Câu hỏi mở đầu trang 66

Đề bài: Nhân giống cây trồng nhằm mục đích gì? Có những phương pháp nhân giống nào? Các phương pháp nhân giống cây trồng đó được thực hiện như thế nào?

Lời giải:

• Mục đích nhân giống cây trồng: tạo ra số lượng lớn cây giống có chất lượng tốt để phục vụ cho sản xuất trồng trọt.
• Các phương pháp nhân giống cây trồng:
  • Nhân giống hữu tính: nhân giống bằng hạt.
  • Nhân giống vô tính: giâm cành, chiết cành, ghép, nuôi cấy mô tế bào.
• Cách thực hiện: mỗi phương pháp được thực hiện theo quy trình kĩ thuật riêng (sẽ tìm hiểu chi tiết trong bài học).

I. Các cấp giống cây trồng

Khám phá mục I trang 66

Đề bài: Kể tên các cấp giống cây trồng. Theo em, các giống cây trồng được sử dụng ở gia đình, địa phương em thuộc cấp nào?

Lời giải:

a) Các cấp giống cây trồng: có 4 cấp:

• Giống tác giả: giống do tác giả chọn tạo ra, đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định. Dùng để sản xuất giống siêu nguyên chủng.
• Giống siêu nguyên chủng: được nhân ra từ giống tác giả, dùng để sản xuất giống nguyên chủng.
• Giống nguyên chủng: được nhân ra từ giống siêu nguyên chủng, dùng để sản xuất giống xác nhận.
• Giống xác nhận (giống thương mại): được nhân ra từ giống nguyên chủng, là cấp cuối cùng, dùng để sản xuất đại trà.

b) Giống ở gia đình, địa phương em (gợi ý mẫu):

Các giống cây trồng được sử dụng ở gia đình và địa phương em chủ yếu thuộc cấp giống xác nhận (giống thương mại) vì đây là cấp giống cuối cùng, được dùng để sản xuất đại trà, phổ biến trên thị trường.

II. Một số phương pháp nhân giống cây trồng

1. Phương pháp nhân giống hữu tính

Kết nối năng lực mục II.1 trang 67

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu các bước nhân giống bằng hạt của một số loại cây trồng.

Lời giải:

Nhân giống bằng hạt thường áp dụng với lúa, ngô, các loại đậu và một số loại rau. Quy trình nhân giống bằng hạt gồm 4 vụ:

• Vụ 1 (Nhân hạt giống tác giả): Gieo hạt giống tác giả ở khu cách li, mật độ thưa, gieo mỗi hạt một khóm, chọn cây ưu tú và đúng với mô tả của giống (cây G₀).
• Vụ 2 (Sản xuất hạt giống siêu nguyên chủng): Hạt của các cây G₀ được gieo riêng thành từng hàng. Đánh giá và chọn hàng tốt, đúng giống. Thu hoạch hỗn hợp hạt → thu được hạt giống siêu nguyên chủng.
• Vụ 3 (Sản xuất hạt giống nguyên chủng): Gieo hạt siêu nguyên chủng ở khu riêng. Chọn lọc, loại bỏ cây khác dạng và cây bị sâu, bệnh. Thu hoạch hỗn hợp hạt → thu được hạt giống nguyên chủng.
• Vụ 4 (Sản xuất hạt giống xác nhận): Gieo hạt nguyên chủng. Chọn lọc, loại bỏ cây khác dạng, cây sâu, bệnh. Thu hoạch hỗn hợp hạt → thu được hạt giống xác nhận.

2. Phương pháp nhân giống vô tính

Khám phá mục II.2.d trang 70

Đề bài: Quan sát Hình 13.6 và trình bày các bước nhân giống chuối bằng nuôi cấy mô tế bào.

Lời giải:

Các bước nhân giống chuối bằng nuôi cấy mô tế bào gồm 5 bước:

• Bước 1 (Chọn vật liệu nuôi cấy): Chọn cây chuối mẹ khoẻ mạnh, không nhiễm bệnh. Lấy chồi non, củ giống từ cây mẹ làm vật liệu nuôi cấy.
• Bước 2 (Khử trùng mẫu): Mẫu chuối được làm sạch bụi bẩn bằng nước, sau đó khử trùng bằng chất tẩy rửa để loại bỏ nguồn bệnh. Cuối cùng làm sạch bằng nước cất vô trùng.
• Bước 3 (Tạo chồi trong môi trường thích hợp): Mẫu được cấy vào môi trường dinh dưỡng có bổ sung chất kích thích sinh trưởng để tạo chồi.
• Bước 4 (Ra rễ và tạo cây hoàn chỉnh): Khi chồi đạt tiêu chuẩn, chuyển chồi sang môi trường ra rễ để tạo thành cây chuối hoàn chỉnh.
• Bước 5 (Đưa cây ra vườn ươm): Cây chuối hoàn chỉnh được cấy chuyển sang bầu chứa giá thể và đưa ra vườn ươm để cây thích nghi với điều kiện tự nhiên. Khi cây đạt tiêu chuẩn thì xuất bán hoặc mang trồng trong sản xuất.

Kết nối năng lực mục II.2.d trang 70

Đề bài: Tìm hiểu các bước nhân giống một số loại cây trồng bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào.

Lời giải:

Quy trình chung nhân giống cây trồng bằng nuôi cấy mô tế bào gồm 5 bước:

Một số cây trồng được nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào: chuối, dứa, hoa lan, dâu tây, khoai tây, mía,…

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 70

Đề bài: Phân biệt phương pháp nhân giống hữu tính và phương pháp nhân giống vô tính ở cây trồng.

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 70

Đề bài: Tóm tắt các bước nhân giống cây trồng bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Nêu những điểm nổi bật của phương pháp nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào.

Lời giải:

a) Tóm tắt 5 bước nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào:

• Bước 1: Chọn vật liệu nuôi cấy (chọn bộ phận non, khoẻ, không bệnh).
• Bước 2: Khử trùng mẫu.
• Bước 3: Tạo chồi trong môi trường thích hợp.
• Bước 4: Ra rễ và tạo cây hoàn chỉnh.
• Bước 5: Đưa cây ra vườn ươm.

b) Những điểm nổi bật:

• Ưu điểm:
  • Nhân nhanh số lượng lớn cây giống, không phụ thuộc mùa vụ.
  • Cây giống đồng nhất về di truyền và sạch bệnh.
  • Hệ số nhân giống cao.
• Nhược điểm:
  • Tốn kinh phí, công sức.
  • Đòi hỏi trình độ kĩ thuật cao.

Vận dụng trang 70

Đề bài: Vận dụng kiến thức nhân giống cây trồng vào thực tiễn ở gia đình và địa phương em.

Lời giải:

Đây là câu vận dụng, em có thể tự liên hệ thực tế. Dưới đây là gợi ý mẫu:

a) Ở gia đình em:

• Nhân giống bằng hạt: gieo hạt rau muống, cải xanh, đậu, lúa,…
• Giâm cành: giâm cành rau ngót, rau húng, sắn,…
• Chiết cành: chiết cành nhãn, vải, ổi để có cây con khoẻ mạnh.
• Ghép cành: ghép cành cam, bưởi để cây nhanh ra quả và có nhiều giống trên một cây.

b) Ở địa phương em:

• Các nhà vườn áp dụng giâm cành, chiết cành, ghép cho các loại cây ăn quả.
• Một số trang trại lớn áp dụng nuôi cấy mô tế bào để nhân giống hoa lan, chuối, khoai tây,…
• Sử dụng giống xác nhận mua từ các trung tâm giống để sản xuất đại trà lúa, ngô, rau màu.

→ Việc áp dụng các phương pháp nhân giống phù hợp giúp tăng số lượng và chất lượng cây giống, nâng cao hiệu quả trồng trọt.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám