Bài tập Khtn 7 Bài 23. Một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp (20 bài tập)

Lớp 7 · KHTN Bài 23

Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quang Hợp

Ánh sáng · Nước · Khí carbon dioxide · Nhiệt độ · Vận dụng trong trồng trọt

1
Ánh sáng

Quá trình quang hợp ở cây xanh chịu ảnh hưởng của 4 yếu tố chủ yếu từ môi trường bên ngoài:

4 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUANG HỢP
☀️Ánh sáng
💧Nước
💨$CO_2$
🌡️Nhiệt độ
⚠️Lưu ý quan trọng: Khí oxygen ($O_2$) KHÔNG phải yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. Oxygen là sản phẩm của quang hợp (chất tạo ra), không phải nguyên liệu hay yếu tố môi trường tác động lên quá trình này.

Vai trò của ánh sáng:

Ánh sáng cung cấp năng lượng (quang năng) cho quá trình quang hợp. Thông thường, khi cường độ ánh sáng tăng thì hiệu quả quang hợp tăng theo và ngược lại.

Tuy nhiên, ánh sáng quá mạnh sẽ làm cho lá cây bị "đốt nóng", khiến hiệu quả quang hợp giảm xuống thay vì tăng lên. Vì vậy, không phải cứ nắng càng to thì cây càng quang hợp tốt.

Mỗi loài cây có nhu cầu ánh sáng khác nhau, được chia thành hai nhóm chính:

☀️
Cây ưa sáng
Cần ánh sáng mạnh, sống ở nơi quang đãng
Ví dụ: phi lao, thông, ngô, hoa giấy, dừa, lúa, bưởi…
🌿
Cây ưa bóng
Cần ít ánh sáng, sống nơi bóng râm hoặc dưới tán cây
Ví dụ: lá lốt, trầu không, dương xỉ, vạn niên thanh…
💡Lưu ý: Cây ưa bóng vẫn cần ánh sáng để quang hợp, chỉ là nhu cầu thấp hơn cây ưa sáng. Cây ưa bóng có thể quang hợp hiệu quả ngay trong điều kiện ánh sáng yếu — đó là lí do nhiều cây cảnh trồng trong nhà vẫn xanh tốt.
2
Nước

Nước có ảnh hưởng kép đến quang hợp — vừa là nguyên liệu trực tiếp, vừa điều khiển hoạt động của khí khổng:

  • Vai trò 1 — Nguyên liệu: nước ($H_2O$) là một trong hai nguyên liệu trực tiếp của phản ứng quang hợp (cùng với $CO_2$) để tổng hợp glucose.
  • Vai trò 2 — Điều khiển khí khổng: nước quyết định việc đóng/mở khí khổng trên lá, ảnh hưởng đến sự trao đổi khí.

Cụ thể:

  • Cây đủ nước → tế bào khí khổng căng → khí khổng mở → khí $CO_2$ dễ khuếch tán vào lá → quang hợp diễn ra hiệu quả.
  • Cây thiếu nước → tế bào khí khổng mất nước → khí khổng đóng lại → lượng $CO_2$ vào lá giảm → quang hợp bị giảm sút hoặc gặp khó khăn.
📌Liên hệ thực tiễn: Đây là lí do phải tưới nước đều đặn cho cây — không chỉ để cây không khô héo, mà còn để khí khổng luôn mở, đảm bảo $CO_2$ vào lá đủ cho quang hợp. Cây thiếu nước kéo dài → quang hợp ngừng → cây còi cọc, năng suất thấp.
3
Khí carbon dioxide ($CO_2$)

Carbon dioxide là nguyên liệu quan trọng của quang hợp. Thông thường, khi nồng độ $CO_2$ trong không khí tăng thì hiệu quả quang hợp cũng tăng và ngược lại.

Tuy nhiên, mối quan hệ này không phải lúc nào cũng tỉ lệ thuận. Cần lưu ý hai ngưỡng giới hạn:

  • Nếu nồng độ $CO_2$ tăng quá cao (khoảng 0,2%) → cây có thể chết vì ngộ độc.
  • Nếu nồng độ $CO_2$ quá thấp → quang hợp không xảy ra được. Nồng độ $CO_2$ thấp nhất mà cây có thể quang hợp là từ 0,008% đến 0,01%.

Ngoài ra, ảnh hưởng của nồng độ $CO_2$ đến quang hợp không giống nhau ở các loài cây khác nhau — có loài rất nhạy cảm với $CO_2$, có loài lại chịu được nồng độ cao.

⚠️Sai lầm thường gặp: Nghĩ rằng "cứ tăng $CO_2$ là quang hợp tăng". Thực tế, vượt ngưỡng 0,2%, cây sẽ ngộ độc và chết. Quang hợp chỉ tăng theo $CO_2$ trong một khoảng nhất định.
4
Nhiệt độ

Nhiệt độ ảnh hưởng đến hoạt động của các enzyme tham gia vào quang hợp. Nhiệt độ thuận lợi nhất giúp enzyme hoạt động hiệu quả → quang hợp diễn ra tốt; quá cao hoặc quá thấp đều gây bất lợi.

10°C
25°C
35°C
40°C
Lạnh: giảm/ngừng
Thuận lợi: 25–35°C
Quá nóng: giảm/ngừng
Khoảng nhiệt độ thuận lợi nhất cho hầu hết các loài cây quang hợp
  • Nhiệt độ thuận lợi nhất cho hầu hết các loài cây quang hợp: 25°C đến 35°C.
  • Nhiệt độ quá cao (trên 40°C) → enzyme bị ức chế → quang hợp giảm hoặc ngừng hẳn.
  • Nhiệt độ quá thấp (dưới 10°C) → enzyme hoạt động yếu → quang hợp cũng giảm hoặc ngừng.
Sự khác biệt giữa các loài: Nhiệt độ thấp nhất mà cây có thể quang hợp khác nhau tuỳ loài. Cây vùng ôn đới có thể quang hợp ở $-5°C$, còn cây vùng nhiệt đới chỉ quang hợp được khi nhiệt độ từ $4°C$ trở lên.
📌Liên hệ thực tiễn: Đây là lí do người trồng cây phải che nắng vào những ngày quá nóng và ủ ấm gốc cây vào những ngày rét đậm — để giữ nhiệt độ trong khoảng thuận lợi cho quang hợp.
5
Vận dụng & tổng hợp

Bảng tổng hợp 4 yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp:

Yếu tố Ảnh hưởng đến quang hợp
☀️ Ánh sáng Cường độ tăng → quang hợp tăng. Quá mạnh → lá bị đốt nóng, giảm quang hợp.
💧 Nước Đủ nước → khí khổng mở, quang hợp tốt. Thiếu nước → khí khổng đóng, quang hợp giảm.
💨 Khí $CO_2$ Tăng nồng độ → tăng quang hợp. Quá cao (≈ 0,2%) → ngộ độc, cây chết. Quá thấp (< 0,008%) → không quang hợp.
🌡️ Nhiệt độ Tốt nhất: 25–35°C. Trên 40°C hoặc dưới 10°C → giảm hoặc ngừng quang hợp.

Vận dụng trong trồng và bảo vệ cây xanh:

  • Bảo vệ bộ lá — "bộ máy quang hợp" của cây xanh.
  • Điều chỉnh hợp lí các yếu tố ảnh hưởng: chế độ chiếu sáng phù hợp, tưới nước đúng cách, bón phân hợp lí.
  • Trồng cây đúng thời vụ và đảm bảo mật độ phù hợp.
  • Trồng xen canh cây ưa bóng với cây ưa sáng để tận dụng đất và ánh sáng.
  • Ở thành phố, khu dân cư đông đúc cần trồng nhiều cây xanh để cân bằng không khí, hấp thụ khí độc và bụi mịn.
💡Gợi ý ôn tập: Học thuộc 4 yếu tố ảnh hưởng (ánh sáng, nước, $CO_2$, nhiệt độ) → nhớ các ngưỡng giới hạn (nhiệt độ 25–35°C tốt nhất; $CO_2$ trên 0,2% gây ngộ độc) → phân biệt cây ưa sáng vs ưa bóng → chuyển sang tab Bài Tập luyện 20 câu!
1
Điểm: 0/20
☀️

Cùng luyện bài Yếu tố ảnh hưởng quang hợp!

20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Cô Trần Thị Thanh Thảo

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu