Hỗn Hợp Các Chất
Chất tinh khiết, hỗn hợp, dung dịch & sự hoà tan
Trong tự nhiên và đời sống, các chất có thể tồn tại ở 2 dạng cơ bản:
• Nước cất (chất tinh khiết) sôi đúng $100^\circ C$.
• Nước có lẫn tạp chất (nước biển, nước khoáng…) sôi ở nhiệt độ thay đổi, không xác định.
• Trong suốt KHÔNG có nghĩa là tinh khiết! Nước khoáng trong suốt nhưng vẫn là hỗn hợp (có nhiều khoáng chất hoà tan).
• Cần phân biệt: nước cất (tinh khiết) ≠ nước khoáng, nước máy, nước biển (hỗn hợp).
Khi hoà tan đường vào nước: đường bị tách thành những hạt vô cùng nhỏ mà mắt thường không nhìn thấy, các hạt đường phân bố đồng đều trong nước, tạo thành một hỗn hợp đồng nhất.
Dung dịch là một hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan. Dung dịch thường trong suốt.
• Chất tan: chất bị hoà tan (thường là chất chiếm lượng ít).
• Dung môi: chất hoà tan chất khác (thường là chất chiếm lượng nhiều — phổ biến nhất là nước).
Ví dụ về dung dịch:
• Nước muối = muối (chất tan) + nước (dung môi).
• Nước đường = đường (chất tan) + nước (dung môi).
• Giấm ăn = acid acetic (chất tan) + nước (dung môi).
• Nước rượu = rượu (chất tan) + nước (dung môi).
Khi trộn 2 chất lỏng (ví dụ giấm + nước), chất nào nhiều hơn là dung môi, chất ít hơn là chất tan. Trộn 2 mL giấm với 10 mL nước → nước (10 mL) là dung môi, giấm (2 mL) là chất tan.
Ngoài dung dịch (đồng nhất), còn có 2 loại hỗn hợp KHÔNG đồng nhất:
📊 Bảng so sánh 3 loại hỗn hợp:
| Đặc điểm | Dung dịch | Huyền phù | Nhũ tương |
|---|---|---|---|
| Loại hỗn hợp | Đồng nhất | Không đồng nhất | Không đồng nhất |
| Thành phần | Chất tan + dung môi | Rắn + lỏng | Lỏng + lỏng |
| Trong suốt? | CÓ | KHÔNG | KHÔNG |
| Ví dụ | Nước đường, nước muối |
Nước phù sa, nước bột mì |
Sữa, dầu + nước |
Chất rắn, chất lỏng và chất khí đều có thể hoà tan trong nước. Khi hoà tan các chất khác nhau vào cùng một dung môi:
Các trạng thái chất có thể tan trong nước:
• Chất rắn tan trong nước: đường, muối ăn, bột nở…
• Chất lỏng tan trong nước: rượu, giấm ăn…
• Chất khí tan trong nước: khí $CO_2$ trong nước ngọt có gas, khí oxygen hoà tan trong nước (giúp cá thở và sống dưới nước).
Vì trong nước có khí oxygen hoà tan. Cá hấp thụ oxygen này qua mang để hô hấp. Đó là lý do hồ cá cảnh cần có máy sục khí oxygen!
Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự hoà tan có sự khác nhau giữa chất rắn và chất khí:
| Nhiệt độ | Lượng đường tan tối đa | So sánh |
|---|---|---|
| $20^\circ C$ | 204 g | Tan ít hơn |
| $100^\circ C$ | 487 g | Tan nhiều hơn |
Ngoài ra, các cách giúp chất rắn tan NHANH HƠN:
nhiệt độ
trộn đều
nhỏ mịn
• Tăng lượng đường KHÔNG làm đường tan nhanh hơn — chỉ làm tăng tổng lượng cần hoà tan!
• Bỏ thêm đá lạnh sẽ làm giảm nhiệt độ → chất rắn tan chậm hơn (ngược với mong muốn).
Em muốn ôn lại đầy đủ lý thuyết về chất tinh khiết, hỗn hợp, dung dịch và phương pháp giải các dạng bài tập với nhiều ví dụ chi tiết? Hãy xem bài viết chuyên sâu:
Đầy đủ: phân biệt chất tinh khiết/hỗn hợp, dung dịch, huyền phù, nhũ tương, sự hoà tan…
Cùng luyện bài Hỗn hợp các chất nào!
20 câu: 14 trắc nghiệm · 4 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu