Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi đọc một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ là nội dung phần Viết trong chương trình Ngữ văn 7. Đây là kiểu bài yêu cầu học sinh chia sẻ cảm xúc của bản thân về nội dung và nghệ thuật một bài thơ, giúp người đọc cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài thơ đó. Bài viết dưới đây hướng dẫn chi tiết cách viết và cung cấp 2 đoạn văn mẫu để các em tham khảo.

I. Yêu cầu đối với đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ

Một đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài thơ cần đáp ứng 3 yêu cầu cơ bản:

• Giới thiệu được bài thơ và tác giả; nêu được ấn tượng, cảm xúc chung về bài thơ.
• Diễn tả được cảm xúc về nội dung và nghệ thuật, đặc biệt chú ý tác dụng của thể thơ bốn chữ hoặc năm chữ trong việc tạo nên nét đặc sắc của bài thơ.
• Khái quát được cảm xúc về bài thơ.

II. Cấu trúc đoạn văn

Đoạn văn gồm 3 phần:

Mở đoạn: Giới thiệu tác giả và bài thơ; nêu ấn tượng, cảm xúc chung về bài thơ.

Thân đoạn: Diễn tả cảm xúc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ. Cụ thể:

• Nêu ấn tượng chung về nội dung bài thơ (bài thơ viết về điều gì, chủ đề là gì).
• Nêu cảm xúc về những hình ảnh, chi tiết, câu thơ đặc sắc.
• Nêu cảm nhận về các yếu tố nghệ thuật: thể thơ, vần, nhịp, hình ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ, nói giảm nói tránh…) và tác dụng của chúng.
• Nêu thông điệp mà tác giả gửi gắm qua bài thơ.

Kết đoạn: Khái quát lại ấn tượng, cảm xúc về bài thơ.

III. Hướng dẫn các bước viết

Bước 1: Trước khi viết

a) Lựa chọn bài thơ

Chọn bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ để lại trong em nhiều ấn tượng, cảm xúc. Có thể chọn từ các bài đã học trong chương trình (“Đồng dao mùa xuân”, “Gặp lá cơm nếp”, “Ngàn sao làm việc”…) hoặc các bài thơ sưu tầm bên ngoài.

b) Tìm ý

• Đọc bài thơ nhiều lần để có cảm nhận chung.
• Nêu cảm xúc về nét đặc sắc trên hai phương diện: nội dung (chủ đề, cảm xúc của nhà thơ, hình ảnh, câu chuyện…) và nghệ thuật (thể thơ, vần, nhịp, yếu tố tự sự, miêu tả, biện pháp tu từ…).
• Ghi lại cảm xúc chung của em về bài thơ.

c) Lập dàn ý

Sắp xếp các ý đã tìm được thành dàn ý theo cấu trúc 3 phần: Mở đoạn – Thân đoạn – Kết đoạn (như đã trình bày ở mục II).

Bước 2: Viết bài

Dựa vào dàn ý, viết thành một đoạn văn hoàn chỉnh. Lưu ý:

• Đoạn văn cần có đầy đủ ba phần Mở đoạn, Thân đoạn, Kết đoạn.
• Các câu trong đoạn tập trung thể hiện nội dung chính, sử dụng các từ ngữ liên kết.
• Lựa chọn từ ngữ phù hợp để thể hiện cảm xúc về cả nội dung lẫn nghệ thuật.
• Trình bày đúng hình thức đoạn văn: viết lùi đầu dòng chữ đầu tiên, chữ cái đầu viết hoa, kết thúc bằng dấu chấm câu.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại đoạn văn và kiểm tra theo bảng yêu cầu:

• Đã giới thiệu được tác giả, bài thơ và nêu ấn tượng, cảm xúc chung chưa? → Nếu thiếu, bổ sung.
• Đã diễn tả cảm xúc về nội dung và nghệ thuật chưa? → Nếu thiếu hoặc chưa rõ, bổ sung, điều chỉnh.
• Đã khái quát cảm xúc ở phần kết chưa? → Nếu thiếu, bổ sung.
• Có lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu không? → Chỉnh sửa nếu phát hiện lỗi.

IV. Phân tích bài viết tham khảo trong SGK

Sách giáo khoa cung cấp bài viết tham khảo “Đồng dao mùa xuân – một bài thơ xúc động về người lính”. Đây là đoạn văn mẫu chuẩn, gồm 12 câu, có cấu trúc rõ ràng:

• Câu 1: Giới thiệu tác giả và bài thơ.
• Câu 2 – 5: Nêu ấn tượng, cảm xúc chung về nét đặc sắc nổi bật của bài thơ (nỗi đau mất mát, hình ảnh người lính trẻ).
• Câu 6 – 11: Diễn tả cảm xúc về nội dung (hình ảnh người lính hóa thân vào thiên nhiên, sống mãi cùng đất nước) và nghệ thuật (nhan đề, nhịp điệu thơ bốn chữ, biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, nói giảm nói tránh, sắc màu tươi đẹp…).
• Câu 12: Khái quát cảm xúc – bài thơ ngợi ca sự hi sinh lớn lao và khẳng định sự tiếp nối thiêng liêng giữa các thế hệ.

Bài viết tham khảo này cho thấy một đoạn văn hay cần kết hợp chặt chẽ giữa cảm xúc về nội dung và cảm xúc về nghệ thuật, không tách rời hai phương diện này mà đan xen, hòa quyện.

V. Đoạn văn mẫu

Đoạn văn mẫu 1: Cảm xúc về bài thơ “Gặp lá cơm nếp” (Thanh Thảo) – Thơ năm chữ

“Gặp lá cơm nếp” của nhà thơ Thanh Thảo là một bài thơ năm chữ giản dị mà xúc động, thể hiện tình cảm sâu nặng của người lính trẻ dành cho mẹ và quê hương. Điều khiến em ấn tượng nhất là cách nhà thơ khơi gợi cả một trời thương nhớ chỉ từ một chi tiết rất nhỏ: mùi hương lá cơm nếp tình cờ gặp trên đường hành quân. Từ mùi hương ấy, hình ảnh người mẹ tần tảo bên bếp lửa hiện lên thật gần gũi, thân thương trong kí ức người con. Cụm từ “thơm suốt đường con” không chỉ gợi mùi hương cơm nếp mà còn gợi nỗi nhớ mẹ, nhớ quê cứ bám theo người lính trên suốt những chặng hành quân xa. Em đặc biệt xúc động trước hai câu thơ “Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương” – tình yêu mẹ và tình yêu đất nước hòa làm một, không thể tách rời trong trái tim người con. Khổ thơ cuối chỉ vỏn vẹn hai dòng “Cây nhỏ rừng Trường Sơn / Hiểu lòng nên thơm mãi…” với biện pháp nhân hóa khiến thiên nhiên như đồng cảm, sẻ chia với nỗi nhớ quê của người lính, để lại dư âm sâu lắng. Thể thơ năm chữ ngắn gọn, cách gieo vần chân liền nhẹ nhàng, hình ảnh bình dị mà giàu sức gợi đã giúp bài thơ chạm đến trái tim người đọc một cách tự nhiên, không cần lên gân hay sáo rỗng. “Gặp lá cơm nếp” nhắc nhở mỗi chúng ta hãy biết trân trọng tình mẹ, trân trọng mùi vị quê hương – những điều giản dị nhưng thiêng liêng nhất trong cuộc đời.

Đoạn văn mẫu 2: Cảm xúc về bài thơ “Ngàn sao làm việc” (Võ Quảng) – Thơ năm chữ

“Ngàn sao làm việc” của nhà thơ Võ Quảng là bài thơ năm chữ đã để lại trong em nhiều ấn tượng đẹp về vẻ đẹp bầu trời đêm qua con mắt hồn nhiên, trong sáng của trẻ thơ. Bài thơ mở ra khung cảnh đồng quê yên bình lúc chiều tối khi bạn nhỏ dắt trâu về nhà, rồi dẫn người đọc vào một thế giới tưởng tượng lung linh, kỳ thú. Điều em thích nhất là cách nhà thơ biến bầu trời xa xôi thành cánh đồng lao động quen thuộc của người nông dân: dải Ngân Hà thành dòng sông chảy giữa trời, sao Thần Nông thành chiếc vó bằng vàng, những ngôi sao dọc ngang thành tôm cua bơi lội, sao Hôm thành đuốc đèn soi cá, nhóm Đại Hùng Tinh thành chiếc gàu tát nước suốt đêm. Những hình ảnh so sánh, liên tưởng ấy vừa bất ngờ vừa gần gũi, khiến vũ trụ bao la bỗng trở nên thân thuộc, nhộn nhịp và tràn đầy sức sống. Biện pháp nhân hóa xuyên suốt bài thơ làm ngàn sao như những con người đang mải miết, hăng say làm việc. Hình ảnh hừng đông “phe phẩy chiếc quạt hồng” kết thúc bài thơ thật duyên dáng, đáng yêu. Thể thơ năm chữ với nhịp thơ nhẹ nhàng, giọng điệu hồn nhiên, tươi vui đã góp phần tạo nên không khí trong trẻo, thơ mộng cho toàn bài. “Ngàn sao làm việc” không chỉ gợi lên vẻ đẹp của thiên nhiên, vũ trụ mà còn thể hiện tâm hồn rộng mở, trí tưởng tượng phong phú và tình yêu quê hương tha thiết của một tâm hồn trẻ thơ.

VI. Một số lưu ý khi viết đoạn văn

• Viết đúng hình thức đoạn văn: Lùi đầu dòng ở câu đầu tiên, viết liền mạch (không xuống dòng giữa đoạn), kết thúc bằng dấu chấm câu. Đoạn văn không phải bài văn nên không chia thành nhiều đoạn.
• Cân bằng giữa nội dung và nghệ thuật: Không chỉ nêu cảm xúc về nội dung mà cần kết hợp cảm nhận về nghệ thuật (thể thơ, vần, nhịp, biện pháp tu từ…). Đặc biệt chú ý vai trò của thể thơ bốn chữ hoặc năm chữ trong việc tạo nên nét đặc sắc của bài thơ.
• Dùng từ ngữ biểu cảm: Sử dụng các từ ngữ thể hiện cảm xúc như “xúc động”, “ấn tượng”, “yêu thích”, “day dứt”, “lắng đọng”… nhưng phải tự nhiên, chân thành, tránh sáo rỗng.
• Trích dẫn thơ hợp lý: Khi nêu cảm xúc nên dẫn câu thơ, hình ảnh cụ thể để minh họa – giúp đoạn văn có sức thuyết phục hơn.
• Độ dài phù hợp: Đoạn văn thường khoảng 10 – 15 câu, không quá ngắn (thiếu ý) cũng không quá dài (lan man).

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng