Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Trả lời câu hỏi ôn tập chương IV
Câu 1 trang 74
Đề bài: Trình bày khái niệm, vai trò của giống cây trồng.
Lời giải:
a) Khái niệm giống cây trồng:
Giống cây trồng là một quần thể cây trồng có thể phân biệt được với quần thể cây trồng khác thông qua sự biểu hiện của ít nhất một đặc tính và di truyền được cho đời sau; đồng nhất về hình thái, ổn định qua các chu kì nhân giống; có giá trị canh tác, giá trị sử dụng.
→ Bao gồm: giống cây nông nghiệp, giống cây dược liệu, giống cây cảnh và giống nấm ăn (theo Luật Trồng trọt 2018).
b) Vai trò của giống cây trồng:
- Quyết định năng suất và chất lượng nông sản.
- Tăng khả năng kháng sâu, bệnh, giúp giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
- Tăng khả năng chống chịu với các điều kiện bất lợi của môi trường (mặn, chua, hạn, ngập,…) → mở rộng diện tích trồng trọt.
- Tăng vụ và thay đổi cơ cấu cây trồng nhờ các giống mới ngắn ngày, nâng cao sản lượng và giá trị kinh tế.
Câu 2 trang 74
Đề bài: Mô tả phương pháp chọn lọc hỗn hợp và chọn lọc cá thể trong chọn giống cây trồng.
Lời giải:
a) Phương pháp chọn lọc hỗn hợp:
- Vụ 1: Gieo trồng quần thể giống khởi đầu, chọn khoảng 10% cây tốt, thu hoạch hỗn hợp hạt.
- Vụ 2: Gieo chung hạt của các cây được chọn, so sánh với giống khởi đầu và giống đối chứng để đánh giá hiệu quả.
- Nếu chưa đạt mục tiêu thì lặp lại chu kì (chọn lọc hỗn hợp nhiều lần).
→ Áp dụng với cả cây tự thụ phấn và cây giao phấn.
b) Phương pháp chọn lọc cá thể:
- Vụ 1: Gieo trồng quần thể giống khởi đầu, chọn một vài cá thể tốt nhất, thu hoạch và bảo quản hạt riêng từng cây.
- Vụ 2: Gieo riêng hạt của các cây được chọn, so sánh với giống khởi đầu và giống đối chứng để đánh giá hiệu quả.
- Lặp lại chu kì của vụ 1 và vụ 2 cho đến khi đạt mục tiêu chọn giống.
→ Áp dụng chủ yếu với cây tự thụ phấn.
Câu 3 trang 74
Đề bài: Mô tả các bước nhân giống cây trồng bằng phương pháp truyền thống (nhân giống hữu tính và nhân giống vô tính). Nêu ưu và nhược điểm của từng phương pháp.
Lời giải:
a) Nhân giống hữu tính (bằng hạt):
Quy trình gồm 4 vụ:
- Vụ 1: Gieo hạt giống tác giả ở khu cách li, chọn cây ưu tú (cây G₀).
- Vụ 2: Gieo riêng hạt của cây G₀ → thu được hạt giống siêu nguyên chủng.
- Vụ 3: Gieo hạt siêu nguyên chủng, chọn lọc → thu được hạt giống nguyên chủng.
- Vụ 4: Gieo hạt nguyên chủng, chọn lọc → thu được hạt giống xác nhận (sản xuất đại trà).
Ưu, nhược điểm:
- Ưu điểm: đơn giản, dễ thực hiện, áp dụng cho nhiều loại cây (lúa, ngô, đậu, rau,…).
- Nhược điểm: cây con có thể có biến dị, không hoàn toàn giống cây mẹ.
b) Nhân giống vô tính:
Bao gồm các phương pháp: giâm cành, chiết cành, ghép.
| Phương pháp | Cách tiến hành (tóm tắt) | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Giâm cành | Cắt đoạn cành bánh tẻ, nhúng vào dung dịch kích thích ra rễ, cắm xuống nền giâm | Đơn giản, dễ thực hiện, hệ số nhân giống cao | Bộ rễ phát triển kém, dễ nhiễm bệnh từ cây mẹ |
| Chiết cành | Tách vỏ đoạn cành trên cây mẹ, bó đất, khi ra rễ thì cắt khỏi cây mẹ | Cây con khoẻ hơn so với giâm cành | Bộ rễ phát triển kém, dễ nhiễm bệnh, hệ số nhân giống thấp |
| Ghép | Ghép bộ phận sinh dưỡng (mắt ghép, chồi ghép, cành ghép) của một cây vào gốc ghép của cây khác | Bộ rễ khoẻ mạnh, thích nghi tốt, sinh trưởng khoẻ | Đòi hỏi kĩ thuật cao |
→ Đặc điểm chung: cây con giống hệt cây mẹ về đặc tính di truyền.
Câu 4 trang 74
Đề bài: Mô tả các bước nhân giống cây trồng bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Nêu ưu điểm nổi bật của phương pháp nhân giống này so với các phương pháp nhân giống truyền thống.
Lời giải:
a) Các bước nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào (5 bước):
- Bước 1: Chọn vật liệu nuôi cấy — chọn bộ phận còn non (đỉnh chồi, lá non, củ giống,…), ưu tú, khoẻ mạnh, không nhiễm bệnh.
- Bước 2: Khử trùng mẫu — làm sạch bụi bẩn, khử trùng bằng chất tẩy rửa, rửa lại bằng nước cất vô trùng.
- Bước 3: Tạo chồi trong môi trường thích hợp — cấy mẫu vào môi trường dinh dưỡng có bổ sung chất kích thích sinh trưởng.
- Bước 4: Ra rễ và tạo cây hoàn chỉnh — chuyển chồi sang môi trường tạo rễ để tạo cây hoàn chỉnh.
- Bước 5: Đưa cây ra vườn ươm — cấy chuyển cây vào bầu giá thể, đưa ra vườn ươm để cây thích nghi với điều kiện tự nhiên.
b) Ưu điểm nổi bật so với phương pháp truyền thống:
- Nhân được số lượng lớn cây giống trong thời gian ngắn.
- Không phụ thuộc mùa vụ, có thể nhân giống quanh năm.
- Cây giống đồng nhất về di truyền và sạch bệnh (đặc biệt là bệnh do virus).
- Hệ số nhân giống cao hơn rất nhiều so với giâm cành, chiết cành, ghép.
Câu 5 trang 74
Đề bài: Trình bày một số ứng dụng của công nghệ sinh học trong chọn tạo và nhân giống cây trồng. Cho ví dụ minh hoạ.
Lời giải:
a) Trong chọn tạo giống cây trồng — Công nghệ gene (kĩ thuật chuyển gene):
- Tạo ra các giống cây trồng mang gene mới với những đặc điểm mong muốn (kháng sâu, kháng thuốc diệt cỏ, tăng hàm lượng dinh dưỡng,…).
- Ví dụ:
- Giống lúa vàng giàu β-carotene (tiền vitamin A).
- Giống ngô NK66BT có khả năng kháng sâu hại.
- Giống đậu tương Roundup Ready cho năng suất cao, kháng sâu.
b) Trong nhân giống cây trồng — Nuôi cấy mô tế bào:
- Nhân nhanh số lượng lớn cây giống đồng nhất về di truyền, sạch bệnh.
- Ví dụ: nhân giống chuối, hoa lan, dâu tây, khoai tây, mía,… bằng nuôi cấy mô tế bào.
→ Công nghệ sinh học giúp nâng cao năng suất, chất lượng và mở rộng quy mô sản xuất giống cây trồng.
Câu 6 trang 74
Đề bài: Lựa chọn biện pháp nhân giống phù hợp cho một số loại cây trồng phổ biến ở gia đình, địa phương em.
Lời giải:
Đây là câu vận dụng, em có thể tự liên hệ thực tế. Dưới đây là gợi ý mẫu:
| Loại cây trồng | Biện pháp nhân giống phù hợp | Lí do |
|---|---|---|
| Lúa, ngô, đậu, rau (cải, muống,…) | Nhân giống hữu tính (bằng hạt) | Cây ngắn ngày, dễ gieo từ hạt, áp dụng đại trà |
| Cây ăn quả (cam, bưởi, nhãn, xoài) | Ghép cành / Ghép mắt | Cây nhanh ra quả, giữ được đặc tính tốt của giống, bộ rễ khoẻ |
| Cây ăn quả (vải, nhãn, ổi) | Chiết cành | Cây con khoẻ, giữ được đặc tính cây mẹ |
| Rau gia vị (rau ngót, húng, sắn) | Giâm cành | Đơn giản, dễ thực hiện, hệ số nhân giống cao |
| Hoa lan, chuối, khoai tây | Nuôi cấy mô tế bào | Nhân nhanh số lượng lớn, cây giống sạch bệnh, đồng nhất |
→ Tuỳ vào đặc điểm của từng loại cây và điều kiện thực tế mà em chọn biện pháp nhân giống phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất.
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám