Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 29
Đề bài: Nền văn hóa của Ấn Độ được ví như một dòng sông dài bắt nguồn từ dãy núi Hi-ma-lay-a,… Từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX, lịch sử Ấn Độ trải qua nhiều vương triều, đã hòa nhập nhiều yếu tố văn hóa từ các nguồn gốc khác nhau, nhưng không đứt đoạn và vẫn giữ được bản sắc Ấn Độ. Em biết gì về đất nước Ấn Độ thời phong kiến? Hãy chia sẻ một vài thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ thời kì này mà em biết.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:
- Ấn Độ thời phong kiến trải qua nhiều vương triều, tiêu biểu là Vương triều Gúp-ta, Vương triều Hồi giáo Đê-li và Vương triều Mô-gôn.
- Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu mà em biết: đạo Phật, đạo Hin-đu, chữ Phạn, các công trình kiến trúc nổi tiếng như chùa hang A-gian-ta, lăng Hoàng đế A-cơ-ba,…
1. Ấn Độ dưới thời các triều đại phong kiến
a) Vương triều Gúp-ta
Câu hỏi mục 1a trang 30
Đề bài: Hãy trình bày khái quát sự ra đời và tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của Ấn Độ thời Vương triều Gúp-ta.
Lời giải:
Em đọc nội dung mục 1a và trình bày theo các ý:
a) Sự ra đời:
- Đầu thế kỉ IV, San-đra Gúp-ta I lên ngôi, thống nhất được đất nước và lập ra Vương triều Gúp-ta.
b) Tình hình chính trị:
- Lãnh thổ Ấn Độ được mở rộng hầu khắp lưu vực sông Hằng.
- Đến đầu thế kỉ V, đã thống nhất được phần lớn bán đảo Ấn Độ.
c) Tình hình kinh tế:
- Kinh tế có những tiến bộ vượt bậc.
- Nông nghiệp: công cụ bằng sắt được sử dụng rộng rãi; nhiều công trình thủy lợi lớn được xây dựng.
- Thương nghiệp: buôn bán trong nước được đẩy mạnh; Ấn Độ có quan hệ thương mại với nhiều nước Ả Rập và Đông Nam Á.
d) Tình hình xã hội:
- Đời sống người dân ổn định, sung túc hơn tất cả các thời trước đó.
- Vì vậy, thời kì này được gọi là thời hoàng kim của Ấn Độ.
b) Vương triều Hồi giáo Đê-li
Câu hỏi mục 1b trang 31
Đề bài: Hãy trình bày những nét chính về sự ra đời, tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Ấn Độ thời Vương triều Đê-li.
Lời giải:
a) Sự ra đời:
- Từ cuối thế kỉ XII, người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ đã xâm nhập, chiếm miền Bắc Ấn Độ và lập nên Vương triều Hồi giáo Đê-li (1206).
b) Tình hình chính trị:
- Nhà vua có quyền lực cao nhất.
- Ấn Độ được chia thành nhiều khu vực hành chính do các tướng lĩnh Hồi giáo cai quản, còn các tín đồ Hin-đu giáo chỉ được giữ các chức vụ không quan trọng.
- Nhà vua Hồi giáo tiến hành xâm chiếm các tiểu quốc ở Nam Ấn với hi vọng thành lập đế quốc Hồi giáo.
c) Tình hình kinh tế:
- Nông nghiệp: nghề trồng lúa vẫn giữ vai trò quan trọng và được nhà nước khuyến khích phát triển.
- Thủ công nghiệp và thương nghiệp: tiếp tục phát triển. Nhiều thành thị mới xuất hiện, một số hải cảng được xây dựng để đẩy mạnh buôn bán với Trung Quốc, các nước Đông Nam Á, phương Tây và Ả Rập.
d) Tình hình xã hội:
- Mặc dù các ông vua đã thực thi nhiều chính sách mềm mỏng, nhưng sự phân biệt sắc tộc và tôn giáo vẫn gây bất bình trong nhân dân.
- Mâu thuẫn dân tộc gay gắt làm bùng nổ các cuộc đấu tranh của nhân dân chống lại triều đình.
c) Vương triều Mô-gôn
Câu hỏi mục 1c trang 32
Đề bài: Trình bày khái quát sự ra đời và tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Ấn Độ thời Vương triều Mô-gôn.
Lời giải:
a) Sự ra đời:
- Đầu thế kỉ XVI, người Hồi giáo tự nhận là dòng dõi Mông Cổ ở Ấn Độ đã lật đổ Vương triều Đê-li, lập ra Vương triều Mô-gôn.
- Ấn Độ đạt được bước phát triển mới dưới sự trị vì của vua A-cơ-ba (1556 – 1605).
b) Tình hình chính trị:
- Cải cách bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương, chia đất nước thành 15 tỉnh.
- Thực hiện chế độ chuyên chế, vua trực tiếp bổ nhiệm quan lại các cấp.
- Tiến hành sửa đổi luật pháp.
c) Tình hình kinh tế:
- Nhà nước thi hành các chính sách như: đo đạc lại ruộng đất, định mức thuế hợp lí, thống nhất hệ thống đo lường,…
- Nông nghiệp: ngoài cây lương thực, nhiều loại cây mới được đưa vào trồng trọt (chàm, mía, hồ tiêu,…).
- Thủ công nghiệp: các nghề truyền thống (như nghề dệt vải bông) và một số nghề khác khá phát triển.
- Thương nghiệp: tại các thành phố hải cảng, thương mại là hoạt động kinh tế chính.
d) Tình hình xã hội:
- Xây dựng khối hòa hợp dân tộc trên cơ sở hạn chế sự phân biệt sắc tộc, tôn giáo.
- Có biện pháp ngăn chặn sự bóc lột nặng nề của quý tộc đối với người dân.
- Khuyến khích và ủng hộ các hoạt động sáng tạo văn hóa, nghệ thuật.
→ Từ sau thời kì trị vì của A-cơ-ba, Ấn Độ rơi vào tình trạng chia rẽ và khủng hoảng. Vương triều Mô-gôn tồn tại đến giữa thế kỉ XIX, khi thực dân Anh xâm lược Ấn Độ.
2. Thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX
Câu hỏi mục 2 trang 33
Đề bài: Em hãy giới thiệu và nêu nhận xét về một số thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ thời phong kiến.
Lời giải:
Văn hóa Ấn Độ thời phong kiến đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trên các lĩnh vực:
a) Tôn giáo:
- Dưới Vương triều Gúp-ta, đạo Bà La Môn phát triển thành đạo Hin-đu – tôn giáo thịnh hành ở Ấn Độ cho đến ngày nay.
- Đạo Phật có sự phân hóa thành hai giáo phái và tiếp tục được phát triển mạnh trong thời Gúp-ta.
- Đạo Hồi được du nhập và phát triển thành một tôn giáo lớn từ thời Vương triều Đê-li.
b) Chữ viết – văn học:
- Chữ Phạn đạt đến mức hoàn chỉnh, trở thành ngôn ngữ – văn tự để sáng tác các tác phẩm văn học, thơ ca, đồng thời là nguồn gốc của chữ Hin-đi ngày nay.
- Văn học Ấn Độ rất phong phú, đa dạng (sử thi, kịch thơ, truyện thần thoại,…) với nội dung thể hiện chủ nghĩa nhân đạo, đề cao tư tưởng tự do, ca ngợi tình yêu lứa đôi và chống lại sự phân biệt đẳng cấp.
- Nổi tiếng nhất là Ka-li-đa-sa – tác giả của nhiều tác phẩm văn học và sân khấu, trong đó có vở kịch Sơ-kun-tơ-la.
c) Kiến trúc, điêu khắc:
- Kiến trúc Ấn Độ chịu ảnh hưởng sâu sắc của ba tôn giáo lớn: Phật giáo, Hin-đu giáo và Hồi giáo.
- Các công trình tiêu biểu: đền Kha-giu-ra-hô (Hin-đu giáo), chùa hang A-gian-ta (Phật giáo),… với những bức tượng Phật được tạc trên vách đá tinh tế, kì vĩ.
Nhận xét:
- Thành tựu văn hóa Ấn Độ thời phong kiến phong phú, đa dạng và đạt trình độ cao trên nhiều lĩnh vực.
- Văn hóa Ấn Độ có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều nước khác, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á.
- Nhiều thành tựu còn được lưu giữ đến ngày nay và trở thành di sản văn hóa của nhân loại.
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 33
Đề bài: Em hãy lập và hoàn thành bảng theo mẫu sau (so sánh Vương triều Gúp-ta, Vương triều Đê-li, Vương triều Mô-gôn về thời gian thành lập, tình hình chính trị, kinh tế, xã hội).
Lời giải:
Em dựa vào nội dung mục 1 để hoàn thành bảng:
| Nội dung | Vương triều Gúp-ta | Vương triều Đê-li | Vương triều Mô-gôn |
|---|---|---|---|
| Thời gian thành lập | Đầu thế kỉ IV | Năm 1206 | Đầu thế kỉ XVI |
| Tình hình chính trị | Lãnh thổ được mở rộng, đến đầu thế kỉ V đã thống nhất phần lớn bán đảo Ấn Độ | Vua có quyền lực cao nhất; tướng lĩnh Hồi giáo cai quản các khu vực; tín đồ Hin-đu giáo chỉ giữ chức vụ không quan trọng | Cải cách bộ máy hành chính, chia đất nước thành 15 tỉnh; thực hiện chế độ chuyên chế; sửa đổi luật pháp |
| Tình hình kinh tế | Nông nghiệp dùng công cụ sắt, xây nhiều công trình thủy lợi; buôn bán đẩy mạnh với Ả Rập, Đông Nam Á | Nghề trồng lúa được khuyến khích; thủ công và thương nghiệp phát triển; nhiều hải cảng buôn bán với Trung Quốc, Đông Nam Á, phương Tây, Ả Rập | Đo đạc lại ruộng đất, định mức thuế hợp lí; trồng nhiều loại cây mới (chàm, mía, hồ tiêu); nghề thủ công, thương mại hải cảng phát triển |
| Tình hình xã hội | Đời sống nhân dân ổn định, sung túc – thời hoàng kim | Sự phân biệt sắc tộc, tôn giáo gây bất bình; mâu thuẫn dân tộc gay gắt, bùng nổ các cuộc đấu tranh | Xây dựng khối hòa hợp dân tộc, hạn chế phân biệt sắc tộc, tôn giáo; khuyến khích sáng tạo văn hóa, nghệ thuật |
Bài 2 trang 33
Đề bài: Hãy tìm hiểu thêm và kể tên một số thành tựu văn hóa của các quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ thời phong kiến.
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự tìm hiểu thêm. Gợi ý một số thành tựu tiêu biểu:
- Về tôn giáo: Phật giáo và Hin-đu giáo từ Ấn Độ được truyền sang nhiều nước Đông Nam Á như Cam-pu-chia, Thái Lan, In-đô-nê-xi-a, Mi-an-ma,…
- Về chữ viết: nhiều quốc gia Đông Nam Á đã sáng tạo ra chữ viết riêng dựa trên chữ Phạn của Ấn Độ.
- Về kiến trúc: nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu của Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của kiến trúc Ấn Độ, ví dụ:
- Đền Ăng-co Vát, Ăng-co Thom (Cam-pu-chia) – chịu ảnh hưởng kiến trúc Hin-đu giáo và Phật giáo.
- Đền Bô-rô-bu-đua (In-đô-nê-xi-a) – công trình kiến trúc Phật giáo nổi tiếng.
- Tháp Chăm (Việt Nam) – chịu ảnh hưởng kiến trúc Hin-đu giáo.
Bài 3 trang 33
Đề bài: Tìm kiếm thông tin và hình ảnh từ sách, báo và internet, hãy viết đoạn văn ngắn giới thiệu về một công trình kiến trúc của Ấn Độ thời phong kiến mà em ấn tượng nhất.
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm và viết theo cách của mình. Dưới đây là đoạn văn mẫu giới thiệu chùa hang A-gian-ta:
Chùa hang A-gian-ta là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo nổi tiếng của Ấn Độ thời phong kiến. Quần thể này gồm 31 hang động, được người Ấn Độ tạo nên bằng cách đục sâu vào những dải núi đá khổng lồ, chủ yếu xây dựng từ thế kỉ IV đến thế kỉ VIII. Bên trong các hang là vô số bức tượng Phật và tranh tường được tạc, vẽ một cách tinh tế, sinh động trong từng chi tiết. Năm 1983, quần thể chùa hang A-gian-ta đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Công trình thể hiện tài năng phi thường, óc sáng tạo và sự khéo léo của người Ấn Độ xưa.
(Lưu ý: em có thể chọn công trình khác như đền Kha-giu-ra-hô, lăng Hoàng đế A-cơ-ba,… và viết theo cảm nhận của riêng mình.)
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn