Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- Phần mở đầu
- 1. Những biến đổi về kinh tế – xã hội Tây Âu từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XVI
- 2. Phong trào Văn hóa Phục hưng
- a) Những thành tựu tiêu biểu
- b) Ý nghĩa và tác động của phong trào Văn hóa Phục hưng đối với xã hội Tây Âu
- 3. Phong trào Cải cách tôn giáo
- a) Nguyên nhân bùng nổ
- b) Nội dung cơ bản
- c) Tác động
- Luyện tập và Vận dụng
Phần mở đầu
Câu hỏi mở đầu trang 18
Đề bài: Cùng với sự ra đời của chủ nghĩa tư bản là sự xuất hiện một nền văn hóa mới, đối lập gay gắt với hệ tư tưởng, văn hóa phong kiến. Đó được coi là “một cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại nhất mà loài người chưa từng thấy…”. Theo em, “cuộc cách mạng” đó là sự kiện nào? Vì sao sự kiện đó lại được đánh giá cao như vậy?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:
- “Cuộc cách mạng” đó chính là phong trào Văn hóa Phục hưng diễn ra ở Tây Âu từ thế kỉ XIV.
- Được đánh giá cao vì đây là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến lỗi thời, đề cao giá trị con người và mở đường cho văn hóa Tây Âu phát triển trong các thế kỉ sau.
1. Những biến đổi về kinh tế – xã hội Tây Âu từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XVI
Câu hỏi mục 1 trang 19
Đề bài: Hãy chỉ ra những biến đổi quan trọng nhất về kinh tế – xã hội ở Tây Âu từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XVI.
Lời giải:
Em đọc mục 1 và rút ra các biến đổi quan trọng:
a) Về kinh tế:
- Các công trường thủ công, công ti thương mại và đồn điền ra đời, ngày càng được mở rộng quy mô.
- Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện.
b) Về xã hội:
- Giai cấp tư sản ra đời, có thế lực về kinh tế nhưng chưa có địa vị xã hội tương xứng.
- Họ không chấp nhận những giáo lí lỗi thời, muốn xây dựng một nền văn hóa mới đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân, coi trọng khoa học – kĩ thuật,… để mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
2. Phong trào Văn hóa Phục hưng
a) Những thành tựu tiêu biểu
Câu hỏi 1 mục 2a trang 20
Đề bài: Hãy trình bày một số thành tựu tiêu biểu của phong trào Văn hóa Phục hưng.
Lời giải:
Phong trào Văn hóa Phục hưng diễn ra đầu tiên ở I-ta-li-a (thế kỉ XIV) rồi lan rộng sang các nước Tây Âu, đạt được nhiều thành tựu tiêu biểu trên các lĩnh vực:
a) Văn học:
- M. Xéc-van-tét (Tây Ban Nha): nhà văn lớn với tác phẩm nổi tiếng Đôn Ki-hô-tê.
- W. Séch-xpia (Anh): nhà viết kịch vĩ đại với nhiều vở kịch nổi tiếng như Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét, Ô-ten-lô,…
b) Nghệ thuật (hội họa, điêu khắc):
- Lê-ô-na đơ Vanh-xi (I-ta-li-a): họa sĩ thiên tài với các kiệt tác Bữa tiệc cuối cùng, Nàng La Giô-công-đơ.
- Mi-ken-lăng-giơ (I-ta-li-a): danh họa, nhà điêu khắc, kiến trúc sư với các tác phẩm Sáng tạo thế giới, Cuộc phán xét cuối cùng, Tượng Đa-vít,…
c) Khoa học – tự nhiên:
- N. Cô-péc-ních (Ba Lan): chứng minh Trái Đất quay quanh trục của nó và quay xung quanh Mặt Trời.
- G. Ga-li-lê (I-ta-li-a): bảo vệ học thuyết của Cô-péc-ních, nổi tiếng với câu nói: “Dù sao thì Trái Đất vẫn quay”.
Câu hỏi 2 mục 2a trang 20
Đề bài: Em ấn tượng với thành tựu nào nhất? Vì sao?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em chọn theo ý mình. Gợi ý:
- Em ấn tượng nhất với bức tranh Nàng La Giô-công-đơ của Lê-ô-na đơ Vanh-xi.
- Lí do: Bức tranh được vẽ rất chân thực, tinh tế, đặc biệt là nụ cười bí ẩn của nàng La Giô-công-đơ đã làm say mê người xem suốt nhiều thế kỉ. Đây là một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất của hội họa thế giới.
(Lưu ý: em có thể chọn bất kì thành tựu nào khác như kịch của Séch-xpia, học thuyết của Cô-péc-ních,… miễn là giải thích hợp lí.)
b) Ý nghĩa và tác động của phong trào Văn hóa Phục hưng đối với xã hội Tây Âu
Câu hỏi 1 mục 2b trang 21
Đề bài: Tư liệu 1, 2 phản ánh quan điểm của các nhà Văn hóa Phục hưng về vấn đề gì?
Lời giải:
Em đọc kĩ hai tư liệu và xác định nội dung từng tư liệu:
- Tư liệu 1 (lời của Đôn Ki-hô-tê trong tác phẩm của Xéc-van-tét): nhấn mạnh giá trị, đạo đức và việc làm tốt đẹp của mỗi cá nhân quan trọng hơn dòng dõi xuất thân → đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân.
- Tư liệu 2 (của Ma-ki-a-vê-li): khẳng định nghĩa vụ với Tổ quốc là điều vĩ đại nhất trong đời mỗi người → đề cao tinh thần dân tộc.
→ Hai tư liệu phản ánh quan điểm của các nhà Văn hóa Phục hưng về việc đề cao giá trị con người, quyền tự do cá nhân và tinh thần dân tộc.
Câu hỏi 2 mục 2b trang 21
Đề bài: Phong trào Văn hóa Phục hưng có ý nghĩa và tác động đến xã hội Tây Âu như thế nào?
Lời giải:
Phong trào Văn hóa Phục hưng có ý nghĩa và tác động to lớn đối với xã hội Tây Âu:
- Lên án gay gắt Giáo hội Thiên Chúa giáo và đả phá trật tự phong kiến.
- Đề cao giá trị con người và tự do cá nhân, đề cao tinh thần dân tộc.
- Đóng góp quan trọng vào kho tàng văn hóa nhân loại.
- Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến lỗi thời, mở đường cho văn hóa Tây Âu phát triển trong các thế kỉ sau.
3. Phong trào Cải cách tôn giáo
a) Nguyên nhân bùng nổ
Câu hỏi mục 3a trang 21
Đề bài: Hãy giải thích vì sao xuất hiện phong trào Cải cách tôn giáo.
Lời giải:
Phong trào Cải cách tôn giáo bùng nổ vì những nguyên nhân sau:
- Thời trung đại, Thiên Chúa giáo là chỗ dựa vững chắc nhất của chế độ phong kiến, chi phối toàn bộ đời sống tinh thần xã hội châu Âu.
- Đến đầu thế kỉ XVI, Giáo hội Thiên Chúa giáo ngày càng cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản.
- Nhiều giáo hoàng và giám mục quá quan tâm đến quyền lực và đặt ra những lễ nghi tốn kém.
→ Vì vậy, phong trào Cải cách tôn giáo đã bùng nổ khắp các nước Tây Âu, khởi đầu là Đức, Thụy Sĩ, sau lan sang Bỉ, Hà Lan, Anh, Pháp. Tiêu biểu nhất là tư tưởng cải cách của Mác-tin Lu-thơ (Đức) và Giăng Can-vanh (Thụy Sĩ).
b) Nội dung cơ bản
Câu hỏi mục 3b trang 21
Đề bài: Hãy trình bày những nội dung chính của phong trào Cải cách tôn giáo.
Lời giải:
Phong trào Cải cách tôn giáo có 4 nội dung chính:
- Phê phán những hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng.
- Chỉ trích mạnh mẽ những giáo lí giả dối của Giáo hội.
- Đòi bãi bỏ những hủ tục, lễ nghi phiền toái.
- Ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản.
c) Tác động
Câu hỏi mục 3c trang 22
Đề bài: Trình bày tác động của phong trào Cải cách tôn giáo đối với xã hội Tây Âu.
Lời giải:
Phong trào Cải cách tôn giáo có những tác động lớn đến xã hội Tây Âu:
- Được đông đảo nhân dân ủng hộ, lan rộng khắp Tây Âu trong thế kỉ XVI.
- Làm cho Thiên Chúa giáo phân hóa thành hai giáo phái: Cựu giáo (Thiên Chúa giáo cũ) và Tân giáo (Anh giáo, Tin Lành,… là những tôn giáo cải cách).
- Làm bùng lên cuộc đấu tranh rộng lớn ở Đức, thường gọi là cuộc Chiến tranh nông dân Đức.
- Cùng với Văn hóa Phục hưng, đây là một trong những cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa – tư tưởng của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến, mở đường cho nền văn hóa châu Âu phát triển cao hơn.
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 22
Đề bài: Hãy lập và hoàn thành bảng theo mẫu sau (các nhà Văn hóa Phục hưng: Xéc-van-tét, Séch-xpia, Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Cô-péc-ních, Ga-li-lê – lĩnh vực và tác phẩm/công trình tiêu biểu).
Lời giải:
Em dựa vào các thành tựu đã học ở mục 2a để hoàn thành bảng:
| Các nhà Văn hóa Phục hưng | Lĩnh vực | Tác phẩm/Công trình tiêu biểu |
|---|---|---|
| M. Xéc-van-tét | Văn học | Đôn Ki-hô-tê |
| W. Séch-xpia | Văn học (kịch) | Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét, Ô-ten-lô,… |
| Lê-ô-na đơ Vanh-xi | Hội họa | Bữa tiệc cuối cùng, Nàng La Giô-công-đơ |
| N. Cô-péc-ních | Thiên văn học | Học thuyết Trái Đất quay quanh trục của nó và quay xung quanh Mặt Trời |
| G. Ga-li-lê | Thiên văn học | Bảo vệ học thuyết của Cô-péc-ních; câu nói nổi tiếng: “Dù sao thì Trái Đất vẫn quay” |
Bài 2 trang 22
Đề bài: Vẽ sơ đồ tư duy (hoặc lập bảng hệ thống) thể hiện những nét chính của phong trào Cải cách tôn giáo (nguyên nhân, nội dung, tác động).
Lời giải:
Em có thể lập bảng hệ thống như sau:
| Nội dung | Những nét chính |
|---|---|
| Nguyên nhân | – Giáo hội Thiên Chúa giáo cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản.
– Nhiều giáo hoàng, giám mục quá quan tâm đến quyền lực, đặt ra lễ nghi tốn kém. |
| Nội dung | – Phê phán những hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng.
– Chỉ trích mạnh mẽ những giáo lí giả dối của Giáo hội. – Đòi bãi bỏ những hủ tục, lễ nghi phiền toái. – Ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản. |
| Tác động | – Được nhân dân ủng hộ, lan rộng khắp Tây Âu.
– Thiên Chúa giáo phân hóa thành Cựu giáo và Tân giáo. – Làm bùng nổ Chiến tranh nông dân Đức. – Mở đường cho văn hóa châu Âu phát triển cao hơn. |
(Lưu ý: em cũng có thể trình bày dưới dạng sơ đồ tư duy với 3 nhánh chính: Nguyên nhân – Nội dung – Tác động.)
Bài 3 trang 22
Đề bài: Sưu tầm tư liệu từ internet và sách, báo để giới thiệu (theo cách của em) về một công trình/tác phẩm/nhà văn hóa thời Phục hưng mà em ấn tượng nhất.
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và trình bày. Gợi ý một số đối tượng có thể chọn:
- Bức tranh Nàng La Giô-công-đơ (Mona Lisa) của Lê-ô-na đơ Vanh-xi – kiệt tác hội họa nổi tiếng nhất thế giới, hiện được trưng bày ở bảo tàng Louvre (Pa-ri, Pháp).
- Tác phẩm Đôn Ki-hô-tê của M. Xéc-van-tét – đã được dịch ra hầu hết các thứ tiếng và xếp vào hàng kiệt tác văn học thế giới.
- Tượng Đa-vít của Mi-ken-lăng-giơ – một kiệt tác điêu khắc của thời Phục hưng.
- Bích họa trên vòm nhà thờ Xích-xtin (Va-ti-căng) do Mi-ken-lăng-giơ vẽ liên tục trong 4 năm 3 tháng, có diện tích 540 m² với 343 nhân vật.
(Lưu ý: em có thể tìm thêm hình ảnh, năm sáng tác, hoàn cảnh ra đời và lí do em ấn tượng để bài giới thiệu sinh động hơn.)
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn