Bài tập Khtn 7 Bài 14. Phản xạ âm, chống ô nhiễm tiếng ồn (20 bài tập)

Lớp 7 · KHTN Bài 14

Phản Xạ Âm, Chống Ô Nhiễm Tiếng Ồn

Phản xạ âm – Tiếng vang – Vật phản xạ tốt/kém – Biện pháp chống ô nhiễm tiếng ồn

1
Phản xạ âm và tiếng vang

Khi đứng trước vách hang động và nói to, ta nghe được tiếng nói của chính mình vọng lại. Đó là vì âm phát ra đã gặp vách hang rồi dội lại đến tai ta. Hiện tượng này gọi là phản xạ âm.

PHẢN XẠ ÂM
Âm phản xạ là âm được dội lại khi gặp một mặt chắn.
VÁCH Âm trực tiếp Âm phản xạ
Âm phát ra gặp vách hang → dội lại → tai ta nghe được

Ví dụ: dây đàn guitar rung, mặt trống rung, cành cây dao động khi có gió… đều là dao động. Khi âm thanh gặp vật cản (vách núi, tường, mặt nước) thì sẽ phản xạ trở lại.

Tiếng vang là gì?

TIẾNG VANG
Tiếng vang là âm phản xạ truyền đến tai ta chậm hơn âm trực tiếp một khoảng thời gian lớn hơn $\dfrac{1}{15}$ giây.

Nói cách khác, ta nghe được tiếng vang khi tai phân biệt được âm trực tiếpâm phản xạ (hai âm đến tai cách nhau ít nhất $\dfrac{1}{15}$ giây).

📌 Vì sao phòng to nghe được tiếng vang, phòng nhỏ thì không?
→ Trong phòng lớn: khoảng cách từ nguồn âm đến tường xa → âm phản xạ mất thời gian đủ lớn (hơn $\dfrac{1}{15}$ giây) để trở lại tai → tai phân biệt được hai âm → nghe thấy tiếng vang.
→ Trong phòng nhỏ: khoảng cách ngắn → âm phản xạ trở lại gần như cùng lúc với âm trực tiếp → tai không phân biệt được → không nghe thấy tiếng vang.

Ứng dụng phản xạ âm:

  • Đo độ sâu của biển: Tàu phát ra siêu âm (tần số trên 20 000 Hz) xuống đáy biển, siêu âm gặp đáy biển bị phản xạ trở lại. Dựa vào thời gian phát – nhận, ta tính được khoảng cách từ tàu đến đáy biển.
  • Dơi tìm mồi trong đêm: Dơi phát ra sóng siêu âm (50 000 – 70 000 Hz). Sóng gặp con muỗi, cành cây, vách hang… thì phản xạ về. Dựa vào âm phản xạ mà dơi nhận biết vật cản và tìm mồi.
Phát siêu âm Nhận phản xạ ĐÁY BIỂN d
Đo độ sâu biển bằng siêu âm
2
Vật phản xạ âm tốt, vật phản xạ âm kém

Qua thí nghiệm với các tấm phản xạ khác nhau (gỗ nhẵn, gỗ sần sùi, xốp mềm), ta rút ra:

✓ PHẢN XẠ TỐT
Vật liệu cứng
Bề mặt nhẵn
  • Mặt gương
  • Tấm kim loại
  • Mặt đá hoa
  • Tường gạch
  • Mặt nước
  • Tấm bia (kính)
✗ PHẢN XẠ KÉM
Vật liệu mềm, xốp
Bề mặt sần sùi
  • Ghế đệm mút
  • Tấm xốp
  • Rèm nhung
  • Áo len
  • Cao su xốp
  • Vải dạ, len

Lưu ý quan trọng: Vật phản xạ âm kém cũng là vật hấp thụ âm tốt. Đây không phải là khái niệm xấu — ngược lại, các vật này rất hữu ích trong nhiều ứng dụng.

📌 Tại sao tường nhà hát, phòng hoà nhạc, rạp chiếu phim được làm sần sùi hoặc treo rèm nhung?
→ Tường sần sùi và rèm nhung là vật phản xạ âm kém (hấp thụ âm tốt).
→ Khi đó, âm thanh phát ra từ sân khấu không bị dội lại nhiều lần từ tường → giảm tiếng vang và tiếng ồn do phản xạ.
→ Khán giả nghe được âm thanh rõ ràng, trung thực.
📌 Tại sao phòng thu chuyên dụng dùng vật liệu xốp, mút bọc tường?
→ Phòng thu được phủ lớp vật liệu mềm, xốp → phản xạ âm kém → hấp thụ phần lớn âm thanh dội lại.
→ Tránh được tiếng vang → giọng ca sĩ thu được rõ ràng, sạch tiếng.
3
Tiếng ồn và ô nhiễm tiếng ồn
TIẾNG ỒN
Tiếng ồn là những âm thanh to, kéo dài, có thể gây hại đến sức khoẻ và hoạt động bình thường của con người.

Ô nhiễm tiếng ồn: Nơi nào thường xuyên có tiếng ồn, ta nói môi trường sống tại đó bị ô nhiễm tiếng ồn.

Lưu ý: Để được coi là tiếng ồn, âm thanh phải đồng thời:

  • To (cường độ lớn);
  • Kéo dài (xảy ra liên tục, lâu);
  • Gây hại đến sức khoẻ hoặc cản trở hoạt động bình thường.
📌 Ví dụ về tiếng ồn / ô nhiễm tiếng ồn
→ Tiếng máy khoan bê tông kéo dài liên tục gần khu dân cư.
→ Âm thanh từ khu chợ gần lớp học.
→ Tiếng hát karaoke vào đêm khuya.
Bệnh viện, trạm xá cạnh chợ — nơi cần yên tĩnh nhưng thường xuyên ồn.
⚠️ Không phải tiếng ồn
→ Tiếng học sinh phát biểu trong lớp (âm thanh bình thường, không gây hại).
→ Tiếng sấm tuy to nhưng ngắn và không thường xuyên.
4
Các biện pháp chống ô nhiễm tiếng ồn

3 nhóm biện pháp chính để giảm ô nhiễm tiếng ồn:

1
Hạn chế nguồn gây tiếng ồn
Tác động trực tiếp tại nguồn phát. Ví dụ: treo biển "Cấm sử dụng còi" gần bệnh viện, trường học; treo biển "Đi nhẹ, nói khẽ" ở bệnh viện; hạn chế phương tiện cá nhân, tăng cường giao thông công cộng.
2
Phân tán tiếng ồn trên đường truyền
Chặn hoặc làm yếu tiếng ồn khi nó đang lan truyền trong không khí. Ví dụ: trồng nhiều cây xanh quanh nhà, quanh đường — cây xanh phân tán và hấp thụ âm.
3
Ngăn cản tiếng ồn đến tai
Bảo vệ người nghe. Ví dụ: xây hàng rào chống ồn bằng tấm cách âm ngăn khu dân cư với đường cao tốc; người lính xe tăng đội mũ chống ồn đặc biệt; lắp cửa kính hai lớp; đeo nút bịt tai.
📌 Vì sao người lính xe tăng phải đội mũ đặc biệt?
→ Xe tăng khi hoạt động phát ra tiếng ồn rất lớn (động cơ, xích sắt…).
→ Mũ đặc biệt được làm bằng vật liệu cách âm → ngăn tiếng ồn lan truyền đến tai → bảo vệ thính giác.
Đây là biện pháp nhóm 3: ngăn cản tiếng ồn đến tai.
📌 Vật liệu cách âm tốt giữa các phòng
→ Cần dùng vật liệu dày, nặng: tường bê tông, cửa kính 2 lớp, cửa gỗ dày.
Tấm rèm vải mỏng hấp thụ âm rất ít, không phải vật cách âm tốt giữa các phòng.
5
Công thức tính toán và liên kết

2 công thức quan trọng trong các bài tập tính toán liên quan đến phản xạ âm:

CÔNG THỨC 1 — PHẢN XẠ ÂM (đi và về)
$d = \dfrac{v \times t_{\text{tổng}}}{2}$
Dùng khi đo độ sâu biển, đo khoảng cách đến vách núi… Vì âm đi 2 lượt (đi + về) nên phải chia 2.
CÔNG THỨC 2 — ÂM MỘT CHIỀU
$s = v \times t$
Dùng khi tính khoảng cách sét đánh (nhìn thấy chớp rồi mới nghe sấm). Âm chỉ truyền 1 chiều nên không chia 2.
📌 Ví dụ áp dụng công thức phản xạ âm
Đề: Tàu phát siêu âm và thu được âm phản xạ từ đáy biển sau 1 giây. Biết tốc độ truyền siêu âm trong nước là 1500 m/s. Tính độ sâu đáy biển.
→ Thời gian tổng cộng (đi + về): $t_{\text{tổng}} = 1$ s.
→ Áp dụng: $d = \dfrac{v \times t_{\text{tổng}}}{2} = \dfrac{1500 \times 1}{2} = 750 \text{ m}$.
→ Độ sâu đáy biển: 750 m.
1
Điểm: 0/20
🔊

Cùng luyện bài Phản xạ âm – Ô nhiễm tiếng ồn nào!

20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Cô Trần Thị Thanh Thảo

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu