Thực Vật
Đa dạng, phân loại và vai trò của thực vật
Thực vật có mặt ở khắp mọi nơi xung quanh chúng ta: từ đồng bằng, đồi núi đến sa mạc hay vùng nước lợ. Thực vật bao gồm rất nhiều loài khác nhau, đa dạng về kích thước và môi trường sống.
• Trên thế giới: khoảng gần 400 000 loài thực vật.
• Ở Việt Nam: khoảng gần 12 000 loài.
(Theo IUCN — Tổ chức Liên minh Quốc tế Bảo tồn thiên nhiên)
Phân bố các loài thực vật ở Việt Nam:
| Ngành thực vật | Số lượng loài | Tỉ lệ |
|---|---|---|
| 🌸 Hạt kín | 10 300 | |
| 🌿 Dương xỉ | 691 | |
| 🌱 Rêu | 481 | |
| 🌲 Hạt trần | 69 |
• Ngành Hạt kín có số lượng loài lớn nhất (10 300 loài), chiếm đa số trong giới thực vật.
• Ngành Hạt trần có số lượng loài ít nhất (chỉ 69 loài).
Đa dạng về kích thước: từ những loài rất nhỏ bé như bèo tấm (đường kính lá chỉ vài milimet) đến những loài khổng lồ như cây bao báp (đường kính thân vài mét) hay cây nong tằm (đường kính lá hơn 1 mét).
Đa dạng về môi trường sống: cây cọ ở vùng đồi núi, cây xương rồng trên sa mạc khô cằn, cây đước ở vùng nước lợ,… Sa mạc (hoang mạc) ít thực vật do khí hậu khắc nghiệt, mưa ít, đất chỉ có cát.
Mặc dù các loài thực vật có nhiều đặc điểm chung, chúng cũng có những khác biệt về hình thái, cấu tạo bên trong và đặc điểm sinh sản. Dựa vào đó, giới Thực vật được chia thành 2 nhóm chính:
🌱 Ngành Rêu — đặc điểm:
Rêu là đại diện tiêu biểu của nhóm thực vật không có mạch, đồng thời cũng là nhóm thực vật sống trên cạn đầu tiên.
- Cơ thể nhỏ bé, chỉ cao khoảng 1 – 2 cm.
- Có rễ giả (chưa có rễ thật).
- Thân và lá chưa có mạch dẫn.
- Sinh sản bằng bào tử.
- Sống ở những nơi ẩm ướt, ít ánh sáng: chân tường, gốc cây, bờ suối.
Thực vật có mạch là nhóm có thân, lá, rễ thật và cơ thể có hệ mạch dẫn giúp vận chuyển nước và các chất trong cây. Nhóm này gồm 3 ngành:
📊 Bảng so sánh 4 ngành thực vật:
| Đặc điểm | Rêu | Dương xỉ | Hạt trần | Hạt kín |
|---|---|---|---|---|
| Mạch dẫn | Chưa có | Có | Có | Có |
| Rễ | Rễ giả | Rễ thật | Rễ thật | Rễ thật |
| Sinh sản | Bào tử | Bào tử | Hạt (lộ) | Hạt (trong quả) |
| Hoa, quả | Chưa có | Chưa có | Chưa có | Có |
| Môi trường sống | Ẩm ướt | Ẩm, mát | Nhiều nơi | Rất đa dạng |
• Rêu vs các ngành khác → có mạch dẫn không?
• Dương xỉ vs Hạt trần/Kín → có hạt không?
• Hạt trần vs Hạt kín → hạt nằm lộ hay nằm trong quả? Có hoa không?
a) Vai trò đối với môi trường
Cây xanh có khả năng hấp thụ khí $CO_2$ để thực hiện quang hợp, tổng hợp chất hữu cơ và giải phóng khí $O_2$ ra môi trường. Nhờ đó, thực vật giúp cân bằng khí $O_2$ và $CO_2$ trong khí quyển.
Quá trình thoát hơi nước ở lá góp phần giảm nhiệt độ môi trường, điều hoà không khí và giảm hiệu ứng nhà kính.
Thực vật còn bảo vệ đất và nguồn nước, hạn chế sạt lở đất, lũ quét. Số liệu thực tế:
trên mặt đất
sạt lở, hạn hán
b) Vai trò đối với động vật và con người
Thực vật được coi là "nhà máy sản xuất" thức ăn của sinh giới:
- Tạo ra oxygen cho hô hấp.
- Tổng hợp chất hữu cơ làm thức ăn cho động vật.
- Là nơi ở, nơi sinh sản cho nhiều loài (sóc, chim,…).
Đối với con người, thực vật mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
c) Một số thực vật có thể gây hại cho con người
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, một số loài thực vật chứa chất độc:
Nếu em muốn tìm hiểu đầy đủ về các nhóm thực vật, đặc điểm chi tiết của từng ngành, vai trò và nhiều ví dụ có lời giải, hãy xem bài viết chuyên sâu:
Đầy đủ: phân loại, đặc điểm các ngành, vai trò, sai lầm thường gặp…
Cùng luyện bài Thực vật nào!
20 câu: 14 trắc nghiệm · 4 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!

Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu
