Viết bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống (trình bày ý kiến phản đối) là một trong những kiểu bài viết quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết lý thuyết cách viết, dàn ý chung và cung cấp 2 bài văn mẫu để các em tham khảo.

I. Lý thuyết: Viết bài văn nghị luận trình bày ý kiến phản đối

1. Thế nào là bài văn nghị luận trình bày ý kiến phản đối?

Trong đời sống, trước một vấn đề thường có những ý kiến khác nhau, trong đó có thể có ý kiến khiến ta không thể đồng tình. Biết tán thành với ý kiến đúng thì cũng cần biết phản đối ý kiến sai. Nhiều trường hợp, sự phản đối được thể hiện bằng bài văn nghị luận.

Để việc phản đối có sức thuyết phục, người viết cần đưa ra ý kiến rõ ràng, lí lẽ sắc bén, bằng chứng tiêu biểu, xác thực, dựa trên những tiêu chuẩn chân lý được thừa nhận rộng rãi.

2. Yêu cầu đối với bài viết

• Nêu được vấn đề, làm rõ thực chất của vấn đề.
• Trình bày rõ ràng ý kiến phản đối của người viết về một quan niệm, cách hiểu khác.
• Đưa ra được lí lẽ và bằng chứng để chứng tỏ ý kiến phản đối là hoàn toàn có cơ sở.
• Nêu được ý nghĩa của việc thể hiện ý kiến phản đối.

3. Các bước viết bài

Bước 1: Trước khi viết

a) Lựa chọn đề tài:

Cần quan sát thực tế đời sống để nhận ra những quan niệm chưa đúng đắn, tác động không tốt đến đời sống cộng đồng, cần bày tỏ thái độ phản đối. Đề tài phải là vấn đề mình thực sự quan tâm, hiểu biết và có thể xác định thái độ dứt khoát.

Một số gợi ý đề tài: “Vệ sinh trường học là trách nhiệm của người lao công”; “Có thể bỏ qua một số môn, chỉ nên học những môn mình yêu thích”; “Tắt thiết bị điện trong Giờ Trái Đất chỉ là việc làm hình thức”; “Sách giáo khoa bố mẹ đã bỏ tiền mua, mình có thể viết, vẽ vào đó”…

b) Tìm ý:

Trả lời các câu hỏi: Vấn đề gì cần bàn luận? Trước ý kiến trái ngược, mình thể hiện thái độ như thế nào? Làm cách nào để ý kiến của mình thuyết phục người đọc? (Cần lí lẽ và bằng chứng cụ thể cho từng ý phản đối.)

c) Lập dàn ý:

Sắp xếp các ý đã tìm được vào bố cục 3 phần hợp lý.

Bước 2: Viết bài

Đặt dàn ý trước mặt để kiểm soát việc viết từng phần.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Đối chiếu bài viết với yêu cầu để tự đánh giá và chỉnh sửa: vấn đề đã rõ chưa? Ý kiến phản đối đã dứt khoát chưa? Lí lẽ đã vững chắc chưa? Bằng chứng đã đủ thuyết phục chưa? Có lỗi chính tả, diễn đạt không?

4. Dàn ý chung

Mở bài:

• Nêu được vấn đề nghị luận (có thể bắt đầu bằng một tình huống, câu chuyện hoặc giới thiệu trực tiếp).
• Bày tỏ ý kiến phản đối cách nhìn nhận về vấn đề.

Thân bài:

• Ý 1: Trình bày thực chất của ý kiến, quan niệm đã nêu để bàn luận.
• Ý 2: Phản đối các khía cạnh của ý kiến, quan niệm (có lí lẽ và bằng chứng cho từng khía cạnh).
• Ý 3: Nhận xét những tác động tiêu cực của ý kiến, quan niệm đối với đời sống (có lí lẽ và bằng chứng).

Kết bài:

• Nêu ý nghĩa của việc thể hiện ý kiến phản đối.
• Khẳng định lại quan điểm, hướng đến sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành động.

5. Một số lưu ý khi viết

• Ý kiến phản đối phải rõ ràng, dứt khoát ngay từ phần mở bài.
• Mỗi ý chính nên được triển khai trong một đoạn văn riêng, rõ ràng, mạch lạc.
• Bằng chứng cần cụ thể, xác thực – có thể lấy từ thực tế đời sống, sách báo, câu chuyện cụ thể.
• Giọng văn nên thẳng thắn nhưng lịch sự, tránh cực đoan, xúc phạm.
• Tránh cách viết kể lể, rườm rà; chú ý liên kết các câu trong đoạn và các đoạn trong bài chặt chẽ, hợp lý.

II. Bài văn mẫu

Bài mẫu 1: Phản đối quan niệm “Có thể bỏ qua một số môn, chỉ nên học những môn mình yêu thích”

Trong một buổi sinh hoạt lớp, một bạn học sinh đã phát biểu: “Chúng ta chỉ nên tập trung học những môn mình yêu thích, còn những môn không thích thì có thể bỏ qua, vì học cũng chẳng để làm gì.” Tôi nhận thấy không ít bạn gật gù đồng tình với ý kiến này. Tuy nhiên, sau khi suy nghĩ kỹ, tôi cho rằng quan niệm đó hoàn toàn không đúng đắn.

Trước hết, cần hiểu rằng chương trình học phổ thông được xây dựng nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức nền tảng, toàn diện về nhiều lĩnh vực. Mỗi môn học đều có vai trò riêng trong việc phát triển năng lực và phẩm chất của người học. Toán học rèn tư duy logic, Ngữ văn bồi dưỡng tâm hồn và khả năng diễn đạt, Khoa học tự nhiên giúp hiểu biết về thế giới xung quanh, Giáo dục thể chất rèn luyện sức khỏe, Lịch sử giúp ta hiểu cội nguồn dân tộc… Không môn nào là “vô ích” cả.

Hơn nữa, ở lứa tuổi học sinh, sở thích chưa thực sự ổn định. Hôm nay ta thích môn này, ngày mai có thể lại yêu thích môn khác. Nếu bỏ qua một môn học chỉ vì hiện tại chưa thấy hứng thú, rất có thể sau này ta sẽ hối tiếc vì thiếu hụt kiến thức nền tảng. Chẳng hạn, một bạn chỉ thích Toán mà bỏ qua Ngữ văn, sau này khi cần viết một bài luận, một đơn xin việc hay trình bày ý tưởng trước đám đông, bạn ấy sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Ngoài ra, việc chỉ học môn mình thích còn tạo ra thói quen ngại khó, né tránh thử thách. Trong cuộc sống sau này, không phải lúc nào ta cũng chỉ làm những điều mình yêu thích. Biết kiên trì với những việc khó, những việc chưa quen chính là một kỹ năng quan trọng mà quá trình học tập rèn luyện cho chúng ta.

Quan niệm “chỉ học môn mình thích” nghe qua tưởng chừng hợp lý nhưng thực chất lại phiến diện và gây ra nhiều hệ lụy. Nó khiến học sinh phát triển lệch lạc, thiếu hụt kiến thức nền tảng và hình thành thói quen chọn dễ bỏ khó. Nhận ra điều này để điều chỉnh kịp thời là rất cần thiết. Mỗi môn học đều là một viên gạch góp phần xây nên ngôi nhà tri thức vững chắc cho tương lai của chúng ta. Thay vì bỏ qua, hãy tìm cách khám phá vẻ đẹp và ý nghĩa riêng của từng môn học.

Bài mẫu 2: Phản đối quan niệm “Vệ sinh trường học là trách nhiệm của những người lao công”

Hằng ngày, sau giờ ra chơi hay tan học, sân trường và lớp học thường bừa bộn rác, bụi bẩn. Khi được nhắc nhở tham gia quét dọn, có bạn nói: “Trường đã có người lao công, họ được trả lương để làm việc đó, sao lại bắt học sinh phải dọn?” Tôi cho rằng quan niệm này hoàn toàn sai lầm và cần phải phản đối.

Trước hết, cần hiểu rõ trách nhiệm giữ gìn vệ sinh trường học thuộc về tất cả mọi người, trong đó có học sinh. Trường học là ngôi nhà chung, nơi chúng ta học tập và sinh hoạt mỗi ngày. Chính chúng ta sử dụng lớp học, sân trường, nhà vệ sinh thì chúng ta phải có trách nhiệm giữ gìn sạch sẽ. Người lao công có nhiệm vụ hỗ trợ việc vệ sinh, nhưng điều đó không có nghĩa là học sinh được quyền xả rác thoải mái rồi đẩy hết cho họ.

Hơn nữa, quan niệm “có người lao công lo rồi” chính là biểu hiện của thái độ ỷ lại và thiếu trách nhiệm. Nếu mỗi học sinh đều nghĩ như vậy, trường học sẽ trở nên bẩn thỉu, mất mỹ quan và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, môi trường học tập của chính các em. Hãy thử tưởng tượng: hàng trăm, thậm chí hàng nghìn học sinh cùng xả rác mà chỉ một vài người lao công phải gánh vác – liệu có công bằng không? Tôi nhớ có lần đọc được câu chuyện về một trường học ở Nhật Bản: học sinh tự quét dọn lớp học, hành lang, nhà vệ sinh mỗi ngày mà không hề có người lao công. Người Nhật quan niệm rằng việc tự dọn dẹp nơi mình sử dụng chính là cách giáo dục ý thức trách nhiệm và lòng biết ơn từ nhỏ.

Bên cạnh đó, tham gia vệ sinh trường học còn giúp rèn luyện nhiều phẩm chất tốt đẹp: ý thức tập thể, tinh thần lao động, sự gọn gàng ngăn nắp và lòng yêu thương, trân trọng công sức người khác. Đây là những bài học không có trong sách vở nhưng vô cùng quý giá cho cuộc sống sau này.

Quan niệm “vệ sinh trường học là việc của người lao công” không chỉ sai lầm mà còn gây ra tác động tiêu cực: khiến học sinh hình thành thói quen ỷ lại, thiếu trách nhiệm với môi trường sống xung quanh. Phản đối quan niệm này chính là để mỗi chúng ta nhận ra rằng: giữ gìn trường học sạch đẹp là bổn phận của tất cả mọi người. Một hành động nhỏ như nhặt một mảnh rác, quét sạch một góc lớp cũng góp phần tạo nên một môi trường học tập tốt đẹp hơn cho chính mình và cho cộng đồng.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng