Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- I. Quy trình trồng trọt
- 2. Các bước cơ bản trong quy trình trồng trọt
- II. Một số ứng dụng cơ giới hoá trong trồng trọt
- 1. Cơ giới hoá trong làm đất
- 2. Cơ giới hoá trong gieo trồng
- 3. Cơ giới hoá trong chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng
- 4. Cơ giới hoá trong thu hoạch sản phẩm trồng trọt
- Luyện tập – Vận dụng
Câu hỏi mở đầu trang 96
Đề bài: Quy trình trồng trọt là gì, gồm những bước cơ bản nào? Con người đã sử dụng những loại máy móc gì trong trồng trọt? Mục đích của việc sử dụng máy móc trong trồng trọt là gì?
Lời giải:
- Quy trình trồng trọt: là một chuỗi công việc được tiến hành theo một trình tự nhất định khi trồng trọt.
- Các bước cơ bản trong quy trình trồng trọt gồm 4 bước:
- Làm đất, bón phân lót
- Gieo hạt, trồng cây con
- Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh
- Thu hoạch
- Một số máy móc trong trồng trọt: máy cày, máy bừa, máy cấy lúa, máy gieo hạt, máy bón phân, máy bay phun thuốc trừ sâu, máy gặt đập liên hợp,…
- Mục đích sử dụng máy móc: rút ngắn thời gian làm việc, giải phóng sức lao động, nâng cao năng suất, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
I. Quy trình trồng trọt
2. Các bước cơ bản trong quy trình trồng trọt
Khám phá mục I.2 trang 97
Đề bài: Quan sát Hình 19.1, kết hợp với kinh nghiệm của bản thân, em hãy nêu các bước cơ bản trong quy trình trồng trọt và ý nghĩa của từng bước.
Lời giải:
Quy trình trồng trọt gồm 4 bước cơ bản, mỗi bước có ý nghĩa riêng:
| Bước | Công việc | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Làm đất, bón phân lót | Giúp đất tơi xốp, sạch cỏ dại, hạn chế sâu bệnh; cung cấp sẵn chất dinh dưỡng cho cây phát triển khoẻ mạnh ngay từ đầu. |
| 2 | Gieo hạt, trồng cây con | Đưa hạt giống hoặc cây con vào đất để bắt đầu quá trình sinh trưởng, phát triển. |
| 3 | Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh | Tạo điều kiện thuận lợi cho cây phát triển, hạn chế tối đa sâu, bệnh hại để cây cho năng suất cao. |
| 4 | Thu hoạch | Lấy sản phẩm trồng trọt đúng thời điểm, đúng phương pháp để đảm bảo số lượng và chất lượng. |
Kết nối năng lực mục I.2.a trang 97
Đề bài:
- Mô tả kĩ thuật làm đất cho một loại cây trồng phổ biến ở địa phương em.
- Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu về kĩ thuật làm đất trồng cây trong nhà có mái che.
Lời giải:
1. Kĩ thuật làm đất cho cây lúa (gợi ý mẫu):
- Cày đất: cày sâu khoảng 15 – 20 cm để đất tơi xốp.
- Bừa đất: bừa kĩ để làm nhỏ đất, sạch cỏ dại.
- San phẳng mặt ruộng: giúp giữ nước đều trên ruộng.
- Bón phân lót: rải phân chuồng hoai mục, phân lân trước khi cấy.
2. Kĩ thuật làm đất trồng cây trong nhà có mái che:
- Làm sạch khu vực trồng: dọn cỏ dại, tàn dư cây trồng vụ trước.
- Cày, xới đất cho tơi xốp.
- Khử trùng đất (nếu cần) để diệt sâu, bệnh trong đất.
- Trộn giá thể (xơ dừa, trấu hun, phân hữu cơ,…) để cải tạo đất.
- Lên luống, bón phân lót phù hợp với từng loại cây trồng.
Khám phá mục I.2.c trang 98
Đề bài: Em hãy mô tả các công việc chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh cho một đối tượng cây trồng mà em biết.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em có thể chọn cây trồng quen thuộc. Dưới đây là gợi ý mẫu với cây lúa:
a) Công việc chăm sóc:
- Tưới nước: giữ đủ nước cho ruộng lúa, đặc biệt ở giai đoạn đẻ nhánh và làm đòng.
- Tiêu nước: rút bớt nước khi ruộng bị ngập úng.
- Bón phân thúc: bón phân đạm, kali ở các giai đoạn cây cần dinh dưỡng.
- Làm cỏ, tỉa dặm: loại bỏ cỏ dại, dặm những chỗ cây bị chết.
b) Phòng trừ sâu, bệnh:
- Vệ sinh đồng ruộng: dọn sạch tàn dư cây vụ trước, cỏ dại.
- Sử dụng giống chống bệnh: chọn giống lúa kháng sâu, bệnh.
- Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình: phun đúng thuốc, đúng liều, đúng thời điểm.
Khám phá mục I.2.d trang 98
Đề bài: Theo em, nếu thu hoạch không đúng thời điểm (sớm hoặc muộn) sẽ ảnh hưởng như thế nào đến số lượng và chất lượng sản phẩm trồng trọt?
Lời giải:
a) Nếu thu hoạch quá sớm:
- Nông sản chưa đủ chín, chưa tích luỹ đủ chất dinh dưỡng.
- Chất lượng kém (ít ngọt, ít thơm, hạt không chắc,…).
- Số lượng giảm do nông sản còn nhỏ, nhẹ.
b) Nếu thu hoạch quá muộn:
- Nông sản bị già, hư hỏng, dễ bị thối, nứt vỏ.
- Hao hụt nhiều (hạt rụng, quả rụng).
- Chất lượng giảm (rau bị xơ, quả bị nẫu, hạt bị mọt,…).
→ Vì vậy, cần thu hoạch đúng thời điểm để đảm bảo cả số lượng và chất lượng nông sản.
Kết nối năng lực mục I.2.d trang 98
Đề bài: Tìm hiểu phương pháp thu hoạch một số loại sản phẩm trồng trọt phổ biến.
Lời giải:
Một số phương pháp thu hoạch sản phẩm trồng trọt phổ biến:
| Sản phẩm | Phương pháp thu hoạch |
|---|---|
| Lúa | Cắt bằng liềm hoặc bằng máy gặt đập liên hợp, sau đó tuốt hạt và phơi khô. |
| Ngô | Bẻ bắp bằng tay hoặc thu hoạch bằng máy thu hoạch ngô. |
| Rau | Hái, cắt bằng tay hoặc dùng máy thu hoạch rau chuyên dụng. |
| Quả (cam, xoài, bưởi,…) | Hái bằng tay hoặc dùng kéo cắt, móc hái chuyên dụng. |
| Khoai, củ | Đào bằng cuốc hoặc bằng máy đào củ chuyên dụng. |
II. Một số ứng dụng cơ giới hoá trong trồng trọt
1. Cơ giới hoá trong làm đất
Khám phá mục II.1 trang 99
Đề bài: Kể tên các loại máy móc sử dụng trong làm đất mà em biết. Theo em, việc sử dụng máy móc trong làm đất có vai trò gì trong trồng trọt?
Lời giải:
a) Các loại máy móc trong làm đất:
- Máy cày: cày lật đất.
- Máy bừa: làm nhỏ và san phẳng đất.
- Máy lên luống: tạo luống cho rau, hoa màu.
- Máy đào hố: đào hố trồng cây ăn quả, cây lâu năm.
b) Vai trò của máy móc trong làm đất:
- Rút ngắn thời gian làm đất.
- Giải phóng sức lao động so với làm thủ công.
- Có thể làm đất trên diện tích lớn mà sức người không thể làm trong thời gian ngắn.
- Đảm bảo chất lượng làm đất (đất tơi xốp đều, sạch cỏ dại).
2. Cơ giới hoá trong gieo trồng
Kết nối năng lực mục II.2 trang 99
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về các máy móc sử dụng trong gieo trồng và ý nghĩa của các loại máy móc đó đối với sản xuất.
Lời giải:
a) Một số máy móc trong gieo trồng:
- Máy cấy lúa: cấy lúa nhanh, đều, đúng mật độ.
- Máy gieo hạt tự động: gieo hạt đều, đúng độ sâu, đúng khoảng cách.
- Máy sạ lúa tự động: sạ lúa nhanh, năng suất cao.
- Máy trồng cây con: trồng cây con (rau, hoa màu) nhanh và đều.
b) Ý nghĩa đối với sản xuất:
- Giảm tối đa lượng giống, cây con cần dùng.
- Đảm bảo mật độ gieo trồng phù hợp.
- Đảm bảo mùa vụ, gieo trồng đúng thời điểm.
- Nâng cao năng suất cây trồng.
- Giải phóng sức lao động cho người nông dân.
3. Cơ giới hoá trong chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng
Khám phá mục II.3 trang 99
Đề bài: Theo em, việc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc trừ sâu, bệnh trong trồng trọt có ý nghĩa như thế nào?
Lời giải:
Việc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc trừ sâu, bệnh có nhiều ý nghĩa:
- Bảo vệ sức khoẻ người lao động: giảm tiếp xúc trực tiếp với thuốc độc hại.
- Phun thuốc nhanh, đều trên diện tích lớn.
- Tiết kiệm thuốc, nước, công lao động.
- Phun được ở những nơi khó tiếp cận (cây cao, ruộng ngập nước,…).
- Nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu, bệnh.
- Mang lại hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất.
4. Cơ giới hoá trong thu hoạch sản phẩm trồng trọt
Kết nối năng lực mục II.4 trang 100
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về các thiết bị sử dụng trong thu hoạch sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
Một số thiết bị sử dụng trong thu hoạch sản phẩm trồng trọt:
- Máy gặt đập liên hợp: thu hoạch lúa (vừa gặt, vừa tuốt hạt).
- Máy thu hoạch ngô: bẻ bắp ngô tự động.
- Máy thu hoạch rau: thu hoạch các loại rau ăn lá.
- Máy đào củ: thu hoạch khoai tây, khoai lang, lạc,…
- Máy rung lắc thu hoạch trái cây (cà phê, hạt điều,…).
- Dụng cụ chuyên dụng thu hoạch trái cây cao (kéo cắt, móc hái có cán dài).
→ Các thiết bị này giúp thu hoạch nhanh hơn, giảm tổn thất trên đồng ruộng và tăng thời vụ sản xuất.
Luyện tập – Vận dụng
Luyện tập 1 trang 100
Đề bài: Sắp xếp các hình ảnh dưới đây theo đúng trình tự các bước trong quy trình trồng trọt.
Lời giải:
Quy trình trồng trọt gồm 4 bước: Làm đất → Gieo hạt, trồng cây con → Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh → Trái ra quả tốt.
Sắp xếp các hình ảnh theo đúng trình tự như sau:
| Bước | Hình | Nội dung |
|---|---|---|
| Bước 1 | Hình a) | Làm đất, bón phân lót |
| Bước 2 | Hình b) | Gieo hạt, trồng cây con |
| Bước 3 | Hình d) và Hình e) | Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh (tỉa cành, tưới nước) |
| Bước 4 | Hình c) | Trái phát triển to khoẻ |
→ Thứ tự sắp xếp: a) → b) → d) → e) → c)
Luyện tập 2 trang 100
Đề bài: Nêu những ứng dụng nổi bật của cơ giới hoá trong quá trình trồng trọt đang được áp dụng ở địa phương em.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em có thể tự liên hệ địa phương mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
- Trong làm đất: sử dụng máy cày, máy bừa thay cho trâu, bò.
- Trong gieo trồng: sử dụng máy cấy lúa, máy gieo hạt tự động.
- Trong chăm sóc: sử dụng hệ thống tưới nước tự động, máy bón phân, máy bay không người lái phun thuốc trừ sâu.
- Trong thu hoạch: sử dụng máy gặt đập liên hợp đối với lúa, máy thu hoạch ngô,…
→ Các ứng dụng này giúp nông dân địa phương giảm sức lao động, tăng năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Luyện tập 3 trang 100
Đề bài: Hãy chỉ ra những đặc điểm không đúng khi thực hiện cơ giới hoá trong trồng trọt.
Lời giải:
Những đặc điểm không đúng là: b và d.
Giải thích cụ thể:
| Đáp án | Đúng/Sai | Giải thích |
|---|---|---|
| a) Cơ giới hoá có thể được thực hiện ở nhiều khâu trong quá trình trồng trọt. | Đúng | Cơ giới hoá áp dụng được ở khâu làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch. |
| b) Cơ giới hoá trong trồng trọt có chi phí đầu tư thấp. | Sai | Cơ giới hoá có chi phí đầu tư cao (mua máy móc, thiết bị). |
| c) Cơ giới hoá giúp làm tăng diện tích trồng trọt. | Đúng | Máy móc giúp canh tác trên diện tích lớn. |
| d) Cơ giới hoá trong trồng trọt không cần có sự tham gia của con người. | Sai | Vẫn cần con người vận hành, điều khiển máy móc. |
| e) Cơ giới hoá trong trồng trọt góp phần giảm tổn thất sau thu hoạch. | Đúng | Máy thu hoạch nhanh, giảm hao hụt trên đồng ruộng. |
| g) Cơ giới hoá giúp chủ động thời vụ trồng trọt. | Đúng | Máy móc giúp làm việc nhanh, đảm bảo đúng mùa vụ. |
| h) Cơ giới hoá giúp giải phóng sức lao động của con người và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. | Đúng | Đây là một trong những lợi ích chính của cơ giới hoá. |
Vận dụng trang 100
Đề bài: Tìm hiểu và đề xuất những bước có thể thực hiện cơ giới hoá trong trồng trọt ở địa phương em để nâng cao hiệu quả sản xuất.
Lời giải:
Đây là câu vận dụng, em có thể tự liên hệ địa phương mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
a) Trong làm đất:
- Đầu tư máy cày, máy bừa thay cho làm đất thủ công.
- Sử dụng máy lên luống cho cây hoa màu, rau.
b) Trong gieo trồng:
- Áp dụng máy cấy lúa, máy gieo hạt tự động để giảm công lao động.
- Sử dụng máy trồng cây con cho rau và hoa màu.
c) Trong chăm sóc:
- Lắp đặt hệ thống tưới nước tự động (nhỏ giọt, phun sương).
- Sử dụng máy bón phân, máy bay không người lái phun thuốc trừ sâu.
d) Trong thu hoạch:
- Đầu tư máy gặt đập liên hợp thu hoạch lúa.
- Sử dụng máy thu hoạch chuyên dụng cho ngô, rau, củ.
e) Các biện pháp hỗ trợ:
- Đào tạo, tập huấn cho nông dân về kĩ thuật sử dụng máy móc.
- Liên kết hợp tác xã để cùng đầu tư máy móc, chia sẻ chi phí.
- Vay vốn ưu đãi từ ngân hàng để mua máy móc.
→ Việc áp dụng cơ giới hoá đồng bộ sẽ giúp địa phương em nâng cao năng suất, giảm sức lao động và tăng thu nhập cho người dân.
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám