Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần là một truyện ngắn đầy chất thơ. Truyện kể về những trò chơi giản dị mà người bố nghĩ ra cho cậu con trai bên khu vườn nhà, qua đó dạy con cách yêu thương, trân trọng thiên nhiên và nâng niu những món quà từ cuộc sống. Bài viết dưới đây cung cấp đầy đủ thông tin về tác giả, tác phẩm, tóm tắt và phân tích chi tiết văn bản này.

I. Tác giả Nguyễn Ngọc Thuần

Nguyễn Ngọc Thuần sinh năm 1972 ở Bình Thuận, là cây bút chuyên sáng tác cho trẻ em và là thành viên Hội Nhà văn Việt Nam. Tác phẩm của ông mang đến một thế giới trong trẻo, tươi mới, ấm áp và đầy chất thơ. Ở đó, có bao nhiêu sợi tơ của niềm yêu thương, trìu mến kết nối tâm hồn mỗi chúng ta với thiên nhiên, với con người và cuộc sống.

Một số tác phẩm tiêu biểu: Một thiên nằm mộng (2001), Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ (2003), Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (2004)… Trong đó, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ đã đạt giải nhất cuộc thi Văn học Thiếu nhi lần III và giải Peter Pan – giải thưởng của Thụy Điển dành cho tác phẩm thiếu nhi hay nhất.

II. Tác phẩm “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”

• Xuất xứ: Trích chương 5 của tập truyện cùng tên Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 2014).
• Thể loại: Truyện ngắn.
• Ngôi kể: Ngôi thứ nhất – người kể chuyện xưng “tôi” (cậu bé Dũng, 10 tuổi).
• Nhân vật chính: “Tôi” (Dũng) và bố.
• Nhân vật phụ: Tí, chú Hùng.
• Bố cục: 2 phần
  • Phần 1 (từ đầu đến “Cháu có con mắt thần”): Bố dạy “tôi” cách nhắm mắt đoán các loài hoa trong vườn và rèn luyện khả năng cảm nhận bằng các giác quan.
  • Phần 2 (còn lại): Bố dạy “tôi” cách đón nhận, trân trọng tình cảm của mọi người xung quanh và ý nghĩa của những món quà trong cuộc sống.

III. Tóm tắt văn bản

Nhà của nhân vật “tôi” có một khu vườn rộng. Bố trồng rất nhiều hoa. Buổi chiều ra đồng về, hai bố con ra vườn thi nhau tưới. Bố thường bảo “tôi” nhắm mắt lại, rồi dẫn đi chạm từng bông hoa để đoán tên. Ban đầu “tôi” toàn đoán sai, nhưng bố động viên và dần dần “tôi” đoán được hết các loài hoa trong vườn. Bố còn nghĩ ra trò chơi khác: đoán khoảng cách, tìm đồ vật khi nhắm mắt. Nhờ luyện tập, “tôi” có khả năng nghe tiếng bước chân mà biết người đó cách bao xa, thậm chí giúp bố cứu được thằng Tí – bạn thân của “tôi” – khi nó trượt chân rơi xuống sông.

Thằng Tí hay đem ổi cho bố. Bố ít ăn ổi nhưng vẫn ăn vì trân trọng món quà của Tí. Bố nói với “tôi” rằng một món quà bao giờ cũng đẹp, khi ta nhận hay cho, ta cũng đẹp lây. “Tôi” nhận ra khu vườn, bố, mỗi bông hoa đều là những món quà quý giá. Sau đó bố lại nghĩ ra trò chơi mới: nhắm mắt ngửi mùi hương rồi gọi tên hoa. “Tôi” dần nhận diện được tất cả mùi hương các loài hoa, có thể nhận ra hoa nào đang nở chỉ bằng cách mở cửa sổ trong đêm. “Tôi” hiểu rằng những bông hoa chính là người dẫn lối cho mình trong khu vườn cuộc sống.

IV. Phân tích văn bản “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”

1. Nhân vật “tôi”

a) Những khả năng đặc biệt của “tôi”

Nhân vật “tôi” là cậu bé Dũng, mười tuổi, sống ở nông thôn. Qua những trò chơi bố nghĩ ra, cậu dần hình thành những khả năng đặc biệt.

Về cách nhìn đặc biệt, cậu nhận ra các loài hoa không phải bằng mắt mà bằng xúc giác và khứu giác. Cậu có thể chạm bất cứ loại cây nào và nói đúng tên, có thể vừa nhắm mắt vừa đi mà không chạm vào vật gì. Cậu còn nhận diện được tất cả mùi hương của các loài hoa, phân biệt được cùng một lúc những hoa gì đang nở. Bố khen cậu có “cái mũi tuyệt nhất thế giới.”

Về khả năng lắng nghe, cậu có thể vùi đầu trong chăn mà vẫn biết bố đang cách mình bao nhiêu mét chỉ qua tiếng bước chân. Chú Hùng – hàng xóm – phải thốt lên: “Thật không thể tin nổi, cháu có con mắt thần!” Đặc biệt, khi nghe tiếng hét vang lên lúc cả nhà đang ăn cơm, trong khi mọi người nhìn quanh không biết tiếng hét từ hướng nào, cậu đã nói ngay: “Cách đây khoảng ba chục mét, hướng này!” Nhờ đó, bố kịp thời chạy ra bờ sông cứu được thằng Tí đang chới với dưới nước.

Nguồn gốc khả năng đặc biệt này không phải bẩm sinh mà được hình thành nhờ những trải nghiệm tuổi thơ thú vị cùng bố bên khu vườn quen thuộc, nhờ kiên trì luyện tập từng ngày. Ban đầu cậu luôn đoán sai, nhưng bố nói “không sao cả, dần dần con sẽ nói đúng”, và đúng như vậy, cậu tiến bộ từng bước.

b) Cảm xúc, suy nghĩ của “tôi” về bố và Tí

Với bố, “tôi” đón nhận mọi cử chỉ chăm sóc với lòng biết ơn và tin tưởng tuyệt đối. Cậu nói: “Tôi tin bố. Tôi hay gọi tên bố chỉ để nghe âm thanh.” Khi bố giảng giải rằng cả con người “tôi” đều là món quà của bố, cậu đi ra vườn và la lên: “A! Món quà của tui đây rồi. Ôi cái món quà này bự quá!” – một cách bày tỏ tình cảm hồn nhiên, trong sáng mà đầy xúc động.

Với Tí, “tôi” coi Tí là bạn thân nhất, sẵn sàng chia sẻ bí mật ngọt ngào của hai bố con. Cậu thấy tên bạn Tí đẹp hơn mọi tên, “khi đọc lên, âm thanh cứ du dương như một bài hát.” Cậu hay gọi “Tí, Tí!” ở trường chỉ để được nghe âm thanh từ cái tên ấy – một cách yêu quý bạn bè rất riêng, rất trẻ thơ.

c) Những “bí mật” khi “vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”

Khi đã thuần thục các khả năng bố dạy, “tôi” khám phá ra điều kỳ diệu: chỉ cần nhắm mắt mở cửa sổ trong buổi sáng mờ sương, cậu có thể hiểu khu vườn nói gì, biết bây giờ là mùa gì, bông hoa nào đang nở. Cậu nhận ra những bông hoa thơm hơn khi nhắm mắt, và có thể “nhìn” thấy nguyên cả khu vườn, thấy bông hồng ngay trong đêm tối. Cậu hiểu rằng “Những bông hoa chính là người đưa đường!” – một lối đi an toàn và thơm ngát giữa khu vườn cuộc sống.

Những “bí mật” ấy đã mang lại niềm vui, hạnh phúc cho cuộc sống hằng ngày và làm giàu có tâm hồn của nhân vật “tôi”.

Nhận xét: Nhân vật “tôi” là một cậu bé tinh tế, nhạy cảm, biết cảm nhận thế giới tự nhiên bằng tất cả giác quan. Cậu biết trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, biết quan tâm và yêu thương mọi người xung quanh. Nếu bố là người tuyệt vời khi dạy con những bài học quý giá, thì “tôi” là đứa trẻ ngoan khi biết lắng nghe, lĩnh hội và biến những bài học ấy thành niềm vui, thành khả năng đặc biệt của riêng mình.

2. Nhân vật người bố

a) Tình cảm của bố với “tôi”

Nhân vật người bố được miêu tả chủ yếu qua lời kể của nhân vật “tôi”. Cách lựa chọn người kể chuyện như vậy vừa khắc họa được tính cách nhân vật bố, vừa thể hiện tình cảm yêu thương, trân trọng mà cậu bé dành cho bố.

Bố là người chăm sóc con chu đáo trong từng điều nhỏ nhất. Bố trồng nhiều hoa trong vườn, dẫn con ra vườn tưới hoa mỗi chiều. Bố tự tay làm cho con bình tưới nhỏ bằng thùng đựng sơn vừa tay, lấy hộp lon gò thành vòi sen – những vật dụng giản dị nhưng chứa đựng bao tình thương.

Đặc biệt, bố nghĩ ra những trò chơi thú vị và giàu ý nghĩa giáo dục:

Trò chơi thứ nhất – đoán tên hoa bằng xúc giác: bố bảo con nhắm mắt, dẫn con đi chạm từng bông hoa rồi đoán tên. Ban đầu con đoán sai, bố không trách mà động viên: “Không sao cả, dần dần con sẽ nói đúng.” Rồi khi con tiến bộ, bố khen: “Phen này con sẽ đoán được hết các loại hoa của bố mất thôi!”

Trò chơi thứ hai – nhắm mắt tìm kiếm, đoán khoảng cách: bố giấu kẹo đâu đó đố con tìm, đố con nhắm mắt đoán bố đứng cách bao xa. Mỗi lần con đoán, bố đều “lấy thước ra đo đàng hoàng” – vừa nghiêm túc vừa vui nhộn.

Trò chơi thứ ba – đoán tên hoa bằng khứu giác: thay vì chạm, bây giờ con chỉ được ngửi rồi gọi tên. Trò chơi diễn ra liên tục cho đến khi con nhận diện được tất cả mùi hương các loài hoa.

Các trò chơi ngày càng khó hơn, tạo ra sự hấp dẫn và thử thách. Người bố luôn theo dõi, động viên, khích lệ để con tiến bộ. Qua đó, bố muốn con được trải nghiệm từ thực tế cuộc sống, hình thành thói quen quan sát, lắng nghe và biết trân trọng, nâng niu những giá trị xung quanh mình.

Bố còn dạy con những bài học sâu sắc qua lời nói giản dị:

Về ý nghĩa của những cái tên, bố nói: “Mỗi cái tên là một âm thanh tuyệt diệu. Người càng thân với mình bao nhiêu thì âm thanh đó càng tuyệt diệu bấy nhiêu.” Lời dạy này giúp con hiểu rằng khi yêu thương ai, ta sẽ cảm nhận được vẻ đẹp trong từng điều nhỏ nhất liên quan đến người đó, kể cả cái tên.

Về ý nghĩa của những món quà, bố nói: “Một món quà bao giờ cũng đẹp. Khi ta nhận hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó.” Bố còn nói thêm: “Một nụ hôn cũng là một món quà sang trọng. Một giấc ngủ của tôi cũng chính là một món quà, cả con người tôi đều là món quà của bố.” Đây là bài học về sự biết cho và nhận, trân trọng mọi điều dù nhỏ bé nhất trong cuộc sống.

Nhận xét: Bố là hình ảnh một người cha tuyệt vời – luôn yêu thương, gần gũi, quan tâm con bằng những hành động cụ thể. Bố không dạy con bằng lý thuyết mà bằng trải nghiệm thực tế, bằng những trò chơi thú vị, bằng sự kiên nhẫn và khích lệ. Giữa cuộc sống nhiều lo toan, người bố trong câu chuyện là tấm gương về cách nuôi dạy con – dạy con biết yêu thương thiên nhiên, biết lắng nghe, thấu hiểu và trân trọng mọi thứ xung quanh.

b) Tình cảm của bố với Tí

Bố cũng dành tình yêu thương cho Tí – bạn thân của “tôi”. Khi Tí trượt chân rơi xuống sông, bố không ngần ngại quăng chén cơm băng vườn chạy ra cứu, rồi ẵm Tí về nhà, nắm ngược hai chân dốc nước. Thằng Tí hay đem tặng bố những trái ổi to được bọc ni lông cẩn thận. Bố ít khi ăn ổi, nhưng vì trân trọng món quà và tình cảm của Tí, bố vẫn ăn.

Chi tiết này cho thấy bố là người có trái tim giàu yêu thương và nhân hậu, biết trân trọng tấm lòng của người khác dù đó chỉ là món quà nhỏ bé từ một cậu bé.

V. Tổng kết

1. Nghệ thuật

• Ngôi kể thứ nhất qua nhân vật “tôi” – tạo cảm giác chân thực, gần gũi, đầy cảm xúc.
• Ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên, chân thành, đậm chất Nam Bộ.
• Cách kể chuyện sinh động, hấp dẫn qua chuỗi trò chơi ngày càng thú vị.
• Lời thoại ngô nghê, trong sáng nhưng rất dí dỏm và ấm áp.

2. Nội dung – Ý nghĩa

• Truyện kể về những trò chơi giản dị của người bố và đứa con bên khu vườn nhà. Qua đó, người cha đã dạy cho con cách yêu thương, trân trọng thiên nhiên và nâng niu những món quà từ cuộc sống.
• Ý nghĩa sâu sắc: Hãy nhắm mắt và mở lòng – mở cánh cửa của chính mình – hãy nhìn cuộc sống bằng tất cả các giác quan để cảm nhận, thấu hiểu, yêu thương và trân trọng. Tình yêu thương chính là cội nguồn của hạnh phúc và là điểm tựa để con người vững vàng trên hành trình trưởng thành.

VI. Sơ đồ tư duy bài “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”

VỪA NHẮM MẮT VỪA MỞ CỬA SỔ – Nguyễn Ngọc Thuần
│
├── 1. TÁC GIẢ
│   ├── Nguyễn Ngọc Thuần (1972), quê Bình Thuận
│   ├── Chuyên sáng tác cho trẻ em
│   ├── Thế giới trong trẻo, tươi mới, ấm áp, đầy chất thơ
│   └── Giải Peter Pan (Thụy Điển) cho tác phẩm thiếu nhi hay nhất
│
├── 2. TÁC PHẨM
│   ├── Xuất xứ: chương 5, tập truyện cùng tên (NXB Trẻ, 2014)
│   ├── Thể loại: truyện ngắn
│   ├── Ngôi kể: thứ nhất (cậu bé Dũng, 10 tuổi)
│   ├── Nhân vật chính: "tôi" và bố
│   └── Bố cục: 2 phần
│       ├── P1: Bố dạy nhắm mắt đoán hoa, rèn giác quan
│       └── P2: Bài học về tình yêu thương, ý nghĩa món quà
│
├── 3. PHÂN TÍCH
│   │
│   ├── 3.1 Nhân vật "tôi"
│   │   ├── a) Khả năng đặc biệt
│   │   │   ├── Nhắm mắt chạm hoa → đoán đúng tên
│   │   │   ├── Ngửi mùi hương → nhận diện loài hoa
│   │   │   ├── Nghe tiếng bước chân → biết khoảng cách
│   │   │   ├── Xác định hướng tiếng hét → cứu Tí
│   │   │   └── Nguồn gốc: luyện tập qua trò chơi cùng bố
│   │   ├── b) Cảm xúc, suy nghĩ
│   │   │   ├── Với bố: tin tưởng, biết ơn, bố là "món quà bự nhất"
│   │   │   └── Với Tí: bạn thân, thích gọi tên vì "du dương như bài hát"
│   │   ├── c) Bí mật khi "vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ"
│   │   │   ├── Hiểu khu vườn nói gì, biết mùa, biết hoa nào đang nở
│   │   │   └── "Những bông hoa chính là người đưa đường"
│   │   └── → Cậu bé tinh tế, nhạy cảm, biết yêu thương, trân trọng
│   │
│   └── 3.2 Nhân vật người bố
│       ├── a) Tình cảm với "tôi"
│       │   ├── Chăm sóc chu đáo: trồng hoa, làm bình tưới, tưới vườn cùng con
│       │   ├── Nghĩ ra trò chơi thú vị
│       │   │   ├── Trò 1: nhắm mắt chạm hoa đoán tên
│       │   │   ├── Trò 2: nhắm mắt tìm đồ, đoán khoảng cách
│       │   │   └── Trò 3: ngửi mùi hương gọi tên hoa
│       │   ├── Trò chơi ngày càng khó → hấp dẫn, thử thách
│       │   ├── Luôn động viên, khích lệ, kiên nhẫn
│       │   ├── Dạy về cái tên: "âm thanh tuyệt diệu"
│       │   ├── Dạy về món quà: "bao giờ cũng đẹp", biết cho và nhận
│       │   └── → Người cha yêu thương, gần gũi, dạy con bằng trải nghiệm
│       └── b) Tình cảm với Tí
│           ├── Cứu Tí không ngần ngại
│           ├── Ăn ổi Tí tặng dù ít khi ăn → trân trọng tấm lòng
│           └── → Trái tim nhân hậu, giàu yêu thương
│
└── 4. TỔNG KẾT
    ├── Nghệ thuật
    │   ├── Ngôi kể thứ nhất, chân thực, gần gũi
    │   ├── Ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên, đậm chất Nam Bộ
    │   └── Cách kể sinh động qua chuỗi trò chơi hấp dẫn
    └── Nội dung – Ý nghĩa
        ├── Bố dạy con yêu thương, trân trọng thiên nhiên và cuộc sống
        └── Hãy mở lòng, cảm nhận bằng mọi giác quan để yêu thương

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng