1. Một số vấn đề dân cư, xã hội

a) Tỉ lệ tăng tự nhiên dân số cao

Câu hỏi mục 1a trang 133

Đề bài: Dựa vào thông tin và bảng trong mục a, hãy trình bày vấn đề tăng dân số tự nhiên ở châu Phi.

Lời giải:

Vấn đề tăng dân số tự nhiên ở châu Phi:

• Số dân: Năm 2020, số dân châu Phi khoảng 1 340 triệu người, chiếm khoảng 17% số dân thế giới.
• Tốc độ tăng dân số: Dân số châu Phi tăng rất nhanh từ những năm 50 của thế kỉ XX.
• Nguyên nhân: Các nước thuộc địa ở châu Phi giành được độc lập, đời sống được cải thiện và những tiến bộ về y tế làm giảm nhanh tỉ suất tử, trong khi tỉ suất sinh vẫn cao.
• Giai đoạn 2015 – 2020, tuy tốc độ tăng dân số đã giảm nhưng châu Phi vẫn có tỉ lệ tăng tự nhiên dân số cao nhất thế giới, với 2,54% (gấp hơn 2 lần mức trung bình thế giới là 1,09%).
• Hậu quả: Tăng dân số nhanh là một trong những nguyên nhân kìm hãm sự phát triển, dẫn đến đói nghèo, tài nguyên bị khai thác kiệt quệ, suy thoái và ô nhiễm môi trường,…

b) Nạn đói

Câu hỏi mục 1b trang 133

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục b, hãy trình bày vấn đề nạn đói ở châu Phi.

Lời giải:

Vấn đề nạn đói ở châu Phi:

• Mỗi năm, có hàng chục triệu người dân châu Phi bị nạn đói đe dọa.
• Vùng nam hoang mạc Xa-ha-ra là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do tình trạng hạn hán, bất ổn chính trị,…
• Hằng năm, rất nhiều quốc gia châu Phi phải phụ thuộc vào viện trợ lương thực của thế giới.

c) Xung đột quân sự

Câu hỏi mục 1c trang 134

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục c, hãy trình bày vấn đề xung đột quân sự ở châu Phi.

Lời giải:

Vấn đề xung đột quân sự ở châu Phi:

• Khái niệm: Xung đột quân sự (còn gọi là xung đột vũ trang) là một vấn đề đang nổi cộm tại châu Phi.
• Nguyên nhân: Xung đột xảy ra do mâu thuẫn giữa các bộ tộc, do cạnh tranh về tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là tài nguyên nước,… ở một số khu vực của châu Phi.
• Hậu quả: rất nghiêm trọng, dẫn đến:
  • Thương vong về người.
  • Gia tăng nạn đói, bệnh tật, di dân.
  • Bất ổn chính trị.
  • Ảnh hưởng đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
  • Tạo cơ hội để nước ngoài can thiệp.

2. Di sản lịch sử châu Phi

Câu hỏi mục 2 trang 134

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục 2 và hiểu biết của bản thân, hãy kể tên một số di sản lịch sử của châu Phi.

Lời giải:

Châu Phi là một trong những cái nôi của loài người. Vào khoảng 3 000 năm trước Công nguyên, người Ai Cập đã xây dựng ở đây nền văn minh sông Nin rực rỡ, để lại nhiều di sản lịch sử có giá trị:

• Phát minh: chữ viết tượng hình, phép tính diện tích các hình, giấy pa-pi-rút.
• Công trình kiến trúc nổi tiếng:
  • Các kim tự tháp ở Ai Cập (tiêu biểu là quần thể kim tự tháp Gi-da).
  • Tượng nhân sư ở Ai Cập.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 (Luyện tập) trang 134

Đề bài: Hãy nêu hậu quả của một trong các vấn đề nổi cộm về dân cư, xã hội đối với sự phát triển của các nước châu Phi.

Lời giải:

Em chọn một trong ba vấn đề (tăng dân số nhanh, nạn đói, xung đột quân sự) để trình bày hậu quả. Dưới đây là gợi ý:

Hậu quả của vấn đề tăng dân số nhanh đối với sự phát triển của các nước châu Phi:

• Về kinh tế: Tăng dân số nhanh kìm hãm sự phát triển kinh tế, khiến tài nguyên thiên nhiên bị khai thác kiệt quệ.
• Về xã hội: Gây ra tình trạng đói nghèo, thiếu lương thực, thiếu việc làm, thiếu nhà ở, thiếu trường học, bệnh viện,…
• Về môi trường: Dẫn đến suy thoái và ô nhiễm môi trường, đẩy nhanh tốc độ hoang mạc hóa.

(Lưu ý: em có thể chọn vấn đề nạn đói hoặc xung đột quân sự để viết theo cách của mình, dựa trên nội dung đã học ở mục 1.)

Bài 2 (Vận dụng) trang 134

Đề bài: Sưu tầm thông tin về một di sản lịch sử nổi tiếng của châu Phi.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý về quần thể kim tự tháp Gi-da (Ai Cập):

Quần thể kim tự tháp Gi-da là một trong những di sản lịch sử nổi tiếng nhất của châu Phi, nằm ở ngoại ô thủ đô Cai-rô của Ai Cập. Quần thể được xây dựng cách đây khoảng 4 500 năm, gồm ba kim tự tháp lớn: Kê-ốp, Kê-phren và Mi-kê-ri-nốt, trong đó kim tự tháp Kê-ốp cao nhất với chiều cao ban đầu khoảng 147 m, là công trình do hàng vạn người xây dựng trong nhiều năm. Bên cạnh các kim tự tháp là tượng nhân sư khổng lồ với đầu người mình sư tử, thể hiện sức mạnh và sự uy nghiêm của các vị vua Ai Cập cổ đại. Đây là minh chứng cho trình độ kiến trúc, toán học và thiên văn học rực rỡ của người Ai Cập cổ đại. Quần thể kim tự tháp Gi-da đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới và là một trong bảy kì quan của thế giới cổ đại còn tồn tại đến ngày nay.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn