Trong thân cây có 2 hệ thống mạch dẫn chạy song song, đảm nhận việc vận chuyển các chất khác nhau:

Bảng so sánh chi tiết:

Thoát hơi nước ở thực vật diễn ra chủ yếu qua khí khổng ở lá. Tác nhân chủ yếu điều tiết thoát hơi nước là hàm lượng nước trong tế bào khí khổng, thông qua cơ chế đóng – mở khí khổng.

Cấu tạo khí khổng: mỗi khí khổng gồm 2 tế bào hình hạt đậu, trong đó thành phía trong dày, thành phía ngoài mỏng.

Cơ chế đóng – mở khí khổng:

• Khi cây đủ nước: tế bào khí khổng trương nước → thành mỏng (phía ngoài) căng phồng ra → kéo thành dày (phía trong) cong theo → khí khổng mở rộng → hơi nước thoát ra nhiều.
• Khi cây thiếu nước: tế bào khí khổng mất nước, xẹp xuống → thành mỏng hết căng, thành dày duỗi thẳng lại → khí khổng đóng lại → hơi nước thoát ra ít.

Thoát hơi nước có 3 ý nghĩa quan trọng đối với cây:

Đối với môi trường:

• Làm mát và tăng độ ẩm không khí xung quanh.
• Hấp thụ $CO_2$ và giải phóng $O_2$ → giúp điều hoà khí hậu.

4 yếu tố chính ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật:

• Đặc điểm của đất:
  • Độ ẩm đất: cây chỉ hút được khoáng khi chúng hoà tan trong nước → cần đảm bảo độ ẩm.
  • Độ thoáng khí: đất tơi xốp, có nhiều $O_2$ → rễ hô hấp tốt → tăng hấp thụ.
• Ánh sáng: chủ yếu ảnh hưởng đến thoát hơi nước ở lá (ánh sáng là tác nhân gây mở khí khổng).
• Nhiệt độ: ảnh hưởng đến cả 3 quá trình: hấp thụ ở rễ, vận chuyển trong thân, thoát hơi nước ở lá.
• Độ ẩm không khí: liên quan chặt đến thoát hơi nước. Độ ẩm không khí càng thấp → thoát hơi nước càng mạnh (và ngược lại).

Vận dụng thực tiễn:

• Trước khi trồng cây/gieo hạt: cày bừa đất tơi xốp, thoáng khí + bón lót phân.
• Khi di chuyển cây: cắt bớt một phần cành, lá → giảm thoát hơi nước (vì rễ bị tổn thương, chưa hấp thụ được nhiều). Nên trồng vào ngày trời râm mát.
• Ngày khô hanh, nắng nóng: cần tưới nhiều nước vì cây thoát hơi nước mạnh, dễ thiếu nước.
• Rau ăn lá (rau cải, rau muống…): bón nhiều phân đạm (chứa nitrogen) → cây phát triển thân, lá tốt.