Đồ Thị Quãng Đường - Thời Gian
Lập bảng · Vẽ đồ thị s–t · Đọc đồ thị · Mô tả chuyển động
Có 3 cách mô tả chuyển động của một vật: bằng lời, bằng bảng số liệu, và bằng đồ thị. Đồ thị quãng đường - thời gian (s–t) cho phép ta hình dung chuyển động một cách trực quan.
a) Lập bảng ghi quãng đường đi được theo thời gian
Trước khi vẽ đồ thị, cần lập bảng ghi quãng đường tích lũy tại các thời điểm khác nhau. Ví dụ: Bảng 10.1 mô tả chuyển động của một ô tô chở khách trong 6 h:
| Thời gian (h) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Quãng đường (km) | 0 | 60 | 120 | 180 | 180 | 220 | 260 |
• Trong $3$ h đầu: ô tô đi được $180$ km → tốc độ $= \dfrac{180}{3} = 60$ km/h (không đổi).
• Từ $3$ h đến $4$ h: quãng đường không đổi ($180$ km) → ô tô dừng lại để hành khách nghỉ.
• Từ $4$ h đến $6$ h: ô tô tiếp tục chạy với tốc độ khác.
b) Các bước vẽ đồ thị s–t
• Trục tung Os (đứng): quãng đường (km hoặc m).
• Trục hoành Ot (ngang): thời gian (h, min hoặc s).
Chọn tỉ xích (khoảng chia) thích hợp cho mỗi trục.
Hình dạng đồ thị s–t cho biết tính chất chuyển động của vật trên từng đoạn.
So sánh tốc độ qua độ dốc đồ thị
Trên đồ thị bên dưới, ba vật $(1)$, $(2)$, $(3)$ xuất phát cùng lúc nhưng đường $(1)$ dốc nhất, đường $(3)$ thoải nhất. Khi cùng đến quãng đường nào đó, ta thấy:
Từ đồ thị $s$–$t$ đã có, ta có thể xác định được nhiều thông tin:
Từ giá trị $t$ trên trục hoành → kẻ đường thẳng đứng lên gặp đồ thị → kẻ ngang sang trục tung → đọc giá trị $s$.
Từ giá trị $s$ trên trục tung → kẻ ngang sang gặp đồ thị → kẻ thẳng đứng xuống trục hoành → đọc giá trị $t$.
Dạng 1: Đọc đồ thị → xác định $s$, $t$, $v$
Đọc giá trị từ đồ thị. Tính tốc độ trên một đoạn theo $v = \dfrac{s_2 - s_1}{t_2 - t_1}$. Đoạn ngang → vật dừng.
Dạng 2: Chọn đồ thị đúng từ bảng số liệu hoặc mô tả
Dạng 3: Lập bảng và vẽ đồ thị từ mô tả chuyển động
Em có thể đọc thêm bài viết chuyên sâu để hiểu kĩ hơn về cách vẽ đồ thị, đọc đồ thị, các dạng bài tập điển hình và sơ đồ tư duy đầy đủ:
Đầy đủ: cách lập bảng, vẽ đồ thị, đọc đồ thị, 3 dạng bài tập điển hình.
Cùng luyện bài Đồ thị s–t!
18 câu: 13 trắc nghiệm · 1 đúng/sai · 4 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu