Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 106
Đề bài: Tại sao phải chế biến sản phẩm trồng trọt? Có những phương pháp nào trong chế biến sản phẩm trồng trọt?
Lời giải:
a) Lí do phải chế biến sản phẩm trồng trọt:
- Duy trì, nâng cao chất lượng và tăng giá trị cho sản phẩm.
- Tạo ra các sản phẩm đa dạng, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng.
- Tăng thời gian sử dụng và thuận lợi cho công tác bảo quản.
- Nâng cao thu nhập cho người trồng trọt và phục vụ xuất khẩu.
b) Các phương pháp chế biến sản phẩm trồng trọt:
- Phương pháp thông thường: sấy khô, nghiền bột mịn hay tinh bột, muối chua.
- Ứng dụng công nghệ cao: công nghệ sấy lạnh, công nghệ xử lí bằng áp suất cao, công nghệ chiên chân không.
I. Mục đích của việc chế biến sản phẩm trồng trọt
Khám phá mục I trang 106
Đề bài: Nêu một số vai trò của việc chế biến sản phẩm trồng trọt. Cho ví dụ minh hoạ.
Lời giải:
| Vai trò | Ví dụ minh hoạ |
|---|---|
| Duy trì, nâng cao chất lượng và tăng giá trị sản phẩm | Đậu nành chế biến thành sữa đậu nành có giá trị cao hơn. |
| Tạo sản phẩm đa dạng, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng | Khoai tây có thể chế biến thành khoai tây chiên, snack, bột khoai tây. |
| Tăng thời gian sử dụng và thuận lợi cho bảo quản | Quả mơ tươi để được vài ngày, nhưng làm thành xirô mơ có thể để được hàng năm. |
| Nâng cao thu nhập và phục vụ xuất khẩu | Cà phê chế biến thành cà phê bột, cà phê hoà tan xuất khẩu mang về nguồn ngoại tệ lớn. |
II. Một số phương pháp chế biến sản phẩm trồng trọt thông thường
Khám phá mục II trang 107
Đề bài: Kể tên một số sản phẩm được chế biến từ sản phẩm trồng trọt bằng các phương pháp thông thường. Gia đình em thường chế biến sản phẩm trồng trọt bằng phương pháp nào?
Lời giải:
a) Một số sản phẩm được chế biến bằng phương pháp thông thường:
| Phương pháp | Sản phẩm |
|---|---|
| Sấy khô | Mít sấy, chuối sấy, khoai lang sấy, hồng sấy |
| Nghiền bột mịn / tinh bột | Tinh bột nghệ, tinh bột sắn, tinh bột gạo, bột đậu |
| Muối chua | Dưa chuột muối chua, cà muối, dưa cải, kim chi |
b) Phương pháp chế biến ở gia đình em (gợi ý mẫu):
Gia đình em thường chế biến sản phẩm trồng trọt bằng các phương pháp:
- Phơi khô / sấy khô: đậu, ngô, lạc, gạo.
- Muối chua: cà, dưa cải, kim chi.
- Nghiền bột: xay bột gạo để làm bánh, làm tinh bột nghệ.
Kết nối năng lực mục II trang 107
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu quy trình làm tinh bột từ sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
Quy trình làm tinh bột từ sản phẩm trồng trọt (ví dụ làm tinh bột sắn):
- Chọn nguyên liệu: chọn củ sắn tươi, không bị thối, hư hỏng.
- Rửa sạch, gọt vỏ: loại bỏ đất cát, lớp vỏ bên ngoài.
- Xay / nghiền nhuyễn: xay củ sắn cho thật mịn, thêm nước trong quá trình xay.
- Lọc qua rây: lọc lấy phần nước, bỏ phần bã.
- Để lắng: để hỗn hợp lắng từ 4 – 6 giờ, tinh bột sẽ lắng xuống đáy.
- Gạn nước, lấy tinh bột: gạn bỏ nước trong, thu phần tinh bột lắng dưới đáy.
- Phơi / sấy khô: phơi hoặc sấy tinh bột đến khi khô hoàn toàn.
- Đóng gói: đóng gói tinh bột để sử dụng dần.
→ Quy trình làm tinh bột nghệ, tinh bột gạo cũng tương tự.
III. Một số ứng dụng công nghệ cao trong chế biến sản phẩm trồng trọt
1. Công nghệ sấy lạnh
Kết nối năng lực mục III.1 trang 108
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về công nghệ sấy lạnh và các sản phẩm sấy lạnh.
Lời giải:
a) Về công nghệ sấy lạnh:
- Sử dụng không khí khô ở nhiệt độ thấp (10°C – 65°C) để làm khô sản phẩm.
- Dựa vào chênh lệch độ ẩm giữa bên trong sản phẩm và môi trường để rút nước.
- Độ ẩm không khí sấy dưới 40%.
b) Các sản phẩm sấy lạnh phổ biến:
- Trái cây sấy dẻo: xoài sấy dẻo, mít sấy dẻo, chuối sấy, dâu tây sấy, sầu riêng sấy.
- Rau, củ sấy: cà rốt sấy, khoai lang sấy.
- Dược liệu sấy: đông trùng hạ thảo, nhân sâm, các loại nấm dược liệu.
- Hoa sấy: hoa hồng, hoa cúc dùng làm trà.
→ Sản phẩm sấy lạnh giữ nguyên màu sắc, mùi vị và dinh dưỡng, có giá trị kinh tế cao.
2. Công nghệ xử lí bằng áp suất cao
Kết nối năng lực mục III.2 trang 108
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về công nghệ xử lí bằng áp suất cao và những ứng dụng của nó trong chế biến sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
a) Về công nghệ xử lí bằng áp suất cao:
- Sử dụng nước tinh khiết ở áp suất cao và nhiệt độ thấp (4°C – 10°C).
- Bất hoạt vi khuẩn, virus, nấm trong sản phẩm trồng trọt.
- Không cần dùng chất phụ gia, chất bảo quản.
b) Ứng dụng trong chế biến sản phẩm trồng trọt:
- Nước ép trái cây: nước cam, táo, dứa, dưa hấu,…
- Bơ tươi, sốt salsa, các loại sốt rau củ.
- Sữa thực vật: sữa hạnh nhân, sữa óc chó.
- Sản phẩm rau quả tươi đóng hộp.
→ Sản phẩm vẫn giữ được vitamin, hương vị tươi ngon, giá trị dinh dưỡng và có thời gian bảo quản dài.
3. Công nghệ chiên chân không
Kết nối năng lực mục III.3 trang 109
Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về công nghệ chiên chân không và những ứng dụng của nó trong chế biến sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
a) Về công nghệ chiên chân không:
- Là công nghệ chiên sản phẩm trong môi trường chân không (áp suất thấp).
- Cho phép chiên ở nhiệt độ thấp hơn so với chiên truyền thống.
- Có thể chiên được những loại sản phẩm mà công nghệ chiên truyền thống không chiên được.
b) Ứng dụng trong chế biến sản phẩm trồng trọt:
- Trái cây chiên giòn: mít chiên, chuối chiên, dứa chiên, dâu tây chiên, dưa chuột chiên.
- Rau, củ chiên: khoai lang, khoai tây, cà rốt, đậu bắp chiên giòn.
- Các loại snack rau, củ, quả cao cấp.
→ Sản phẩm có độ giòn, màu đẹp, mùi thơm tự nhiên, giữ được nhiều dinh dưỡng và có thời gian bảo quản dài.
Luyện tập – Vận dụng
Luyện tập 1 trang 111
Đề bài: Phân tích vai trò của chế biến sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
Chế biến sản phẩm trồng trọt có 4 vai trò chính:
- Duy trì, nâng cao chất lượng và tăng giá trị sản phẩm: ví dụ đậu nành chế biến thành sữa đậu nành, dầu đậu nành có giá trị cao hơn nhiều so với hạt đậu nành thô.
- Tạo ra các sản phẩm đa dạng: từ một loại sản phẩm có thể tạo ra nhiều mặt hàng khác nhau (ví dụ: ngô có thể làm bánh ngô, bột ngô, bắp luộc, ngô chiên giòn,…).
- Tăng thời gian sử dụng và thuận lợi bảo quản: rau, quả tươi chỉ giữ được vài ngày nhưng nếu chế biến (sấy, muối, làm xirô,…) có thể bảo quản hàng tháng đến hàng năm.
- Nâng cao thu nhập, phục vụ xuất khẩu: sản phẩm chế biến có giá trị cao, giúp tăng thu nhập cho người trồng trọt và mang lại nguồn ngoại tệ qua xuất khẩu.
Luyện tập 2 trang 111
Đề bài: Mô tả một số phương pháp chế biến sản phẩm trồng trọt ở gia đình và địa phương em.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em có thể tự liên hệ địa phương mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
| Phương pháp | Mô tả |
|---|---|
| Sấy khô / phơi khô | Phơi nắng hoặc sấy lò các loại đậu, ngô, lạc, mít, chuối, hồng,… để bảo quản và sử dụng dần. |
| Muối chua | Muối cà, dưa cải, dưa chuột, kim chi,… nhờ hoạt động lên men của vi sinh vật giúp giữ lâu hơn, ngon hơn. |
| Nghiền bột / làm tinh bột | Xay gạo thành bột để làm bánh, làm tinh bột nghệ, tinh bột sắn để dùng dần. |
| Làm xirô, mứt | Ngâm các loại quả (mơ, sấu, chanh đào,…) với đường để làm xirô; làm mứt từ quả vào dịp Tết. |
| Lên men | Làm rượu nho, rượu mơ, giấm,… |
Luyện tập 3 trang 111
Đề bài: So sánh ưu, nhược điểm của công nghệ sấy lạnh, xử lí bằng áp suất cao và chiên chân không.
Lời giải:
| Công nghệ | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Sấy lạnh | – Giữ nguyên màu sắc, mùi vị, dinh dưỡng.
– Giữ nguyên hình dạng sản phẩm. – Bảo quản lâu, ít chịu ảnh hưởng môi trường. |
– Chi phí đầu tư lớn.
– Phạm vi ứng dụng hẹp, chỉ phù hợp với một số sản phẩm. |
| Xử lí bằng áp suất cao | – Bảo vệ sản phẩm tốt, không cần chất bảo quản.
– Giữ được vitamin, dinh dưỡng, cấu trúc và hương vị. – Kéo dài thời gian sử dụng. – Tiêu thụ ít năng lượng. |
– Chi phí rất cao.
– Sản phẩm sau xử lí vẫn cần giữ lạnh. – Không hiệu quả với các sản phẩm rau. |
| Chiên chân không | – Tăng giá trị dinh dưỡng (hàm lượng chất khô, dầu).
– Tăng giá trị cảm quan (giòn, màu đẹp, mùi thơm đặc trưng). – Tăng khả năng bảo quản sản phẩm sau chiên. |
– Chi phí đầu tư lớn.
– Chỉ phù hợp với quy mô chế biến lớn. |
→ Cả 3 công nghệ đều có chi phí đầu tư cao, nhưng mang lại sản phẩm chất lượng tốt, giá trị kinh tế cao.
Vận dụng 1 trang 111
Đề bài: Vận dụng kiến thức về chế biến sản phẩm trồng trọt vào thực tiễn ở gia đình và địa phương em để nâng cao giá trị của sản phẩm trồng trọt.
Lời giải:
Đây là câu vận dụng, em có thể tự liên hệ gia đình mình. Dưới đây là gợi ý mẫu:
- Sấy khô các loại trái cây nhà trồng (xoài, mít, chuối,…) để bán thay vì bán quả tươi giá thấp.
- Làm xirô từ các loại quả (mơ, sấu, chanh đào, dâu,…) để sử dụng quanh năm hoặc bán.
- Muối chua các loại rau, củ vào mùa thu hoạch rộ để vừa bảo quản vừa tạo sản phẩm mới.
- Xay tinh bột nghệ, sắn để bán với giá cao hơn so với bán củ tươi.
- Làm mứt từ các loại trái cây vào dịp Tết để tăng thu nhập.
→ Việc chế biến giúp nâng cao giá trị sản phẩm, giảm hao hụt khi thu hoạch rộ và tăng thu nhập cho gia đình.
Vận dụng 2 trang 111
Đề bài: Thực hiện chế biến xirô từ các loại quả phổ biến ở gia đình em.
Lời giải:
Em có thể thực hiện chế biến xirô từ các loại quả phổ biến (mơ, sấu, chanh đào, dâu, nho,…) theo 3 bước cơ bản trong SGK:
Bước 1: Chuẩn bị quả
- Chọn quả tươi ngon, đến độ thu hoạch, không bị giập, không sâu bệnh.
- Rửa sạch và để thật khô ráo.
- Với quả chanh, sấu: cần gọt vỏ, xắt lát trước khi ngâm.
Bước 2: Xếp quả vào lọ
- Xếp quả vào lọ thuỷ tinh đã rửa sạch, làm khô.
- Cứ một lớp quả rải một lớp đường (đường trắng 1 – 1,5 kg cho 1 kg quả).
- Phủ kín đường lên lớp quả trên cùng để hạn chế vi sinh vật xâm nhập.
- Lưu ý: không cho quả đầy kín lọ (chừa khoảng 5 – 10 cm), không đậy kín nắp vì quá trình ngâm sinh ra khí gas.
Bước 3: Thu hoạch xirô
- Sau 20 – 30 ngày, nước quả tiết ra tạo thành xirô.
- Chuyển xirô sang các lọ thuỷ tinh sạch khác để tiện sử dụng.
→ Xirô có thể dùng pha nước uống, làm gia vị, hoặc bảo quản dùng dần trong nhiều tháng.
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám