định của con người.
• Được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong sản xuất, quản lí, y tế, giáo dục và dịch vụ,…
• Nhờ khả năng xử lí nhanh và chính xác khối lượng lớn dữ liệu, AI góp phần nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lí.
• Trong lĩnh vực giáo dục, AI là công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả, cá nhân hóa, tối ưu hóa năng lực tự học, sáng tạo của người học.

2. Internet vạn vật (IoT)

Internet vạn vật ngày càng được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực: quản lí đô thị, giao thông, xây dựng, thời trang, chăm sóc sức khỏe,…

• Mang lại hiệu quả kinh tế, tiện nghi cho con người.
• Thông qua các thiết bị được kết nối, nhiều dữ liệu được thu thập, giúp hoàn thiện dữ liệu lớn (Big Data) – rất quan trọng cho sự phát triển của các ngành công nghệ trong thời đại 4.0.

3. Công nghệ in 3D

Được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là xây dựng.

4. Công nghệ na-nô

• Là ngành công nghiệp liên quan đến việc thiết kế, phân tích, chế tạo và ứng dụng các cấu trúc, thiết bị và hệ thống bằng việc điều khiển hình dáng, kích thước trên quy mô na-nô mét (1m = 1 000 000 000 nm).
• Đầu thế kỉ XXI, công nghệ na-nô phát triển và được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực: Y học, Sinh học, năng lượng, điện tử, cơ khí, may mặc, thực phẩm, bảo vệ môi trường,…

III. Ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và thứ tư

1. Ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế

Sự phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp thời hiện đại có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sự phát triển kinh tế của các quốc gia, cũng như toàn thế giới:

• Mở rộng và đa dạng hóa các hình thức sản xuất và quản lí.
• Con người có thể tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và đầy đủ nhờ sự hỗ trợ của internet, dữ liệu lớn, hệ thống thông tin trực tuyến, mạng xã hội,… giúp ra quyết định nhanh hơn và chính xác hơn.
• Sự ra đời của các nhà máy thông minh ứng dụng công nghệ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đã giúp:
  • Tăng năng suất lao động gấp nhiều lần.
  • Rút ngắn thời gian và tiết kiệm nguyên, nhiên liệu.
  • Nâng cao chất lượng sản phẩm,…
• Nhờ sự phát triển của internet, thương mại điện tử ra đời, giúp người tiêu dùng có thể lựa chọn, mua sắm hàng hóa, dịch vụ bằng hình thức trực tuyến và tiếp cận gần hơn với thương mại toàn cầu.
• Thúc đẩy quá trình khu vực hóa, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới.

2. Ý nghĩa về xã hội

• Những thành tựu về tự động hóa giúp giải phóng sức lao động của con người, đặc biệt trong những công việc nguy hiểm, trong môi trường độc hại.
• Sự phát triển của tri thức dẫn đến sự phân hóa trong lực lượng lao động, số lượng người lao động có kĩ năng và trình độ chuyên môn cao ngày càng tăng.
• Ngày nay, con người có thể làm nhiều loại công việc bằng hình thức từ xa, giúp tiết kiệm thời gian,…
• Công nghệ AI đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy những biến đổi sâu sắc trong xã hội hiện đại ở hiện tại và tương lai.

3. Ý nghĩa về văn hóa

• Việc tìm kiếm, chia sẻ thông tin trở nên rất thuận tiện.
• Con người có thể trao đổi, giao tiếp thông qua các ứng dụng trên internet một cách nhanh chóng.
• Quá trình giao lưu văn hóa giữa các quốc gia, khu vực cũng diễn ra dễ dàng và thuận lợi,…

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài học

Các cuộc cách mạng công nghiệp thời hiện đại

Cách mạng công nghiệp lần thứ ba (Cách mạng kĩ thuật số – những năm 40 của thế kỉ XX)

Máy tính

• ENIAC (1946) – máy tính điện tử đầu tiên
• An-te 8800 (1975) – máy tính cá nhân đầu tiên
• Máy tính xách tay (1994)

Internet và mạng không dây

• Mạng lưới toàn cầu WWW (1990 – Tim Béc-nơ-Li)
• Wifi (1996 – Giôn Su-li-van)

Tự động hóa và công nghệ rô-bốt

• Giải phóng sức lao động
• Nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm

Công nghệ sinh học

• Công nghệ di truyền, tế bào, vi sinh, en-zim
• “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp – giống mới chống sâu bệnh

Chinh phục vũ trụ

• Vệ tinh Xpút-ních 1 (1957 – Liên Xô)
• Neo Am-stroong đặt chân lên Mặt Trăng (1969 – Mỹ)

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng 4.0 – đầu thế kỉ XXI, đang tiếp diễn)

Các lĩnh vực đột phá

• Trí tuệ nhân tạo (AI)
• Internet vạn vật (IoT)
• Điện toán đám mây
• Dữ liệu lớn (Big Data)
• Công nghệ in 3D
• Tự động hóa
• Vật liệu mới
• Công nghệ gen
• Công nghệ na-nô

Trí tuệ nhân tạo (AI)

• Mô phỏng tư duy, học tập, ra quyết định
• Ứng dụng: sản xuất, quản lí, y tế, giáo dục, dịch vụ
• Hỗ trợ học tập, cá nhân hóa, tối ưu năng lực tự học

Internet vạn vật (IoT)

• Ứng dụng: quản lí đô thị, giao thông, xây dựng, thời trang, chăm sóc sức khỏe
• Thu thập dữ liệu để hoàn thiện Big Data

Công nghệ in 3D

• Ứng dụng trong xây dựng và nhiều lĩnh vực khác

Công nghệ na-nô

• Quy mô na-nô mét (1m = 1 tỉ nm)
• Ứng dụng: Y học, Sinh học, năng lượng, điện tử, cơ khí, may mặc, thực phẩm, bảo vệ môi trường

Ý nghĩa của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba và thứ tư

Về kinh tế

• Mở rộng, đa dạng hóa hình thức sản xuất và quản lí
• Ra đời nhà máy thông minh: tăng năng suất, tiết kiệm nguyên nhiên liệu, nâng cao chất lượng
• Thương mại điện tử: mua sắm trực tuyến, tiếp cận thương mại toàn cầu
• Thúc đẩy khu vực hóa, toàn cầu hóa kinh tế

Về xã hội

• Giải phóng sức lao động, đặc biệt công việc nguy hiểm, độc hại
• Phân hóa lực lượng lao động, tăng lao động kĩ năng và trình độ cao
• Làm việc từ xa, tiết kiệm thời gian
• AI – động lực biến đổi sâu sắc xã hội

Về văn hóa

• Tìm kiếm, chia sẻ thông tin thuận tiện
• Trao đổi, giao tiếp qua internet nhanh chóng
• Giao lưu văn hóa giữa các quốc gia, khu vực dễ dàng, thuận lợi

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên