Câu hỏi mở đầu trang 80

Đề bài: Cây trồng bị sâu hại thường có những biểu hiện như thế nào? Làm thế nào để phòng trừ được các loại sâu hại cây trồng một cách hiệu quả nhất?

Lời giải:

a) Biểu hiện của cây trồng bị sâu hại:

• Lá: bị khuyết, thủng, cuốn lại, xuất hiện vết trắng hoặc bị ăn xơ xác.
• Thân, cành: bị đục rỗng, dễ gãy đổ.
• Hoa, quả: bị rụng sớm, thối, biến dạng hoặc có vết đục.
• Rễ: bị cắn phá, cây dễ chết.
• Cây sinh trưởng kém, còi cọc, năng suất giảm rõ rệt.

b) Cách phòng trừ sâu hại hiệu quả:

• Sử dụng giống kháng sâu.
• Áp dụng biện pháp canh tác đúng kĩ thuật (vệ sinh đồng ruộng, xen canh, luân canh,…).
• Dùng biện pháp cơ giới, vật lí (bẫy, bắt sâu thủ công).
• Ưu tiên biện pháp sinh học (thiên địch, chế phẩm sinh học).
• Biện pháp hoá học chỉ dùng khi cần thiết, theo đúng hướng dẫn.
• Áp dụng biện pháp quản lí dịch hại tổng hợp (IPM) để phòng trừ hiệu quả và bền vững.

I. Một số loại sâu hại cây trồng thường gặp và biện pháp phòng trừ

1. Sâu tơ hại rau

Kết nối năng lực mục I.1.c trang 81

Đề bài: Giải thích ý nghĩa của việc xen canh, luân canh trong phòng trừ sâu tơ hại rau.

Lời giải:

a) Đặc điểm của sâu tơ: Sâu tơ chỉ gây hại trên rau thuộc họ Cải (bắp cải, su hào, cải xanh,…).

b) Ý nghĩa của xen canh:

• Xen canh rau thuộc họ Cải với các loại rau khác họ như hành, tỏi, cà chua,… giúp:
  • Cắt đứt nguồn thức ăn liên tục của sâu tơ.
  • Mùi của hành, tỏi có tác dụng xua đuổi sâu tơ, hạn chế sâu sinh sản và phát triển.
  • Đa dạng hoá cây trồng trên cùng một diện tích, tăng hiệu quả sử dụng đất.

c) Ý nghĩa của luân canh:

• Luân canh rau họ Cải với cây lúa nước giúp:
  • Tiêu diệt nhộng, trứng sâu còn lại trong đất do môi trường ngập nước.
  • Phá vỡ vòng đời của sâu tơ, giảm mật độ sâu ở vụ sau.
  • Cải tạo đất, hạn chế mầm bệnh tích tụ trong đất.

→ Xen canh và luân canh là biện pháp đơn giản, hiệu quả và thân thiện với môi trường trong phòng trừ sâu tơ hại rau.

2. Rầy nâu hại lúa

Khám phá mục I.2.c trang 82

Đề bài: Vì sao sử dụng giống kháng bệnh là biện pháp quan trọng nhất để phòng trừ rầy nâu hại lúa?

Lời giải:

Sử dụng giống kháng là biện pháp quan trọng nhất để phòng trừ rầy nâu hại lúa vì:

• Cây lúa tự có khả năng chống chịu với rầy nâu → hạn chế thiệt hại ngay từ đầu, không cần chờ rầy bùng phát mới xử lí.
• Rầy nâu sinh sản rất nhanh, dễ bùng phát thành dịch lớn (“cháy rầy”) → các biện pháp khác khó kiểm soát kịp thời.
• Giảm phụ thuộc vào thuốc hoá học → tiết kiệm chi phí, hạn chế ô nhiễm môi trường, không gây tồn dư hoá chất trong gạo.
• Bảo vệ thiên địch của rầy nâu (bọ xít mù xanh, nhện,…), giữ cân bằng sinh thái.
• Hạn chế tính kháng thuốc của rầy (rầy dễ kháng thuốc nếu dùng hoá học nhiều).
• Hiệu quả lâu dài, bền vững, an toàn cho con người và môi trường.

Kết nối năng lực mục I.2.c trang 82

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu về các trận dịch lớn do rầy nâu gây ra ở Việt Nam và trên thế giới.

Lời giải:

a) Ở Việt Nam:

• Dịch rầy nâu năm 1977 – 1978 ở các tỉnh miền Nam: làm giảm năng suất lúa nghiêm trọng.
• Dịch rầy nâu năm 2006 – 2007 ở Đồng bằng sông Cửu Long: rầy nâu bùng phát mạnh, đồng thời lây truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, gây thiệt hại hàng nghìn héc ta lúa.
• Nhiều vụ rầy nâu phát sinh cục bộ tại các tỉnh trồng lúa trọng điểm trong những năm gần đây.

b) Trên thế giới:

• Indonesia, Philippines, Thái Lan, Trung Quốc,… cũng từng chịu nhiều đợt dịch rầy nâu lớn, gây thiệt hại nặng cho ngành sản xuất lúa gạo.
• Các đợt dịch thường xảy ra khi nông dân lạm dụng thuốc hoá học, làm chết thiên địch, khiến rầy nâu bùng phát mạnh hơn.

→ Bài học chung là cần áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp, ưu tiên giống kháng và bảo vệ thiên địch để hạn chế dịch rầy nâu.

Vận dụng

Vận dụng 1 trang 84

Đề bài: Sưu tầm tranh, ảnh, video về các loại sâu hại cây trồng.

Lời giải:

Đây là câu thực hành sưu tầm, em có thể tự tìm kiếm. Một số gợi ý nguồn tìm:

• Internet: tìm trên Google, YouTube với từ khoá như “sâu tơ hại rau”, “rầy nâu hại lúa”, “sâu keo mùa thu”, “ruồi đục quả”,…
• Quan sát thực tế: chụp ảnh các loại sâu hại trên vườn rau, ruộng lúa của gia đình hoặc địa phương.

Em nên sưu tầm theo từng nhóm như: sâu hại lá, sâu hại thân, sâu hại quả, sâu hại rễ,… để dễ phân loại và ghi nhớ.

Vận dụng 2 trang 84

Đề bài: Năm 2016 – 2017 đã xảy ra dịch châu chấu tre tại Cao Bằng, Sơn La với mật độ từ 500 đến 1 000 con/m², gây hại hàng chục héc ta ruộng ngô, thuốc lá (Hình 16.9),… Em hãy đề xuất một số việc nên làm để hạn chế việc phát sinh các loại dịch hại cây trồng trong tương lai.

Lời giải:

Để hạn chế việc phát sinh các loại dịch hại cây trồng, cần thực hiện các việc sau:

a) Chủ động dự báo, phát hiện sớm:

• Theo dõi thường xuyên đồng ruộng để phát hiện sớm sâu, bệnh hại.
• Xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo dịch hại từ cấp xã, huyện đến tỉnh.

b) Áp dụng biện pháp canh tác hợp lí:

• Vệ sinh đồng ruộng, cày lật đất sau mỗi vụ để tiêu diệt trứng, nhộng, mầm bệnh.
• Luân canh, xen canh cây trồng để cắt đứt vòng đời của sâu, bệnh.
• Trồng đúng thời vụ, bón phân cân đối để cây khoẻ mạnh, tăng sức chống chịu.

c) Sử dụng giống kháng và biện pháp sinh học:

• Ưu tiên giống cây trồng kháng sâu, bệnh.
• Bảo vệ thiên địch của sâu hại (chim, nhện, ong kí sinh,…).
• Sử dụng chế phẩm sinh học thay cho thuốc hoá học khi có thể.

d) Áp dụng biện pháp quản lí dịch hại tổng hợp (IPM):

• Phối hợp nhiều biện pháp một cách hợp lí, chú trọng biện pháp sinh học.
• Hạn chế sử dụng thuốc hoá học bừa bãi để tránh kháng thuốc và bảo vệ môi trường.

e) Tuyên truyền và đào tạo:

• Tuyên truyền, hướng dẫn nông dân cách nhận biết và phòng trừ sâu, bệnh.
• Tổ chức tập huấn kĩ thuật về phòng trừ dịch hại cho người trồng trọt.

→ Thực hiện đồng bộ các biện pháp trên sẽ giúp hạn chế tối đa việc bùng phát dịch hại, bảo vệ mùa màng và môi trường.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám