Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 96
Đề bài: Khối xử lí tín hiệu có một tín hiệu vào và ba tín hiệu ra như Hình 18.1. Quan sát và so sánh các tín hiệu ra với tín hiệu vào.
Lời giải:
- Tín hiệu vào: là một tín hiệu tương tự dạng sóng hình sin có biên độ và tần số xác định.
- Ba tín hiệu ra đều là tín hiệu tương tự dạng sóng hình sin, nhưng có sự khác nhau so với tín hiệu vào:
- Tín hiệu (1): có biên độ lớn hơn tín hiệu vào (tín hiệu được khuếch đại).
- Tín hiệu (2): có biên độ tương tự nhưng tần số (hoặc pha) khác so với tín hiệu vào.
- Tín hiệu (3): có biên độ lớn hơn và ngược pha so với tín hiệu vào.
→ Khối xử lí tín hiệu đã thực hiện các phép biến đổi khác nhau (khuếch đại, dịch pha, thay đổi tần số) trên cùng một tín hiệu vào.
I. Tín hiệu tương tự
Câu hỏi Khám phá trang 96
Đề bài: Quan sát và mô tả nội dung của Hình 18.2.
Lời giải:
Hình 18.2 mô tả quá trình chuyển đổi tín hiệu của microphone:
- Âm thanh (sóng âm trong không khí) truyền tới microphone.
- Microphone đóng vai trò bộ biến đổi: nhận sóng âm và chuyển thành tín hiệu điện (dòng điện hoặc điện áp biến đổi theo thời gian).
- Tín hiệu điện đầu ra có dạng tín hiệu tương tự — biên độ biến đổi liên tục theo thời gian, tương ứng với sự thay đổi của sóng âm.
→ Microphone là ví dụ điển hình cho việc chuyển tín hiệu âm thanh thành tín hiệu điện tương tự để có thể xử lí, truyền và ghi lại.
II. Một số mạch xử lí tín hiệu tương tự
Câu hỏi Khám phá trang 97
Đề bài: Quan sát và mô tả hoạt động của hệ thống truyền âm thanh tương tự trong Hình 18.6.
Lời giải:
Hệ thống truyền âm thanh tương tự (Hình 18.6) gồm hai khối lớn: khối phát và khối thu.
a) Ở nơi phát (bên phát tín hiệu):
- Âm thanh → Bộ chuyển đổi (ví dụ: microphone): chuyển âm thanh thành tín hiệu điện.
- Khuếch đại: làm tăng biên độ tín hiệu điện đủ lớn để xử lí.
- Điều chế: trộn tín hiệu âm thanh vào sóng mang tần số cao để truyền đi xa.
- Bộ phát: phát tín hiệu đã điều chế ra kênh truyền (không gian, dây dẫn,…).
b) Ở nơi thu (bên nhận tín hiệu):
- Bộ thu: thu tín hiệu từ kênh truyền về.
- Giải điều chế: tách tín hiệu âm thanh ra khỏi sóng mang → khôi phục tín hiệu ban đầu.
- Khuếch đại công suất: tăng công suất tín hiệu để đủ lớn phát ra loa.
- Loa → phát ra âm thanh cho người nghe.
→ Nhờ chuỗi xử lí trên, âm thanh được truyền đi xa mà vẫn giữ được nội dung ban đầu.
Luyện tập
Luyện tập trang 100
Câu 1: Quan sát Hình 18.11 và cho biết tín hiệu nào là tín hiệu tương tự?
Lời giải:
Ta phân tích từng dạng tín hiệu trong Hình 18.11:
| Hình | Đặc điểm | Loại tín hiệu |
|---|---|---|
| a) | Đường cong biến đổi liên tục theo thời gian | Tín hiệu tương tự |
| b) | Dạng xung vuông, chỉ có 2 mức (0 và +5), có giá trị logic 1 0 1 1 0 1 0 0 | Tín hiệu số |
| c) | Đường cong dạng sóng biến đổi liên tục theo thời gian, không tuần hoàn | Tín hiệu tương tự |
→ Tín hiệu tương tự là a) và c) vì có biên độ biến đổi liên tục theo thời gian.
Tín hiệu b) là tín hiệu số (chỉ có 2 mức 0 và 1), không phải tín hiệu tương tự.
Câu 2: Chọn tín hiệu Uₘ ở Hình 18.12a, Hình 18.12b kết hợp với tín hiệu Uc ở Hình 18.12c để tạo thành tín hiệu U_AM ở Hình 18.12d.
Lời giải:
a) Nhắc lại nguyên lí điều chế biên độ (AM):
- Uc là sóng mang tần số cao.
- Uₘ là tín hiệu mang thông tin tần số thấp.
- Sau khi điều chế, tín hiệu U_AM có:
- Tần số cao giống như sóng mang Uc.
- Đường bao (biên độ) biến đổi theo dạng của tín hiệu Uₘ.
b) Phân tích các tín hiệu Uₘ:
- Hình 18.12a: Uₘ là sóng có biên độ tăng dần từ nhỏ đến lớn theo thời gian.
- Hình 18.12b: Uₘ là sóng có biên độ khá đều, gồm nhiều chu kì liên tiếp.
c) Phân tích tín hiệu U_AM ở Hình 18.12d:
- U_AM có tần số cao (giống Uc).
- Đường bao của U_AM có dạng biến đổi biên độ — biên độ thay đổi (giảm rồi tăng) theo thời gian, khớp với dạng của Uₘ ở Hình 18.12a.
d) Kết luận:
→ Chọn Uₘ ở Hình 18.12a kết hợp với Uc ở Hình 18.12c để tạo thành tín hiệu U_AM ở Hình 18.12d.
Vận dụng
Vận dụng trang 100
Đề bài: Tìm hiểu và cho biết tên các kênh phát sóng AM, FM hiện nay của Đài tiếng nói Việt Nam.
Lời giải:
Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) hiện có nhiều kênh phát sóng bằng cả hai kĩ thuật AM và FM. Một số kênh phổ biến:
a) Các kênh phát sóng AM:
- VOV1 – Kênh Thời sự – Chính trị – Tổng hợp (phát trên tần số AM 675 kHz ở khu vực Hà Nội).
- VOV2 – Kênh Văn hoá – Xã hội (phát trên AM ở một số khu vực).
- VOV5 – Kênh Đối ngoại (phát AM cho người nghe trong và ngoài nước).
b) Các kênh phát sóng FM:
- VOV1 – Thời sự (FM 100 MHz ở Hà Nội).
- VOV2 – Văn hoá – Xã hội (FM 96.5 MHz ở Hà Nội).
- VOV3 – Âm nhạc (FM 102.7 MHz ở Hà Nội).
- VOV Giao thông (FM 91 MHz ở Hà Nội, FM 91 MHz ở TP. HCM).
- VOV Sức khoẻ (FM 89 MHz).
→ AM thường được dùng để phủ sóng diện rộng, đường dài, còn FM dùng cho phát thanh chất lượng cao, khu vực đô thị.
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám