Quang Hợp Ở Thực Vật
Khái niệm · Nguyên liệu & sản phẩm · Phương trình · Vai trò của lá
Quang hợp là một trong những quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng quan trọng nhất ở thực vật. Nhờ quang hợp, thực vật tự tổng hợp chất hữu cơ từ các chất vô cơ đơn giản, cung cấp cho bản thân và nhiều sinh vật khác trên Trái Đất.
Quá trình quang hợp diễn ra chủ yếu ở lá cây, bên trong bào quan gọi là lục lạp. Lục lạp chứa chất diệp lục (sắc tố màu xanh) — đây là chất hấp thụ năng lượng ánh sáng cho quang hợp.
Carbon dioxide (CO₂)
Oxygen (O₂)
| Nguyên liệu (chất lấy vào) | Nước ($H_2O$), khí carbon dioxide ($CO_2$) |
| Sản phẩm (chất tạo ra) | Glucose ($C_6H_{12}O_6$), khí oxygen ($O_2$) |
| Yếu tố cần thiết | Ánh sáng mặt trời, diệp lục (trong lục lạp) |
| Nơi diễn ra | Chủ yếu ở lá cây, trong lục lạp |
Phương trình tổng quát của quang hợp (viết bằng chữ):
Viết dưới dạng công thức hoá học:
Trong quang hợp, có hai quá trình diễn ra song song:
- Trao đổi chất: lá lấy nước và carbon dioxide từ môi trường → tổng hợp glucose (chất hữu cơ); đồng thời giải phóng oxygen ra môi trường.
- Chuyển hoá năng lượng: quang năng (năng lượng ánh sáng mặt trời) được chuyển hoá thành hoá năng dự trữ trong các hợp chất hữu cơ (glucose, tinh bột).
Lá là cơ quan chủ yếu thực hiện quang hợp. Cấu tạo của lá có nhiều đặc điểm thích nghi với chức năng này:
| Bộ phận | Đặc điểm | Vai trò trong quang hợp |
|---|---|---|
| Phiến lá | Dạng bản mỏng, diện tích bề mặt lớn | Thu nhận được nhiều ánh sáng |
| Lục lạp | Chứa nhiều hạt diệp lục (sắc tố màu xanh) | Hấp thụ và chuyển hoá năng lượng ánh sáng; là nơi tổng hợp chất hữu cơ |
| Gân lá | Hệ thống mạch dẫn phân bố khắp phiến lá | Vận chuyển nước (nguyên liệu) đến lá và sản phẩm quang hợp đi nuôi cây |
| Khí khổng | Các lỗ nhỏ trên lớp biểu bì lá | Nơi khí carbon dioxide đi vào lá và khí oxygen đi ra ngoài |
• Mật độ rất lớn: khoảng 30 000 khí khổng trên 1 cm² diện tích mặt lá.
• Đa số thực vật: số lượng khí khổng ở mặt dưới của lá nhiều hơn mặt trên.
• Thực vật thuỷ sinh (sen, súng…): khí khổng ở mặt trên nhiều hơn mặt dưới.
• Một số cây như ngô, lúa mì có số lượng khí khổng tương đối đều ở hai mặt.
① Không chỉ lá cây mới quang hợp được:
Ở những cây có lá biến đổi (như xương rồng, cành giao…), lá tiêu giảm hoặc biến thành gai. Phần thân non có màu xanh của những cây này chứa diệp lục nên vẫn thực hiện được quang hợp. Nguyên tắc chung: bộ phận nào chứa diệp lục (có màu xanh) thì có thể quang hợp được.
② Vì sao mặt trên lá xanh đậm hơn mặt dưới?
Ở đa số thực vật, lục lạp tập trung nhiều ở mặt trên của lá để hấp thụ ánh sáng hiệu quả hơn (mặt trên là mặt tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mặt trời). Vì vậy, mặt trên lá có màu xanh đậm hơn so với mặt dưới.
③ Quang hợp chỉ xảy ra ở thực vật và một số sinh vật có diệp lục:
Ngoài thực vật, một số sinh vật khác như tảo, vi khuẩn lam cũng có chứa diệp lục và thực hiện được quang hợp. Động vật và nấm không quang hợp được vì không có diệp lục.
① Định nghĩa: quang hợp = lá dùng nước + CO₂, nhờ ánh sáng và diệp lục, tạo glucose + giải phóng O₂.
② Phương trình: $H_2O + CO_2 \xrightarrow{\text{ánh sáng, diệp lục}} C_6H_{12}O_6 + O_2$
③ Nơi diễn ra: chủ yếu ở lá cây, trong lục lạp.
④ Chuyển hoá năng lượng: quang năng → hoá năng.
⑤ Bộ phận chứa diệp lục (màu xanh) đều có thể quang hợp, kể cả thân non.
Đầy đủ: khái niệm, phương trình, vai trò của lá, các dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Cùng luyện bài Quang hợp nào!
20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!

Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu
