Sự Đa Dạng Của Chất
Vật thể, chất, ba thể và tính chất của chất
Thế giới xung quanh chúng ta gồm vô số vật thể đa dạng. Tuỳ theo cách phân loại, ta có thể chia vật thể thành các nhóm khác nhau.
a) Phân loại theo nguồn gốc:
b) Phân loại theo đặc điểm sự sống:
• Cây lúa = vật thể tự nhiên + vật sống.
• Ngọn núi = vật thể tự nhiên + vật không sống.
• Ô tô = vật thể nhân tạo + vật không sống.
Các vật thể đều được tạo thành từ một hay nhiều chất khác nhau. Ở đâu có vật thể là ở đó có chất.
Quả chanh
Cái bàn
Con dao
Vitamin C, nước
Cellulose (gỗ)
Sắt (iron)
• Vật thể là thứ cụ thể có hình dạng, có thể quan sát, cầm nắm được.
• Chất là thành phần cấu tạo nên vật thể (vô hình theo nghĩa "khái niệm thành phần").
• Cách dễ nhận biết: nếu nói "cái…", "con…", "quả…", "cây…" → thường là vật thể. Nếu nói tên nguyên liệu/thành phần (sắt, nhôm, nước, đường, nhựa…) → đó là chất.
Khoa học ngày nay đã biết hàng chục triệu chất khác nhau:
Các chất có thể tồn tại ở ba thể cơ bản: rắn, lỏng, khí. Mỗi thể có những đặc điểm riêng.
Bảng so sánh đặc điểm 3 thể:
| Đặc điểm | 🧊 Rắn | 💧 Lỏng | 💨 Khí |
|---|---|---|---|
| Liên kết giữa các hạt | Chặt chẽ | Không chặt chẽ | Chuyển động tự do |
| Hình dạng | Xác định | Không xác định (theo vật chứa) |
Không xác định |
| Thể tích | Xác định | Xác định | Không xác định (toàn bộ vật chứa) |
| Khả năng nén | Rất khó nén | Khó nén | Dễ nén |
| Đặc điểm khác | Giữ nguyên hình dạng | Có tính lan chảy | Lan toả mọi hướng |
• So sánh nhiệt độ phòng với nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi của chất.
• Ví dụ: thiếc nóng chảy ở $232^\circ C$ → ở $25^\circ C$ thiếc thấp hơn nhiệt độ nóng chảy → thiếc ở thể rắn.
Mỗi chất có những tính chất nhất định, đặc trưng cho chất đó. Tính chất của chất chia làm 2 loại: tính chất vật lí và tính chất hoá học.
• Không màu, không mùi, không vị
• Sôi ở $100^\circ C$
• Đông đặc ở $0^\circ C$
→ Tất cả đều là tính chất vật lí (không tạo ra chất mới).
• Đồng dẫn điện tốt → làm dây điện.
• Cao su có tính đàn hồi, độ bền cao → làm lốp xe.
• Nhôm nhẹ, không gỉ → làm thân máy bay, đồ gia dụng.
Ví dụ về tính chất hoá học:
Nhìn vào kết quả của quá trình:
• Có chất mới xuất hiện → tính chất hoá học.
• Không có chất mới (chỉ thay đổi thể, hình dạng…) → tính chất vật lí.
Ví dụ phân biệt:
• Nước đá tan thành nước → vật lí (vẫn là H₂O).
• Sắt bị gỉ → hoá học (gỉ sắt khác sắt).
• Nhôm bị uốn cong → vật lí (vẫn là nhôm).
• Kích thước (miếng nhôm to hay nhỏ đều có cùng tính chất).
• Hình dạng (nhôm tấm hay thanh đều có cùng tính chất).
Nếu em muốn tìm hiểu đầy đủ lý thuyết, các dạng bài tập phân biệt vật thể/chất, tính chất vật lí/hoá học, ba thể của chất với nhiều ví dụ có lời giải chi tiết, hãy xem bài viết chuyên sâu:
Đầy đủ: phân biệt vật thể/chất, vật sống/không sống, tính chất vật lí/hoá học, ba thể của chất…
Cùng luyện bài Sự đa dạng của chất nào!
20 câu: 14 trắc nghiệm · 4 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu