Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 14
Đề bài: Các nhóm cây trồng phổ biến được phân loại như thế nào? Những yếu tố chính trong trồng trọt là gì? Chúng có mối quan hệ như thế nào đối với cây trồng?
Lời giải:
- Phân loại cây trồng: có 3 cách phân loại chính:
- Theo nguồn gốc: cây ôn đới, cây nhiệt đới, cây á nhiệt đới.
- Theo đặc tính sinh vật học: cây hằng năm và cây lâu năm, cây thân thảo và cây thân gỗ, cây một lá mầm và cây hai lá mầm,…
- Theo mục đích sử dụng: cây lương thực, cây ăn quả, cây rau, cây dược liệu, cây lấy gỗ, cây hoa,…
- Các yếu tố chính trong trồng trọt: giống cây trồng, ánh sáng, nhiệt độ, nước và độ ẩm, đất trồng, dinh dưỡng, kĩ thuật canh tác.
- Mối quan hệ: các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của cây trồng.
I. Phân loại cây trồng
1. Phân loại theo nguồn gốc
Khám phá mục I.1 trang 15
Đề bài: Hãy kể tên một số loại cây trồng nhiệt đới, cây trồng á nhiệt đới hoặc cây trồng ôn đới có ở địa phương em.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em có thể tự liên hệ địa phương mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
| Nhóm cây | Một số loại cây trồng |
|---|---|
| Cây nhiệt đới | Vải thiều, xoài, ổi, mít, chuối, dứa, nhãn, đu đủ,… |
| Cây á nhiệt đới | Cây bơ, cherry, cam, quýt,… |
| Cây ôn đới | Dâu tây, mận, lê, táo đỏ,… (trồng ở vùng núi phía Bắc) |
→ Ở Việt Nam, đa số cây trồng thuộc nhóm cây nhiệt đới vì khí hậu nước ta chủ yếu là nhiệt đới gió mùa.
2. Phân loại theo đặc tính sinh vật học
Khám phá mục I.2 trang 15
Đề bài: Kể tên các loại cây hằng năm và cây lâu năm có giá trị kinh tế cao ở Việt Nam.
Lời giải:
a) Cây hằng năm có giá trị kinh tế cao:
- Cây lương thực: lúa, ngô, khoai lang, sắn.
- Cây rau: bắp cải, cà chua, dưa chuột, dưa hấu.
- Cây công nghiệp ngắn ngày: lạc, đậu tương, mía, bông.
b) Cây lâu năm có giá trị kinh tế cao:
- Cây ăn quả: xoài, vải, nhãn, sầu riêng, cam, bưởi.
- Cây công nghiệp lâu năm: cà phê, cao su, chè, hồ tiêu, điều, dừa.
3. Phân loại theo mục đích sử dụng
Khám phá mục I.3 trang 15
Đề bài: Sắp xếp các loại cây trồng của địa phương em thành các nhóm theo mục đích sử dụng.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em có thể tự liên hệ địa phương mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
| Nhóm cây trồng | Một số loại cây |
|---|---|
| Cây lương thực | Lúa, ngô, khoai lang, sắn |
| Cây ăn quả | Xoài, chuối, vải, nhãn, cam, bưởi |
| Cây rau | Rau muống, cải xanh, xà lách, cà chua |
| Cây dược liệu | Đinh lăng, nghệ, gừng, sả |
| Cây lấy gỗ | Bạch đàn, keo, xoan |
| Cây hoa | Hoa hồng, hoa cúc, hoa lan |
→ Lưu ý: việc phân loại chỉ mang tính tương đối, vì nhiều loại cây có thể dùng cho nhiều mục đích khác nhau (ví dụ ngô vừa làm lương thực, vừa làm thức ăn chăn nuôi).
II. Một số yếu tố chính trong trồng trọt
2. Ánh sáng
Kết nối năng lực mục II.2 trang 16
Đề bài: Tìm hiểu về các loại cây trồng phản ứng với quang chu kì và biện pháp kĩ thuật áp dụng để cây trồng ra hoa.
Lời giải:
a) Một số cây trồng phản ứng với quang chu kì:
- Cây ngày ngắn (ra hoa khi thời gian chiếu sáng trong ngày ngắn): hoa cúc, lúa, đậu tương, mía,…
- Cây ngày dài (ra hoa khi thời gian chiếu sáng trong ngày dài): lúa mì, hành tây, cải bắp,…
- Cây trung tính (ra hoa không phụ thuộc vào độ dài chiếu sáng): cà chua, dưa chuột, ngô,…
b) Biện pháp kĩ thuật để cây ra hoa:
- Thắp đèn vào ban đêm để kéo dài thời gian chiếu sáng (áp dụng cho hoa cúc, thanh long → giúp ra hoa trái vụ).
- Che tối để rút ngắn thời gian chiếu sáng (áp dụng cho cây ngày ngắn).
- Bố trí thời vụ phù hợp với từng loại cây để cây ra hoa đúng thời điểm.
3. Nhiệt độ
Khám phá mục II.3 trang 16
Đề bài: Nêu một số biểu hiện của cây trồng khi gặp điều kiện nhiệt độ môi trường quá cao hoặc quá thấp.
Lời giải:
a) Khi nhiệt độ quá cao:
- Lá cây bị héo, cháy nắng, vàng úa.
- Cây thoát hơi nước mạnh, dễ bị mất nước, khô héo.
- Quá trình hô hấp tăng, làm cây tiêu hao nhiều chất dinh dưỡng.
- Cây chậm sinh trưởng, dễ chết nếu kéo dài.
b) Khi nhiệt độ quá thấp:
- Cây ngừng sinh trưởng, lá chuyển màu vàng hoặc tím.
- Một số cây bị đóng băng trong tế bào → chết rét.
- Cây dễ bị sâu bệnh tấn công do sức đề kháng giảm.
- Cây không ra hoa, không kết quả hoặc ra hoa kém.
4. Nước và độ ẩm
Kết nối năng lực mục II.4 trang 17
Đề bài: Tìm hiểu những biểu hiện của cây trồng khi bị thừa hoặc thiếu nước.
Lời giải:
a) Khi cây bị thiếu nước:
- Lá cây héo rũ, cuộn lại, vàng và rụng dần.
- Cây chậm sinh trưởng, còi cọc.
- Quá trình quang hợp giảm → cây không ra hoa, kết quả kém.
- Nếu thiếu nước kéo dài, cây chết khô.
b) Khi cây bị thừa nước (ngập úng):
- Rễ cây bị thối do thiếu khí oxygen.
- Lá cây vàng úa, rụng nhiều.
- Cây không hấp thụ được dinh dưỡng, sinh trưởng kém.
- Nếu ngập úng lâu, cây sẽ chết do thối rễ.
Khám phá mục II.4 trang 17
Đề bài: Đọc nội dung mục II.4, nêu vai trò của nước và độ ẩm đối với cây trồng.
Lời giải:
Vai trò của nước và độ ẩm đối với cây trồng:
- Tham gia trực tiếp vào quá trình quang hợp của cây.
- Là môi trường hoà tan muối khoáng và chất dinh dưỡng trong đất để cung cấp cho cây.
- Điều hoà nhiệt độ cho cây thông qua việc thoát hơi nước.
- Giúp vi sinh vật đất hoạt động, phân giải chất hữu cơ cung cấp dinh dưỡng cho cây.
- Nếu thừa hoặc thiếu nước lâu ngày, cây có thể chết.
→ Nước và độ ẩm là yếu tố không thể thiếu đối với cây trồng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nông sản.
Luyện tập – Vận dụng
Luyện tập trang 17
Đề bài: Phân tích mối quan hệ giữa các cây trồng với các yếu tố: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, đất trồng, dinh dưỡng và kĩ thuật canh tác.
Lời giải:
Các yếu tố trên đều ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của cây trồng. Cụ thể:
| Yếu tố | Mối quan hệ với cây trồng |
|---|---|
| Ánh sáng | Cung cấp năng lượng cho cây quang hợp. Mỗi loại cây có nhu cầu ánh sáng khác nhau (cây ưa sáng, cây ưa bóng). Độ dài chiếu sáng (quang chu kì) còn quyết định khả năng ra hoa của cây. |
| Nhiệt độ | Ảnh hưởng đến hô hấp, quang hợp, thoát hơi nước, hấp thụ dinh dưỡng. Mỗi loại cây thích hợp với khoảng nhiệt độ riêng (15 °C – 40 °C cho phần lớn cây trồng). |
| Độ ẩm (nước) | Tham gia quang hợp, hoà tan và vận chuyển dinh dưỡng. Thừa hoặc thiếu nước đều khiến cây sinh trưởng kém, có thể chết. |
| Đất trồng | Dự trữ và cung cấp dinh dưỡng, nước, không khí cho cây; giúp cây đứng vững. Mỗi loại cây phù hợp với một hoặc một vài loại đất nhất định. |
| Dinh dưỡng | Giúp cây sinh trưởng, phát triển và cho năng suất. Thiếu hoặc thừa dinh dưỡng đều ảnh hưởng xấu đến cây. |
| Kĩ thuật canh tác | Bao gồm làm đất, bón phân, luân canh, bố trí thời vụ,… giúp tạo điều kiện sinh thái thuận lợi cho cây, hạn chế sâu bệnh. |
→ Các yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Trong trồng trọt, cần đảm bảo đồng thời các yếu tố để cây sinh trưởng tốt và đạt năng suất cao.
Vận dụng trang 17
Đề bài: Quan sát cây trồng trong khuôn viên nhà trường hoặc ở gia đình em và nhận biết những cây bị thiếu nước hoặc thiếu ánh sáng. Đề xuất giải pháp khắc phục.
Lời giải:
Đây là câu vận dụng, em tự quan sát thực tế. Dưới đây là gợi ý mẫu:
a) Dấu hiệu nhận biết cây bị thiếu nước:
- Lá cây héo rũ, cuộn lại, mép lá khô.
- Lá vàng úa, rụng nhiều.
- Đất quanh gốc cây khô, nứt nẻ.
- Cây sinh trưởng chậm, còi cọc.
Giải pháp khắc phục:
- Tưới nước đều đặn cho cây, đặc biệt vào sáng sớm hoặc chiều mát.
- Phủ rơm rạ, lá khô quanh gốc để giữ ẩm cho đất.
- Lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt, phun sương (nếu có điều kiện).
b) Dấu hiệu nhận biết cây bị thiếu ánh sáng:
- Thân cây vươn dài, mảnh, yếu ớt.
- Lá cây vàng nhạt, mỏng, ít diệp lục.
- Cây chậm ra hoa, kết quả hoặc không ra hoa.
- Cây dễ bị đổ ngã, sâu bệnh.
Giải pháp khắc phục:
- Di chuyển cây đến vị trí có nhiều ánh sáng hơn (nếu là cây trồng trong chậu).
- Tỉa bớt cành lá xung quanh để cây nhận được ánh sáng.
- Trồng cây thưa hơn để các cây không che lẫn nhau.
- Thắp đèn chiếu sáng bổ sung (đối với cây trồng trong nhà kính).
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám