Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Hệ thống hoá kiến thức
Sơ đồ tư duy chương 7 gồm 3 nội dung chính:
| Nội dung | Các vấn đề cơ bản |
|---|---|
| 1. Giới thiệu về trồng trọt công nghệ cao | Khái niệm – Ưu điểm và hạn chế – Thực trạng |
| 2. Một số công nghệ cao trong trồng trọt | Công nghệ tưới nước tự động, tiết kiệm – Công nghệ nhà kính trồng cây – Công nghệ IoT |
| 3. Một số mô hình trồng trọt công nghệ cao | Mô hình thuỷ canh – Mô hình khí canh |
Câu hỏi ôn tập
Câu 1 trang 133
Đề bài: Trình bày những vấn đề cơ bản của trồng trọt công nghệ cao.
Lời giải:
a) Khái niệm:
Trồng trọt công nghệ cao là trồng trọt được ứng dụng kết hợp những công nghệ tiên tiến để sản xuất, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm trồng trọt và đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững.
b) Ưu điểm:
- Nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tiết kiệm nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
- Nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, thân thiện với môi trường.
- Nông dân chủ động trong sản xuất, ít phụ thuộc thời tiết, mở rộng được quy mô.
- Giảm giá thành, đa dạng hoá sản phẩm, cạnh tranh tốt hơn trên thị trường.
c) Hạn chế:
- Chi phí đầu tư rất lớn.
- Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao để vận hành.
d) Thực trạng ở Việt Nam:
- Nhà nước quan tâm, ban hành nhiều chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
- Chính quyền địa phương, doanh nghiệp, người dân tích cực tham gia.
- Bước đầu mang lại hiệu quả tích cực: doanh thu cao gấp 2 – 3 lần so với canh tác truyền thống.
Câu 2 trang 133
Đề bài: Mô tả một số mô hình ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt. Nêu một số công nghệ cao đang được ứng dụng trong trồng trọt ở gia đình, địa phương em và ý nghĩa mà chúng mang lại.
Lời giải:
a) Một số mô hình ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt:
| Công nghệ | Mô tả |
|---|---|
| Công nghệ nhà kính | Trồng cây trong nhà có cạnh và mái bằng kính hoặc vật liệu tương tự. Có 3 loại: nhà kính đơn giản, nhà kính liên hoàn, nhà kính hiện đại. |
| Công nghệ tưới nước tự động, tiết kiệm | Cung cấp nước tự động cho cây trồng. Gồm 3 dạng: tưới nhỏ giọt, tưới phun sương, tưới phun mưa. |
| Công nghệ IoT trong trồng trọt | Sử dụng cảm biến, trung tâm điều khiển và Internet để tự động hoá việc chăm sóc cây trồng (canh tác chính xác, nhà kính thông minh). |
b) Liên hệ địa phương (gợi ý mẫu):
| Công nghệ áp dụng | Ý nghĩa mang lại |
|---|---|
| Nhà lưới trồng rau | Hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, rau sạch hơn. |
| Hệ thống tưới nhỏ giọt | Tiết kiệm nước, phân bón, giảm công lao động. |
| Trồng rau thuỷ canh | Không cần đất, sạch, an toàn, năng suất cao. |
→ Các công nghệ này giúp nâng cao năng suất, chất lượng, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường.
Câu 3 trang 133
Đề bài: Giải thích cơ sở khoa học của các hệ thống trồng cây không dùng đất (hệ thống trồng cây thuỷ canh, hệ thống khí canh).
Lời giải:
a) Cơ sở khoa học chung:
Cây trồng chỉ có thể sinh trưởng, phát triển trong điều kiện được cung cấp đủ:
- Nước
- Dinh dưỡng (các chất khoáng đa lượng và vi lượng)
- Ánh sáng
- Không khí
b) Vai trò của đất trồng:
Đất có 2 vai trò chính:
- Cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cây.
- Giúp cây đứng vững.
→ Do đó, nếu thay thế được 2 vai trò này, ta hoàn toàn có thể trồng cây không cần dùng đất.
c) Cách thay thế vai trò của đất:
- Sử dụng dung dịch dinh dưỡng (chứa đầy đủ các chất khoáng) để cung cấp nước và dinh dưỡng cho cây → thay vai trò dinh dưỡng.
- Sử dụng giá thể (đá perlite, xơ dừa, đá bọt, đất sét nung,…) để cố định cây → thay vai trò giúp cây đứng vững.
→ Đây chính là cơ sở khoa học để xây dựng các hệ thống thuỷ canh (rễ ngâm trong dung dịch) và khí canh (rễ lơ lửng trong không khí, được phun sương dinh dưỡng).
Câu 4 trang 133
Đề bài: Nêu cấu tạo, nguyên lí hoạt động, ưu, nhược điểm của hệ thống trồng cây thuỷ canh và hệ thống trồng cây khí canh. Lựa chọn hệ thống trồng cây không dùng đất phù hợp cho một số loại cây trồng phổ biến ở địa phương em.
Lời giải:
a) So sánh hệ thống thuỷ canh và khí canh:
| Tiêu chí | Hệ thống thuỷ canh | Hệ thống khí canh |
|---|---|---|
| Cấu tạo cơ bản | – Bể/thùng chứa dung dịch dinh dưỡng.
– Máng trồng cây. |
– Bể chứa dung dịch.
– Máng trồng cây. – Hệ thống phun sương (bơm, bộ lọc, đường ống, vòi phun). |
| Nguyên lí hoạt động | Rễ cây được ngâm trong dung dịch dinh dưỡng (toàn bộ hoặc một phần) để hấp thu nước và chất dinh dưỡng. | Rễ cây lơ lửng trong không khí, dung dịch dinh dưỡng được phun thành sương mịn bám vào rễ cây. |
| Ưu điểm | – Kiểm soát được dinh dưỡng cây trồng.
– Trồng được ở nơi đất khô cằn, hải đảo. – Năng suất cao, rút ngắn thời gian. – Hạn chế phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. |
– Tiết kiệm tối đa nước (hơn cả thuỷ canh).
– Cây sinh trưởng nhanh, năng suất cao. – Chủ động nguồn dinh dưỡng. – Môi trường sạch bệnh, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật. |
| Nhược điểm | – Chỉ phù hợp rau, quả ngắn ngày.
– Vốn đầu tư cao với mô hình lớn. – Đòi hỏi trình độ chuyên môn cao. |
– Chi phí đầu tư ban đầu rất cao.
– Chi phí vận hành, sửa chữa lớn. – Phụ thuộc nhiều vào điện. |
b) Lựa chọn hệ thống phù hợp cho cây trồng địa phương (gợi ý mẫu):
| Loại cây trồng | Hệ thống phù hợp | Lí do |
|---|---|---|
| Rau xà lách, cải, rau muống | Thuỷ canh | Cây ngắn ngày, dễ trồng, chi phí thấp, phù hợp gia đình. |
| Cà chua, dưa leo | Thuỷ canh hồi lưu | Cây cần nhiều dinh dưỡng, hệ thống hồi lưu cho năng suất cao. |
| Dâu tây | Khí canh hoặc thuỷ canh | Cây giá trị cao, môi trường sạch giúp quả ngon, an toàn. |
| Cây giống (khoai tây sạch bệnh) | Khí canh | Khí canh cho rễ phát triển mạnh, sạch bệnh, phù hợp nhân giống. |
Câu 5 trang 133
Đề bài: Mô tả các bước trồng, chăm sóc, thu hoạch một loại cây trồng bằng kĩ thuật thuỷ canh.
Lời giải:
Ví dụ: Trồng rau xà lách bằng kĩ thuật thuỷ canh.
Bước 1: Chuẩn bị dung dịch dinh dưỡng
- Pha dung dịch dinh dưỡng theo chỉ dẫn trên bao bì sản phẩm.
- Đổ dung dịch vào thùng/bể chứa.
Bước 2: Điều chỉnh pH của dung dịch
- Dùng máy đo pH hoặc bút đo pH hoặc giấy quỳ để kiểm tra pH.
- pH thích hợp cho xà lách: 6,0 – 7,0.
- Nếu pH chưa phù hợp, dùng H₂SO₄ 0,2% (để giảm pH) hoặc NaOH 0,2% (để tăng pH) để điều chỉnh.
Bước 3: Chọn cây
- Chọn cây con khoẻ mạnh, có rễ mọc thẳng và đều.
- Cây con được ươm từ hạt trên giá thể (xơ dừa, mút xốp) khoảng 5 – 7 ngày.
Bước 4: Trồng cây
- Đặt cây con vào rọ thuỷ canh, mỗi rọ trồng 1 cây.
- Bổ sung giá thể xung quanh để cây đứng thẳng, không bị đổ.
- Đặt rọ vào lỗ trên nắp thùng sao cho một phần rễ ngập trong dung dịch dinh dưỡng.
Bước 5: Chăm sóc và theo dõi sinh trưởng
- Đặt hệ thống ở nơi có ánh sáng đầy đủ.
- Theo dõi hằng tuần các chỉ tiêu: chiều cao cây, số lá, màu sắc lá.
- Bổ sung dung dịch khi mực dung dịch giảm.
- Kiểm tra và điều chỉnh pH định kì.
- Với hệ thống không hồi lưu: cần sục khí để cung cấp oxygen cho rễ.
Bước 6: Thu hoạch
- Sau khoảng 30 – 40 ngày, xà lách đạt kích thước thu hoạch.
- Nhấc rọ cây ra, cắt phần rễ, rửa sạch và sử dụng.
- Rau thuỷ canh sạch, an toàn, có thể dùng ngay sau khi rửa.
→ Quá trình trồng cây thuỷ canh diễn ra trong môi trường kiểm soát, cho ra sản phẩm rau sạch, năng suất cao.
ThS. Hồ Thị Thư
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám