Đo Nhiệt Độ
Thang đo, nhiệt kế và cách đo nhiệt độ chính xác
Giác quan của con người không phải lúc nào cũng cảm nhận đúng mức độ nóng, lạnh của vật. Ví dụ: nhúng ngón tay trái vào nước lạnh, ngón tay phải vào nước ấm, rồi cùng nhúng vào bình nước nguội — ngón tay trái sẽ cảm thấy ấm, ngón tay phải cảm thấy mát, dù cùng nhúng vào một bình nước.
Thang nhiệt độ Xen-xi-út (Celsius):
Năm 1742, nhà khoa học Thuỵ Điển Anders Celsius đề nghị chia khoảng cách giữa nhiệt độ của nước đá đang tan và hơi nước đang sôi thành 100 phần bằng nhau, mỗi phần ứng với $1^\circ C$.
Ở các nước nói tiếng Anh (Mỹ, Anh…), nhiệt độ được đo theo đơn vị độ Fa-ren-hai, kí hiệu $^\circ F$.
| °C | Tính | °F |
|---|---|---|
| 0 °C | $0 \times 1{,}8 + 32$ | 32 °F |
| 37 °C | $37 \times 1{,}8 + 32 = 66{,}6 + 32$ | 98,6 °F |
| 100 °C | $100 \times 1{,}8 + 32 = 180 + 32$ | 212 °F |
Thang nhiệt độ Ken-vin (Kelvin):
Ngoài Celsius và Fahrenheit, trong khoa học còn dùng thang nhiệt độ Kelvin, kí hiệu K. Đây là thang nhiệt độ tuyệt đối — không có nhiệt độ âm.
| °C | Tính | K |
|---|---|---|
| 0 °C | $0 + 273$ | 273 K |
| 37 °C | $37 + 273$ | 310 K |
| 100 °C | $100 + 273$ | 373 K |
Nguyên lý hoạt động: Chất lỏng nở ra khi nóng lên và co lại khi lạnh đi. Nhiệt độ càng cao thì chất lỏng nở ra càng nhiều. Hiện tượng này được dùng làm cơ sở chế tạo nhiệt kế.
Các loại nhiệt kế thông dụng:
• Đo thân nhiệt → nhiệt kế y tế.
• Đo nhiệt độ phòng, thí nghiệm → nhiệt kế thuỷ ngân / rượu / dầu.
• Đo bàn là, lò nung (rất nóng) → nhiệt kế kim loại.
• Không được đo nhiệt độ vượt quá GHĐ của nhiệt kế — sẽ làm hỏng.
a) Nhiệt kế y tế thuỷ ngân — 4 bước sử dụng:
• Cẩn thận khi vẩy, tránh va chạm vật khác.
• Khi đọc kết quả, không cầm vào bầu nhiệt kế (nhiệt tay sẽ làm sai kết quả).
• Thuỷ ngân là chất độc, dễ bay hơi. Nếu làm vỡ nhiệt kế → không sờ vào thuỷ ngân, báo ngay cho giáo viên/người lớn.
b) Nhiệt kế y tế điện tử — 5 bước sử dụng:
(1) Ước lượng nhiệt độ vật cần đo.
(2) Chọn nhiệt kế phù hợp.
(3) Hiệu chỉnh nhiệt kế.
(4) Thực hiện phép đo (cho bầu nhiệt kế tiếp xúc với vật).
(5) Đọc và ghi kết quả.
Nếu em muốn tìm hiểu đầy đủ lý thuyết, các công thức quy đổi (Celsius – Fahrenheit – Kelvin), phương pháp giải các dạng bài tập và nhiều ví dụ có lời giải chi tiết, hãy xem bài viết chuyên sâu:
Đầy đủ: quy đổi đơn vị, xác định GHĐ/ĐCNN, chọn nhiệt kế, phân tích bảng nhiệt độ…
Cùng luyện bài Đo nhiệt độ nào!
20 câu: 14 trắc nghiệm · 4 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu