1. Lịch sử khám phá và nghiên cứu châu Nam Cực

Câu hỏi mục 1 trang 162

Đề bài: Đọc thông tin trong mục 1, hãy nêu các mốc lớn trong lịch sử khám phá, nghiên cứu châu Nam Cực.

Lời giải:

Các mốc lớn trong lịch sử khám phá và nghiên cứu châu Nam Cực:

• Năm 1820: Hai nhà hàng hải người Nga là Bê-linh-hao-den và La-da-rép đã phát hiện ra lục địa Nam Cực.
• Năm 1900: Nhà thám hiểm người Na Uy là Boóc-rơ-grê-vim đã đặt chân tới lục địa Nam Cực.
• Ngày 14-12-1911: Nhà thám hiểm A-mun-sen (người Na Uy) cùng các đồng đội là những người đầu tiên tới được điểm cực Nam của Trái Đất.
• Từ năm 1957: Việc nghiên cứu châu Nam Cực được xúc tiến mạnh mẽ và toàn diện. Hằng năm có khoảng 1 000 – 5 000 người thuộc nhiều quốc gia luân phiên tới sinh sống và làm việc tại các trạm nghiên cứu.

2. Vị trí địa lí

Câu hỏi mục 2 trang 163

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục 2 và bản đồ hình 2, hãy:

• Xác định trên bản đồ vị trí của châu Nam Cực.
• Cho biết vị trí địa lí ảnh hưởng như thế nào tới khí hậu của châu Nam Cực.

Lời giải:

a) Vị trí của châu Nam Cực:

• Châu Nam Cực gồm lục địa Nam Cực và các đảo ven lục địa, tổng diện tích hơn 14 triệu km² (đứng thứ tư trong các châu lục).
• Đại bộ phận diện tích lục địa nằm trong phạm vi phía nam của vòng cực Nam.
• Châu Nam Cực được bao bọc bởi đại dương và nằm cách xa các châu lục khác.

b) Ảnh hưởng của vị trí địa lí đến khí hậu châu Nam Cực:

• Do nằm ở vùng cực Nam, châu Nam Cực nhận được rất ít ánh sáng và nhiệt từ Mặt Trời.
• Vì vậy, châu Nam Cực có khí hậu lạnh giá quanh năm, là châu lục lạnh nhất trên thế giới.

3. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

a) Đặc điểm tự nhiên

Câu hỏi mục 3a trang 164

Đề bài: Dựa vào thông tin và hình ảnh trong mục a, nêu đặc điểm tự nhiên của châu Nam Cực.

Lời giải:

a) Về địa hình:

• Toàn châu Nam Cực được coi là một cao nguyên băng khổng lồ.
• 98% bề mặt bị phủ bởi lớp băng dày trung bình trên 1 720 m.
• Độ cao trung bình lên tới hơn 2 040 m, là châu lục cao nhất trong các châu lục.
• Lớp phủ băng làm cho bề mặt châu lục tương đối bằng phẳng.

b) Về khí hậu:

• Châu Nam Cực là châu lục lạnh và khô nhất thế giới.
• Nhiệt độ trên lục địa không bao giờ vượt quá 0°C. Nhiệt độ thấp nhất đo được năm 1967 là −94,5°C.
• Lượng mưa, tuyết rơi rất thấp: ven biển chỉ khoảng 200 mm/năm; vào sâu trong lục địa còn thấp hơn nhiều.
• Là vùng khí áp cao, gió thổi từ trung tâm lục địa ra với vận tốc trên 60 km/giờ. Đây là nơi có gió bão nhiều nhất thế giới.

c) Về sinh vật:

• Do điều kiện sống khắc nghiệt nên giới sinh vật hết sức nghèo nàn.
• Gần như toàn bộ lục địa là hoang mạc lạnh, hoàn toàn không có thực vật và động vật sinh sống.
• Chỉ ven lục địa mới có:
  • Một số loài thực vật bậc thấp: rêu, địa y, tảo, nấm.
  • Một vài loài động vật chịu được lạnh: chim cánh cụt, chim biển, hải cẩu,…
• Giới động vật ở vùng biển phong phú hơn trên lục địa do khí hậu ấm áp hơn và nguồn thức ăn cũng phong phú hơn. Động vật biển nổi bật là cá voi xanh.

b) Tài nguyên thiên nhiên

Câu hỏi mục 3b trang 164

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục b, hãy kể tên các tài nguyên thiên nhiên ở châu Nam Cực.

Lời giải:

Các tài nguyên thiên nhiên ở châu Nam Cực:

• Nước ngọt: Châu Nam Cực là nơi dự trữ nước ngọt lớn nhất Trái Đất, chiếm khoảng 60% lượng nước ngọt trên Trái Đất.
• Khoáng sản trên lục địa: than đá, sắt, đồng,…
• Khoáng sản vùng thềm lục địa: có tiềm năng về dầu mỏ và khí tự nhiên.

4. Kịch bản về sự thay đổi thiên nhiên châu Nam Cực khi có biến đổi khí hậu toàn cầu

Câu hỏi mục 4 trang 165

Đề bài: Đọc thông tin trong mục 4, cho biết kịch bản về sự thay đổi thiên nhiên châu Nam Cực khi có biến đổi khí hậu toàn cầu.

Lời giải:

Do có tính nhạy cảm cao, thiên nhiên châu Nam Cực dễ thay đổi khi có biến đổi khí hậu. Theo tính toán của các nhà khoa học, đến cuối thế kỉ XXI:

• Nhiệt độ ở châu Nam Cực sẽ tăng thêm 0,5°C.
• Lượng mưa cũng tăng lên.
• Mực nước biển sẽ dâng thêm 0,05 – 0,32 m.
• Nhiều hệ sinh thái sẽ mất đi, nhưng lại xuất hiện các hệ sinh thái cỏ biển.
• Lớp băng phủ ở vùng trung tâm sẽ dày thêm do có nước mưa cung cấp.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 (Luyện tập) trang 165

Đề bài: Trình bày một trong các đặc điểm tự nhiên: địa hình, khí hậu, sinh vật ở châu Nam Cực.

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, em có thể chọn một đặc điểm để trình bày. Dưới đây là bài làm gợi ý về đặc điểm khí hậu của châu Nam Cực:

Châu Nam Cực là châu lục lạnh và khô nhất thế giới. Do nằm ở vùng cực Nam, nhận được rất ít ánh sáng và nhiệt từ Mặt Trời, nên nhiệt độ trên lục địa Nam Cực không bao giờ vượt quá 0°C. Nhiệt độ thấp nhất từng được đo vào năm 1967 lên tới −94,5°C – một con số đáng kinh ngạc, biến nơi đây thành “tủ lạnh khổng lồ” của Trái Đất. Lượng mưa và tuyết rơi ở châu Nam Cực cũng rất thấp: vùng ven biển chỉ khoảng 200 mm/năm, còn càng vào sâu trong lục địa thì lượng mưa, tuyết rơi càng ít hơn nhiều. Bên cạnh đó, châu Nam Cực là vùng khí áp cao, gió thổi từ trung tâm lục địa ra phía ngoài với vận tốc thường trên 60 km/giờ. Vì vậy, đây cũng được coi là nơi có gió bão nhiều nhất thế giới. Tất cả những đặc điểm trên đã tạo nên một châu lục với khí hậu vô cùng khắc nghiệt, ít có dạng sống nào tồn tại được.

Bài 2 (Vận dụng) trang 165

Đề bài: Tìm hiểu về tác động của việc tan băng ở châu Nam Cực do biến đổi khí hậu toàn cầu đối với thiên nhiên hoặc con người trên Trái Đất.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý:

Châu Nam Cực là nơi dự trữ tới khoảng 60% lượng nước ngọt trên Trái Đất dưới dạng băng. Khi biến đổi khí hậu toàn cầu khiến băng ở Nam Cực tan chảy, sẽ gây ra nhiều tác động nghiêm trọng đến cả thiên nhiên và con người:

• Mực nước biển dâng cao: Băng tan làm khối lượng nước ngọt khổng lồ đổ ra đại dương, khiến mực nước biển toàn cầu dâng lên. Điều này có thể nhấn chìm nhiều vùng đất thấp ven biển, các quốc đảo và đồng bằng – nơi đang có hàng triệu người sinh sống, trong đó có đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.
• Ảnh hưởng đến hệ sinh thái: Nhiều loài động vật ở Nam Cực như chim cánh cụt, hải cẩu, cá voi xanh sẽ mất đi môi trường sống quen thuộc, có nguy cơ suy giảm số lượng.
• Tác động đến khí hậu toàn cầu: Băng tan làm thay đổi dòng hải lưu và thành phần nước biển, kéo theo những thay đổi thất thường về thời tiết và khí hậu trên toàn cầu, làm gia tăng các hiện tượng cực đoan như bão, hạn hán, lũ lụt.
• Đe dọa hoạt động kinh tế của con người: Mực nước biển dâng đe dọa các thành phố ven biển, các tuyến giao thông biển và hoạt động nông nghiệp, ngư nghiệp,…

Vì vậy, việc bảo vệ băng ở châu Nam Cực và chống biến đổi khí hậu toàn cầu là trách nhiệm chung của toàn nhân loại, không chỉ riêng quốc gia nào.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn