Hô Hấp Tế Bào
Khái niệm · Phương trình · Vai trò · So sánh với đốt cháy & ứng dụng
Hầu hết các hoạt động sống của tế bào như sinh trưởng, phát triển, trao đổi chất, sinh sản… đều cần năng lượng. Tuy nhiên, phần lớn năng lượng trong tế bào tồn tại ở dạng khó sử dụng trực tiếp — vì vậy tế bào cần một quá trình để chuyển hoá năng lượng đó thành dạng dễ dùng.
Hô hấp tế bào xảy ra ở bào quan ti thể (ty thể) — bào quan chuyên thực hiện hô hấp, có trong tế bào của sinh vật nhân thực.
Nguồn glucose cho hô hấp:
- Ở thực vật: glucose được tổng hợp từ quá trình quang hợp.
- Ở động vật: glucose được lấy từ quá trình phân giải thức ăn.
Oxygen ($O_2$)
Năng lượng (ATP + nhiệt)
| Nguyên liệu (chất tham gia) | Glucose ($C_6H_{12}O_6$), khí oxygen ($O_2$) |
| Sản phẩm (chất tạo ra) | Khí $CO_2$, nước ($H_2O$), năng lượng (ATP + nhiệt) |
| Nơi xảy ra | Ti thể (trong tế bào) |
Phương trình tổng quát của hô hấp tế bào:
Vai trò của hô hấp tế bào:
Hô hấp tế bào có vai trò cung cấp năng lượng (ATP) cho tất cả các hoạt động sống của cơ thể: sinh trưởng, phát triển, vận động, sinh sản, cảm ứng…
Nếu hô hấp tế bào bị ngừng lại, cơ thể sẽ thiếu năng lượng cho các hoạt động sống → tế bào và cơ thể chết.
Chuyển hoá năng lượng trong hô hấp tế bào:
Trong hô hấp tế bào, năng lượng hoá học (hoá năng) dự trữ trong glucose được chuyển hoá thành 2 dạng:
- Phần lớn được tích luỹ dưới dạng hợp chất ATP — dạng năng lượng dễ sử dụng cho các hoạt động sống của tế bào.
- Một phần nhỏ được giải phóng dưới dạng nhiệt năng, giúp duy trì thân nhiệt hoặc thoát ra môi trường.
Hô hấp tế bào và đốt cháy nhiên liệu (như đốt củi, than, xăng…) có nhiều điểm chung nhưng cũng có những khác biệt cơ bản:
Giống nhau: Cả hai đều sử dụng khí $O_2$, thải ra $CO_2$ và sinh ra năng lượng. Nguyên liệu và sản phẩm về cơ bản tương tự nhau.
Khác nhau:
| Đặc điểm | Hô hấp tế bào | Đốt cháy nhiên liệu |
|---|---|---|
| Cách giải phóng năng lượng | Từ từ, qua từng giai đoạn | Ồ ạt, một lần duy nhất |
| Dạng năng lượng chủ yếu | Hoá năng (ATP) | Nhiệt năng |
| Hiệu suất | Cao hơn (khoảng 40%) | Thấp hơn (thường < 25%) |
Trong tế bào, quang hợp (tổng hợp chất hữu cơ) và hô hấp tế bào (phân giải chất hữu cơ) là hai quá trình trái ngược nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau:
Vì sao hai quá trình phụ thuộc lẫn nhau?
- Quá trình tổng hợp (quang hợp) tạo ra glucose và oxygen → cung cấp nguyên liệu cho quá trình phân giải (hô hấp).
- Quá trình phân giải (hô hấp) tạo ra năng lượng ATP → cung cấp năng lượng cho quá trình tổng hợp.
- Nếu thiếu một trong hai, quá trình còn lại sẽ không thể diễn ra.
Đầy đủ: khái niệm, phương trình, vai trò, mối quan hệ tổng hợp – phân giải, các dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Cùng luyện bài Hô hấp tế bào nào!
20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu