Từ Trường
Lực từ · Từ phổ · Đường sức từ · Từ trường Trái Đất · La bàn
Nam châm có khả năng tác dụng lực lên các vật liệu có tính chất từ (sắt, thép, cobalt, nickel,...) và lên các nam châm khác. Lực này được gọi là lực từ.
Từ trường không chỉ tồn tại xung quanh nam châm, mà còn tồn tại xung quanh dây dẫn mang dòng điện. Điều này được nhà bác học Ơ-xtet (Oersted) chứng minh năm 1820 qua một thí nghiệm nổi tiếng:
🔍 Cách phát hiện từ trường:
Dùng kim nam châm (còn gọi là nam châm thử). Đưa kim vào vùng không gian cần kiểm tra:
- Nếu kim nam châm bị lệch khỏi hướng Bắc – Nam ban đầu → có lực từ tác dụng → nơi đó có từ trường.
- Nếu kim nam châm vẫn nằm theo hướng Bắc – Nam → nơi đó không có từ trường (hoặc có nhưng quá yếu).
Cách tạo từ phổ:
- Đặt một tấm nhựa trong, mỏng lên thanh nam châm.
- Rắc đều một lớp mạt sắt lên tấm nhựa.
- Gõ nhẹ tấm nhựa → các mạt sắt sẽ tự sắp xếp thành những đường cong nối từ cực này sang cực kia của nam châm.
Đặc điểm quan sát từ từ phổ:
Khi dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt trong từ phổ, nối từ cực này sang cực kia của nam châm, ta thu được các đường gọi là đường sức từ.
Tính chất của đường sức từ:
đường sức từ có chiều
đi RA từ cực Bắc (N) — đi VÀO cực Nam (S)
Đối với nam châm hình chữ U, đường sức từ có hai vùng đặc trưng:
🔬 Bằng chứng: Khi đặt kim nam châm tự do ở bất kì đâu trên Trái Đất (cách xa các nam châm và vật liệu từ khác), kim luôn chỉ hướng Bắc – Nam. Điều này chỉ có thể giải thích được nếu Trái Đất có từ trường tác dụng lực từ lên kim nam châm.
Đặc điểm quan trọng:
- Ở bên ngoài Trái Đất, các đường sức từ trường Trái Đất có chiều đi từ Nam bán cầu đến Bắc bán cầu.
- Cực Bắc địa từ và cực Bắc địa lí KHÔNG trùng nhau — chúng lệch nhau một góc.
- Tương tự, cực Nam địa từ và cực Nam địa lí cũng không trùng nhau.
La bàn là dụng cụ dùng để xác định hướng địa lí. Một la bàn thường gồm 3 bộ phận chính:
Bảng quy ước kí hiệu hướng trên la bàn:
| Kí hiệu | Hướng địa lí |
|---|---|
| N | Bắc |
| NE | Đông bắc |
| E | Đông |
| SE | Đông nam |
| S | Nam |
| SW | Tây nam |
| W | Tây |
| NW | Tây bắc |
📋 Cách sử dụng la bàn xác định hướng địa lí (3 bước):
Tổng hợp: từ trường, từ phổ, đường sức từ, từ trường Trái Đất, la bàn — kèm các dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Cùng luyện bài Từ trường nào!
20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu