Câu hỏi mở đầu trang 24

Đề bài: Hình dưới đây là di tích Tử Cấm Thành – một quần thể cung điện lớn và là một trong những biểu tượng của Trung Quốc thời phong kiến. Từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến Trung Quốc phát triển như thế nào trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn:

• Từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến Trung Quốc trải qua nhiều triều đại như Tần, Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh.
• Trong thời kì này, Trung Quốc có những bước phát triển vượt bậc về chính trị, kinh tế, văn hóa, đặc biệt thịnh vượng dưới thời Đường và đạt được nhiều thành tựu nổi bật về kinh tế dưới thời Minh – Thanh.

1. Tiến trình phát triển của lịch sử Trung Quốc từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX

Câu hỏi mục 1 trang 25

Đề bài: Từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX, lịch sử Trung Quốc trải qua các triều đại phong kiến nào? Hãy thể hiện tiến trình lịch sử đó trên trục thời gian theo ý tưởng của em.

Lời giải:

Em dựa vào nội dung mục 1 để xác định các triều đại theo thứ tự thời gian:

• Năm 221 TCN: Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, lập triều Tần.
• Năm 206 TCN: Lưu Bang lật đổ triều Tần, lập triều Hán.
• Năm 220: Trung Quốc bị phân chia, bước vào thời kì đầy biến động.
• Năm 589: Nhà Tùy thống nhất Trung Quốc.
• Nhà Đường (618 – 907).
• Thời kì Ngũ đại (907 – 960).
• Nhà Tống (960 – 1279).
• Nhà Nguyên (1271 – 1368).
• Nhà Minh (1368 – 1644).
• Nhà Thanh (1644 – 1911) – triều đại phong kiến cuối cùng của Trung Quốc.

2. Trung Quốc dưới thời Đường

Câu hỏi mục 2 trang 26

Đề bài: Hãy trình bày những biểu hiện chính về sự thịnh vượng của Trung Quốc dưới thời Đường.

Lời giải:

Sự thịnh vượng của Trung Quốc thời Đường thể hiện trên hai lĩnh vực chính:

a) Về chính trị:

• Bộ máy nhà nước được hoàn chỉnh, nhất là dưới thời Đường Thái Tông.
• Các hoàng đế cử người thân tín cai quản địa phương, tổ chức nhiều khoa thi để tuyển chọn quan lại.
• Tiếp tục thực hiện chính sách xâm lược, mở rộng lãnh thổ: lấn chiếm vùng Nội Mông, chinh phục Tây Vực, xâm lược Triều Tiên, củng cố chế độ cai trị ở An Nam đô hộ phủ (một phần thuộc lãnh thổ Việt Nam hiện nay),…

b) Về kinh tế:

• Nông nghiệp: Nhà nước thực hiện chính sách giảm thuế, lấy ruộng công và ruộng bỏ hoang chia cho nông dân theo chế độ quân điền. Áp dụng nhiều kĩ thuật canh tác mới (chọn giống, xác định thời vụ,…) → nông nghiệp phát triển.
• Thủ công nghiệp: Xuất hiện nhiều xưởng thủ công luyện sắt, đóng thuyền với hàng chục người làm việc.
• Thương nghiệp: Nhiều thành thị phồn thịnh như Trường An, Lạc Dương. Nhà Đường có quan hệ buôn bán với hầu hết các nước châu Á.
• “Con đường tơ lụa” trở thành tuyến đường giao thương nổi tiếng trong lịch sử.

3. Sự phát triển kinh tế thời Minh – Thanh

Câu hỏi 1 mục 3 trang 26

Đề bài: Nêu những biểu hiện nổi bật về sự phát triển kinh tế thời Minh – Thanh.

Lời giải:

Thời Minh – Thanh, kinh tế Trung Quốc có nhiều bước phát triển nổi bật:

a) Nông nghiệp:

• Có những tiến bộ về kĩ thuật gieo trồng.
• Diện tích trồng trọt vượt xa thời kì trước, sản lượng lương thực tăng nhiều.

b) Thủ công nghiệp:

• Hình thành những xưởng thủ công tương đối lớn, thuê nhiều nhân công, sản phẩm đa dạng.
• Nghề làm đồ sứ đạt độ tinh xảo (nổi tiếng là đồ sứ Giang Tây).
• Nhiều xưởng dệt lớn, chuyên môn hóa cao xuất hiện ở Tô Châu, Tùng Giang.
• Xưởng đóng tàu đóng được những loại thuyền lớn.

c) Thương nghiệp:

• Nhiều thành thị phồn thịnh như Bắc Kinh, Nam Kinh.
• Nhiều thương cảng lớn như Quảng Châu, Phúc Kiến trở thành trung tâm buôn bán sầm uất với Đông Nam Á, Ấn Độ, Ba Tư,…

→ Đến thời Minh – Thanh, mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện nhưng còn nhỏ bé, chưa đủ sức chi phối nền kinh tế – xã hội Trung Quốc.

Câu hỏi 2 mục 3 trang 26

Đề bài: Theo em, thành tựu nào là nổi bật nhất? Vì sao?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, em chọn theo ý mình. Gợi ý:

• Thành tựu nổi bật nhất là sự xuất hiện mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa.
• Lí do: Đây là một biểu hiện mới chưa từng có trong các thời kì trước. Nó cho thấy nền kinh tế Trung Quốc đã có những bước chuyển biến quan trọng, mở ra khả năng phát triển theo một hướng đi mới.

(Lưu ý: em cũng có thể chọn thành tựu khác như nghề làm đồ sứ tinh xảo, sự phồn thịnh của các thành thị, thương cảng,… miễn là giải thích hợp lí.)

4. Những thành tựu chủ yếu của văn hóa Trung Quốc từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX

Câu hỏi 1 mục 4 trang 28

Đề bài: Hãy giới thiệu những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Trung Quốc từ thế kỉ III TCN đến thế kỉ XIX.

Lời giải:

Văn hóa Trung Quốc thời phong kiến đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trên các lĩnh vực:

a) Tư tưởng – tôn giáo:

• Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống của chế độ phong kiến Trung Quốc từ thời Hán trở đi.
• Phật giáo tiếp tục phát triển, thịnh hành nhất dưới thời Đường. Nhiều vua tôn sùng Phật giáo, cho xây chùa, đúc tượng, dịch và in kinh Phật.

b) Văn học:

• Thời Hán: thể loại phú rất phát triển, với các tác gia tiêu biểu như Giả Nghị, Tư Mã Tương Như,…
• Thời Đường: thơ Đường trở thành đỉnh cao của thơ ca Trung Quốc với các nhà thơ nổi tiếng như Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị,…
• Từ thời Nguyên đến thời Thanh: xuất hiện nhiều tiểu thuyết chương hồi đồ sộ như: Thủy hử (Thi Nại Am), Tam quốc diễn nghĩa (La Quán Trung), Tây du kí (Ngô Thừa Ân), Hồng lâu mộng (Tào Tuyết Cần),…

c) Kiến trúc, điêu khắc:

• Nhiều công trình kiến trúc đồ sộ với phong cách đặc sắc như: Vạn Lý Trường Thành, lăng Ly Sơn, Tử Cấm Thành, Viên Minh Viên,…
• Nhiều bức họa đạt tới đỉnh cao, cùng những bức tượng Phật tinh xảo, sinh động.

d) Khoa học – kĩ thuật:

• Sử học: có truyền thống biên soạn quốc sử quy củ với nhiều bộ sử nổi tiếng như Sử kí, Hán thư, Hậu Hán thư, Tam quốc chí, Minh sử, Thanh thực lục,…
• Y học: sử dụng thảo dược, châm cứu, bấm huyệt để chữa bệnh. Nhiều sách y học nổi tiếng như Bản thảo cương mục, Hoàng đế nội kinh,…
• Kĩ thuật: có nhiều phát minh tiêu biểu như kĩ thuật làm giấy, kĩ thuật in, la bàn, thuốc súng.

Câu hỏi 2 mục 4 trang 28

Đề bài: Em hãy nêu nhận xét về những thành tựu văn hóa của Trung Quốc.

Lời giải:

Em có thể nhận xét ngắn gọn như sau:

• Văn hóa Trung Quốc thời phong kiến phát triển rực rỡ, đa dạng trên nhiều lĩnh vực: tư tưởng, văn học, kiến trúc, khoa học – kĩ thuật,…
• Đạt được nhiều thành tựu lớn, có giá trị lâu dài và ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa các nước châu Á, trong đó có Việt Nam.
• Nhiều thành tựu được coi là di sản văn hóa của nhân loại và vẫn còn giá trị cho đến ngày nay.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 28

Đề bài: Tại sao nói thời Đường là thời kì thịnh vượng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

Lời giải:

Nói thời Đường là thời kì thịnh vượng của chế độ phong kiến Trung Quốc vì:

• Về chính trị: bộ máy nhà nước được hoàn chỉnh, tổ chức khoa thi tuyển chọn quan lại; lãnh thổ được mở rộng qua các cuộc xâm lược.
• Về kinh tế: nông nghiệp phát triển nhờ chính sách quân điền và kĩ thuật canh tác mới; thủ công nghiệp có nhiều xưởng quy mô lớn; thương nghiệp sầm uất với các thành thị phồn thịnh và quan hệ buôn bán rộng khắp với các nước châu Á qua “con đường tơ lụa”.
• Về văn hóa: đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, đặc biệt là thơ Đường – đỉnh cao của thơ ca Trung Quốc.

Bài 2 trang 28

Đề bài: Kinh tế Trung Quốc dưới thời Minh – Thanh có điểm gì mới so với thời Đường?

Lời giải:

So với thời Đường, kinh tế Trung Quốc thời Minh – Thanh có những điểm mới sau:

• Nông nghiệp: diện tích trồng trọt vượt xa thời kì trước, sản lượng lương thực tăng nhiều.
• Thủ công nghiệp: hình thành những xưởng thủ công tương đối lớn, thuê nhiều nhân công và có sự chuyên môn hóa cao (ví dụ: xưởng dệt ở Tô Châu, Tùng Giang).
• Thương nghiệp: nhiều thương cảng lớn xuất hiện (Quảng Châu, Phúc Kiến,…), buôn bán mở rộng với cả Đông Nam Á, Ấn Độ, Ba Tư.
• Điểm mới quan trọng nhất: mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện – điều mà thời Đường chưa có.

Bài 3 trang 28

Đề bài: Trong những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Trung Quốc từ thế kỉ III TCN đến thế kỉ XIX, em ấn tượng với thành tựu nào nhất? Vì sao?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, em chọn theo ý mình. Gợi ý:

• Em ấn tượng nhất với công trình kiến trúc Vạn Lý Trường Thành.
• Lí do: Đây là một công trình kiến trúc đồ sộ, kéo dài hàng nghìn ki-lô-mét, thể hiện sức lao động phi thường và tài năng sáng tạo của người Trung Quốc xưa. Vạn Lý Trường Thành ngày nay vẫn là một biểu tượng nổi tiếng của Trung Quốc và được công nhận là di sản văn hóa của nhân loại.

(Lưu ý: em có thể chọn thành tựu khác như Tử Cấm Thành, thơ Đường, tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, kĩ thuật làm giấy,… miễn là giải thích hợp lí.)

Bài 4 trang 28

Đề bài: Thông qua sách, báo, internet,… em hãy tìm hiểu thêm và chia sẻ về một số ảnh hưởng của lịch sử – văn hóa Trung Quốc thời phong kiến đối với lịch sử – văn hóa Việt Nam.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự tìm hiểu thêm và trình bày. Gợi ý một số ảnh hưởng tiêu biểu:

• Về tư tưởng – tôn giáo: Nho giáo và Phật giáo từ Trung Quốc đã được truyền sang Việt Nam và có ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng, đạo đức, lối sống của người Việt trong suốt thời phong kiến.
• Về chữ viết: người Việt từng sử dụng chữ Hán trong nhiều thế kỉ; trên cơ sở đó, ông cha ta đã sáng tạo ra chữ Nôm.
• Về văn học: nhiều thể loại văn học của Trung Quốc (thơ Đường luật, phú,…) ảnh hưởng đến văn học Việt Nam thời trung đại.
• Về kiến trúc: một số công trình kiến trúc cung điện, đền chùa ở Việt Nam có ảnh hưởng phong cách kiến trúc Trung Quốc.
• Về kĩ thuật: kĩ thuật làm giấy, in,… được truyền sang Việt Nam, góp phần phát triển văn hóa nước ta.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn