Kể lại một truyện ngụ ngôn là hoạt động nói và nghe trong chương trình Ngữ văn 7. Hoạt động này yêu cầu học sinh kể lại một truyện ngụ ngôn, nêu ý nghĩa câu chuyện và chia sẻ cảm xúc của mình. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị, trình bày bài nói và cung cấp 2 bài nói mẫu để các em tham khảo.

I. Yêu cầu của bài nói

• Kể lại một truyện ngụ ngôn mà mình yêu thích.
• Nắm được cốt truyện, kể đúng nội dung, có mở đầu và kết thúc hợp lý.
• Nêu được ý nghĩa, bài học rút ra từ câu chuyện.
• Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của bản thân.
• Nói to, rõ ràng, truyền cảm; sử dụng ngôn ngữ cơ thể (nét mặt, ánh mắt, cử chỉ) phù hợp.

Mục đích nói: Kể một truyện ngụ ngôn nhằm rút ra bài học phù hợp với tình huống đời sống, đồng thời tạo được không khí vui vẻ.

Người nghe: Thầy cô, bạn bè và những người muốn được nghe, chia sẻ cảm nhận về câu chuyện.

II. Các bước thực hiện bài nói

Bước 1: Trước khi nói

a) Chuẩn bị nội dung

• Chọn truyện ngụ ngôn mà mình yêu thích và nắm rõ nội dung (có thể là truyện đã học trong SGK hoặc truyện ngụ ngôn khác).
• Tóm lược nội dung truyện theo trật tự đơn giản, dễ hiểu.
• Lưu ý những chi tiết, hình ảnh, từ ngữ đặc sắc, giàu ý nghĩa trong truyện.
• Có thể sáng tạo thêm cách diễn đạt thú vị hơn để tăng sức hấp dẫn, nhưng không làm sai lệch nội dung cốt truyện gốc.
• Xác định rõ bài học rút ra từ câu chuyện.

b) Tập luyện

• Kể lại truyện trước các bạn trong nhóm hoặc tự nói trước gương.
• Luyện kể bằng ngữ điệu truyền cảm: giọng to/nhỏ, cao/thấp, nhanh/chậm, nhấn/lướt phù hợp với đặc điểm nhân vật và cảm xúc câu chuyện.
• Tập kết hợp lời kể với ngôn ngữ cơ thể: nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ để cuốn hút người nghe.

Bước 2: Trình bày bài nói

Mở đầu: Chào hỏi người nghe, tạo không khí thoải mái, giới thiệu ngắn gọn câu chuyện mình sẽ kể (tên truyện, lý do chọn truyện).

Triển khai: Kể nội dung câu chuyện bằng lời kể sinh động. Luôn tương tác với người nghe bằng ánh mắt, cử chỉ. Có thể sáng tạo trong lời kể (không đọc thuộc lòng) nhưng không được sai lệch nội dung cơ bản.

Kết luận: Nêu ý nghĩa, bài học rút ra từ câu chuyện. Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của bản thân. Cảm ơn người nghe.

Lưu ý khi trình bày:

• Nói to, rõ ràng, không đọc nguyên văn mà kể bằng lời của mình.
• Ánh mắt nhìn vào người nghe, không nhìn xuống giấy liên tục.
• Nét mặt biểu cảm phù hợp: vui khi kể đoạn vui, lo lắng khi kể đoạn căng thẳng…
• Điệu bộ tự tin, tự nhiên.

Bước 3: Sau khi nói

• Cùng người nghe bàn luận về chi tiết đặc sắc, bài học đạo lý rút ra từ câu chuyện.
• Trao đổi, rút kinh nghiệm về cách sử dụng ngôn ngữ nói và ngôn ngữ cơ thể.
• Bàn bạc về cách sáng tạo khi kể để câu chuyện thêm thú vị, làm nổi bật bài học.

III. Tiêu chí đánh giá bài nói

Khi kể lại truyện ngụ ngôn, bài nói thường được đánh giá theo 5 tiêu chí:

Tiêu chí 1 – Chọn câu chuyện hay, có ý nghĩa: Câu chuyện ngụ ngôn được chọn phải hay, ấn tượng, có bài học rõ ràng.

Tiêu chí 2 – Nội dung phong phú, hấp dẫn: Có đủ chi tiết để người nghe hiểu được câu chuyện, nội dung sinh động.

Tiêu chí 3 – Nói to, rõ ràng, truyền cảm: Giọng nói to, truyền cảm, không lắp bắp hay ngập ngừng.

Tiêu chí 4 – Sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ phù hợp: Điệu bộ tự tin, mắt nhìn người nghe, nét mặt biểu cảm sinh động.

Tiêu chí 5 – Mở đầu và kết thúc hợp lý: Có chào hỏi mở đầu và lời kết thúc bài nói hấp dẫn.

IV. Bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Kể lại truyện “Đẽo cày giữa đường”

Mở đầu:

Xin chào thầy/cô và các bạn! Hôm nay, em xin kể lại một câu chuyện ngụ ngôn mà em rất ấn tượng, đó là truyện “Đẽo cày giữa đường.” Đây là câu chuyện ngắn gọn nhưng chứa đựng bài học sâu sắc mà em nghĩ ai trong chúng ta cũng cần ghi nhớ.

Triển khai:

Ngày xưa, có một anh thợ mộc bỏ ra tận ba trăm quan tiền – một số tiền rất lớn – để mua gỗ về đẽo cày bán. Anh ta mở cửa hàng ngay bên đường, ai đi qua cũng ghé vào xem.

Người đầu tiên ghé vào bảo: “Phải đẽo cày cho cao, cho to thì mới dễ cày.” Anh thợ mộc nghe xong gật gù cho là phải lắm, liền đẽo cày vừa to vừa cao. Được mấy hôm, lại có người khác đến nói: “Phải đẽo nhỏ hơn, thấp hơn thì mới dễ cày chứ!” Anh ta lại cho là phải, bèn đẽo lại cày vừa nhỏ vừa thấp – hoàn toàn ngược lại lần trước.

Rồi lại có người thứ ba đến, nói rằng trên ngàn đang phá hoang nhiều ruộng lắm, cày bằng voi cả, nên đẽo cày thật to gấp đôi gấp ba cho voi cày thì chắc chắn bán đắt hàng. Nghe vậy, anh thợ mộc hào hứng lắm, đẽo ngay một lúc bao nhiêu cày to gấp năm, gấp bảy bình thường bày ra bán.

Kết quả thì sao? Qua bao nhiêu ngày tháng, chẳng ai thèm mua cho một cái! Gỗ thì hỏng hết, ba trăm quan tiền vốn liếng đi đời nhà ma sạch. Lúc đó anh ta mới ngã ngửa ra rằng: dễ nghe người là dại. Nhưng tiếc thay, đã quá muộn rồi!

Và từ câu chuyện này, người ta mới có câu thành ngữ “Đẽo cày giữa đường” để chỉ những ai không có chính kiến, cứ nghe ai nói gì cũng theo, cuối cùng hỏng việc, mất cả cơ nghiệp.

Kết luận:

Câu chuyện tuy ngắn nhưng bài học thì rất lớn. Em rút ra được rằng: khi làm bất cứ việc gì, mỗi người cần phải có chính kiến của riêng mình. Lắng nghe ý kiến người khác là tốt, nhưng phải biết suy nghĩ, cân nhắc, chọn lọc chứ không phải ai nói gì cũng nghe theo. Trong cuộc sống học tập hằng ngày, nhiều khi em cũng gặp tình huống tương tự – ví dụ khi chọn cách giải một bài toán, nghe bạn này nói khác, bạn kia nói khác, nếu không tự tin vào cách làm của mình thì rất dễ bối rối. Câu chuyện này nhắc em luôn phải tự tin và có lập trường.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

Bài mẫu 2: Kể lại truyện “Ếch ngồi đáy giếng” (bản Trang Tử)

Mở đầu:

Xin chào thầy/cô và các bạn! Câu chuyện ngụ ngôn em muốn kể hôm nay là “Ếch ngồi đáy giếng” – một câu chuyện nổi tiếng của nhà triết học Trang Tử. Em chọn câu chuyện này vì bài học của nó khiến em phải suy nghĩ rất nhiều về bản thân mình.

Triển khai:

Chuyện kể rằng, có một con ếch nhỏ sống trong một cái giếng cạn đã lâu ngày. Xung quanh nó chỉ có mấy con lăng quăng, con cua, con nòng nọc bé tí. Vậy mà ếch ta lại sung sướng lắm! Nó khoe với một con rùa biển Đông rằng: “Tôi sướng quá đi! Muốn nhảy thì nhảy lên miệng giếng, muốn nghỉ thì ngồi kẽ gạch, muốn bơi thì bơi thoải mái. Nhìn quanh chẳng con nào sướng bằng tôi! Sao anh không vào giếng tôi chơi cho biết?”

Con rùa biển nghe vậy, cũng thử thò chân vào giếng xem sao. Nhưng mới đút chân trái vào thì đùi phải đã bít kín cái giếng rồi – vì rùa biển to quá, cái giếng nhỏ xíu làm sao chứa nổi! Rùa từ từ rút chân ra, rồi bình tĩnh kể cho ếch nghe về biển Đông: mênh mông ngàn dặm, sâu thẳm ngàn nhẫn, thời lụt nước không dâng, thời hạn bờ không lùi – đó mới là cái vui lớn.

Và các bạn biết ếch phản ứng ra sao không? Nó ngạc nhiên đến sững sờ, thu mình lại, rồi hoảng hốt, bối rối. Lần đầu tiên trong đời, ếch nhận ra cái giếng nhỏ bé của mình chẳng là gì so với biển cả mênh mông. Nó xấu hổ vì đã huyênh hoang, khoe mẽ trong khi hiểu biết của mình chỉ bằng cái giếng.

Kết luận:

Câu chuyện này dạy em một bài học rất quan trọng: đừng bao giờ tự mãn, kiêu ngạo khi hiểu biết của mình còn hạn hẹp. Thế giới ngoài kia rộng lớn vô cùng, luôn có những điều mình chưa biết. Em thấy câu chuyện rất gần gũi với cuộc sống. Đôi khi em cũng hay tự hào vì mình giỏi một môn nào đó, nhưng khi gặp những bạn giỏi hơn ở trường khác, em mới nhận ra mình còn phải học hỏi rất nhiều. Giống như ếch, nếu chỉ nhìn trong “cái giếng” nhỏ bé của mình mà không chịu mở rộng tầm nhìn thì sẽ mãi nông cạn. Em nghĩ bài học “khiêm tốn và không ngừng học hỏi” từ câu chuyện này sẽ theo em suốt cuộc đời.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe ạ!

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng