Sự Lớn Lên Và Sinh Sản Của Tế Bào
Sự lớn lên · Sự phân chia · Công thức $2^n$ · Ý nghĩa với cơ thể sống
Các tế bào con mới được hình thành có kích thước rất nhỏ. Nhờ quá trình trao đổi chất (hấp thụ chất dinh dưỡng từ môi trường), kích thước và khối lượng của chúng tăng dần lên, trở thành các tế bào trưởng thành.
Tế bào có lớn lên mãi được không?
Tế bào KHÔNG thể lớn lên mãi. Kích thước tế bào bị giới hạn bởi tỉ lệ giữa diện tích bề mặt (S) và thể tích (V).
Khi tế bào lớn lên, thể tích tăng nhanh hơn diện tích bề mặt → tỉ lệ S/V giảm → trao đổi chất qua màng tế bào chậm lại → các chất dinh dưỡng đi vào và chất thải đi ra không đủ nhanh → không đáp ứng được nhu cầu sống.
Vì vậy, khi đạt đến một kích thước nhất định, tế bào sẽ ngừng lớn và bắt đầu phân chia.
Mỗi tế bào lớn lên đến một kích thước nhất định sẽ phân chia thành 2 tế bào con. Quá trình này còn được gọi là sự sinh sản của tế bào.
Công thức tính số tế bào con:
Từ 1 tế bào ban đầu, sau $n$ lần phân chia liên tiếp, số tế bào con được tạo ra là:
Bảng giá trị $2^n$ thường gặp:
| $n$ (số lần) | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| $2^n$ | 2 | 4 | 8 | 16 | 32 | 64 |
Ví dụ $2^3 = 2 \times 2 \times 2 = 8$ (KHÔNG phải $2 \times 3 = 6$).
Không phải tất cả tế bào đều có khả năng sinh sản:
a) Đối với sinh vật đa bào (cơ thể gồm nhiều tế bào):
Sự lớn lên của cơ thể chủ yếu nhờ:
• Tăng kích thước các tế bào (tế bào lớn lên).
• Tăng số lượng các tế bào (tế bào phân chia).
b) Đối với sinh vật đơn bào (cơ thể chỉ gồm 1 tế bào):
Sự lớn lên là do sự tăng lên của kích thước tế bào.
Hai vai trò chính của sự sinh sản tế bào:
• Mỗi khi chải răng hay súc miệng, hàng nghìn tế bào chết trong khoang miệng bị thải ra và cần được thay thế bằng tế bào mới.
• Trong dạ dày có nhiều acid có tính ăn mòn, dễ làm chết tế bào. Các tế bào lớp bề mặt trong dạ dày cần được thay thế vài ngày một lần.
Điều gì xảy ra nếu cơ thể không kiểm soát được sự sinh sản của tế bào?
Tuy nhiên, nếu sự sinh sản tế bào mất kiểm soát, tế bào sẽ phân chia liên tục không ngừng, tạo nên các khối u. Các khối u ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng bình thường của cơ thể.
Nếu em muốn tìm hiểu đầy đủ lý thuyết, các sơ đồ tư duy chi tiết, các bài tập tính số tế bào con với nhiều ví dụ có lời giải, hãy xem bài viết chuyên sâu:
Đầy đủ: sự lớn lên, sự phân chia, công thức $2^n$, ý nghĩa và liên hệ thực tế…
Cùng luyện bài Sự lớn lên và sinh sản của tế bào!
18 câu: 14 trắc nghiệm · 4 đúng/sai
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu