Câu hỏi mở đầu trang 35

Đề bài: Em đã tìm hiểu về các quốc gia sơ kì và phong kiến ở Đông Nam Á từ thế kỉ VII TCN đến thế kỉ X với một nền văn hóa bản địa sâu đậm, đa sắc màu. Trên nền tảng đó, từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI, các vương quốc phong kiến trong khu vực tiếp tục có bước phát triển về kinh tế, chính trị và văn hóa. Diện mạo của các vương quốc này như thế nào? Những thành tựu văn hóa tiêu biểu đạt được là gì?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:

• Từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI, các vương quốc phong kiến ở Đông Nam Á tiếp tục hình thành, phát triển và mở rộng, với bộ máy nhà nước được củng cố, kinh tế khá thịnh đạt.
• Về văn hóa, khu vực này đạt được nhiều thành tựu nổi bật về tín ngưỡng – tôn giáo, chữ viết – văn học, kiến trúc – điêu khắc, tiêu biểu như khu đền Ăng-co (Cam-pu-chia), chùa Vàng (Mi-an-ma),…

1. Sự hình thành và phát triển của các vương quốc phong kiến từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI

Câu hỏi 1 mục 1 trang 37

Đề bài: Khai thác hình 2 và thông tin trong mục, trình bày sơ lược sự hình thành và phát triển của các vương quốc phong kiến ở Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục 1 kết hợp Hình 2 và trình bày theo hai giai đoạn:

a) Từ nửa sau thế kỉ X đến thế kỉ XIII: các vương quốc đã hình thành ở giai đoạn trước tiếp tục phát triển:

• Trên lưu vực sông I-ra-oa-đi: Vương quốc Pa-gan mạnh lên và thống nhất lãnh thổ, mở đầu cho quá trình hình thành Vương quốc Mi-an-ma.
• Trên lưu vực sông Chao Phray-a: xuất hiện Vương quốc Ha-ri-pun-giay-a.
• Trên bán đảo Đông Dương: ngoài Đại Việt và Chăm-pa, Vương quốc Cam-pu-chia của người Khơ-me trở nên cường thịnh.
• Sri Vi-giay-a trở thành một quốc gia hùng mạnh trên đảo Xu-ma-tơ-ra.

b) Từ thế kỉ XIII trở đi:

• Quân Mông – Nguyên mở rộng xâm lược xuống Đông Nam Á → các quốc gia nhỏ liên kết với nhau, dẫn đến sự ra đời của một số vương quốc mới và sự thống nhất, hình thành các vương quốc lớn hơn.
• Người Thái lập ra các vương quốc Su-khô-thay và A-út-thay-a. Sau đó, A-út-thay-a chinh phục Su-khô-thay, thành lập quốc gia thống nhất (Thái Lan ngày nay).
• Vương quốc Lan Xang được thành lập (Lào ngày nay).
• Nhiều nước nhỏ trên hai đảo Xu-ma-tơ-ra và Gia-va (In-đô-nê-xi-a) được thống nhất dưới thời Vương triều Mô-giô-pa-hít.
• Vương quốc Ma-lắc-ca được thành lập và ngày càng hưng thịnh.

c) Về tổ chức nhà nước và kinh tế:

• Bộ máy nhà nước dần được củng cố, quyền lực của nhà vua được tăng cường, hệ thống quan lại các cấp được hoàn chỉnh.
• Luật pháp ngày càng được hoàn thiện với nhiều bộ luật như Si-va-sa-xa-na (In-đô-nê-xi-a), Hình thư (Đại Việt),…
• Kinh tế phát triển khá thịnh đạt nhờ nông nghiệp lúa nước và hoạt động giao lưu buôn bán bằng đường biển.

Câu hỏi 2 mục 1 trang 37

Đề bài: Từ tư liệu trên, em có nhận xét gì về hoạt động kinh tế của Vương quốc Ma-lắc-ca?

Lời giải:

Em đọc kĩ tư liệu trong SGK và rút ra nhận xét:

• Vào thế kỉ XV, Ma-lắc-ca là trung tâm thương mại sầm uất bậc nhất ở Đông Nam Á.
• Ở đây có thể mua được hàng hóa của rất nhiều nước trên thế giới: Trung Quốc (đồ sứ, tơ lụa, gương), Ấn Độ (ngọc trai, vải bông mịn), Gia-va và Xu-ma-tơ-ra (thóc lúa, gia vị, vàng, trâu bò), Tây Á và châu Âu (hàng len), Đông Nam Á lục địa (gỗ trầm, gỗ đàn hương, đá quý, hồ tiêu, hương liệu),…
• Điều đó chứng tỏ hoạt động giao thương đường biển của Ma-lắc-ca rất phát triển, có quan hệ buôn bán rộng rãi với nhiều nước ở các châu lục khác nhau.

2. Những thành tựu văn hóa tiêu biểu

Câu hỏi 1 mục 2 trang 38

Đề bài: Hãy nêu thành tựu văn hóa tiêu biểu của các quốc gia ở Đông Nam Á và rút ra nhận xét.

Lời giải:

Văn hóa các quốc gia Đông Nam Á thời kì này đạt nhiều thành tựu trên các lĩnh vực:

a) Tín ngưỡng – tôn giáo:

• Từ thế kỉ XIII, Phật giáo tiểu thừa được truyền bá và phổ biến ở Lan Xang, Cam-pu-chia, Thái Lan, Mi-an-ma,… Nhiều ngôi chùa mới được xây dựng, trở thành trung tâm văn hóa thời bấy giờ.
• Hồi giáo du nhập vào Đông Nam Á từ thế kỉ XII – XIII qua thương nhân Ả Rập, Ấn Độ. Hàng loạt tiểu quốc Hồi giáo ra đời và Hồi giáo trở thành quốc giáo ở nhiều nơi.

b) Chữ viết – văn học:

• Chữ viết: đầu thế kỉ XIII, chữ Thái được hình thành dựa trên chữ Phạn (Ấn Độ); khoảng thế kỉ XIV, chữ Lào ra đời. Trên cơ sở học tập chữ Hán, người Việt đã tạo ra chữ Nôm,…
• Văn học: bên cạnh văn học dân gian, dòng văn học viết xuất hiện và phát triển nhanh với nhiều tác phẩm nổi tiếng, ví dụ: Sách của các ông vua, trường ca Ne-ga-rắc Re-ta-ga-ma (In-đô-nê-xi-a); Truyện sử Mã Lai (Ma-lai-xi-a),…

c) Kiến trúc – điêu khắc:

• Nhiều công trình kiến trúc như đền, chùa, tháp đã trở thành những di tích lịch sử, văn hóa nổi tiếng thế giới như: khu đền Ăng-co (Cam-pu-chia), chùa Vàng (Mi-an-ma), chùa Vàng (Thái Lan),…
• Nghệ thuật điêu khắc, tạc tượng thần, Phật, phù điêu,… thể hiện sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc và sự sáng tạo của các nghệ nhân Đông Nam Á.

Nhận xét:

• Văn hóa Đông Nam Á thời kì này phong phú, đa dạng trên nhiều lĩnh vực.
• Có sự tiếp thu và sáng tạo từ các nền văn hóa lớn bên ngoài (Ấn Độ, Trung Quốc), đồng thời vẫn giữ được bản sắc riêng của từng dân tộc.

Câu hỏi 2 mục 2 trang 38

Đề bài: Việc nhiều quốc gia Đông Nam Á sáng tạo ra chữ viết riêng có ý nghĩa như thế nào?

Lời giải:

Việc nhiều quốc gia Đông Nam Á sáng tạo ra chữ viết riêng có những ý nghĩa quan trọng:

• Thể hiện tinh thần dân tộc, ý thức tự cường của các quốc gia Đông Nam Á; không lệ thuộc hoàn toàn vào chữ viết của Ấn Độ hay Trung Quốc.
• Là công cụ để ghi chép lịch sử, sáng tác văn học và phát triển văn hóa, giáo dục riêng của mỗi dân tộc.
• Góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của từng dân tộc, làm phong phú thêm kho tàng văn hóa khu vực và nhân loại.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 38

Đề bài: Hãy thể hiện trên trục thời gian các sự kiện tiêu biểu về quá trình hình thành và phát triển của các vương quốc phong kiến ở Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI.

Lời giải:

Em xác định các mốc sự kiện tiêu biểu để thể hiện trên trục thời gian:

• Từ nửa sau thế kỉ X đến thế kỉ XIII:
  • Vương quốc Pa-gan mạnh lên, mở đầu cho Vương quốc Mi-an-ma.
  • Vương quốc Cam-pu-chia của người Khơ-me trở nên cường thịnh.
  • Vương quốc Sri Vi-giay-a trở thành quốc gia hùng mạnh trên đảo Xu-ma-tơ-ra.
• Thế kỉ XIII: quân Mông – Nguyên xâm lược Đông Nam Á → các quốc gia nhỏ liên kết, hình thành các vương quốc lớn hơn.
• Thế kỉ XIII – XIV:
  • Người Thái lập ra Vương quốc Su-khô-thay và Vương quốc A-út-thay-a (sau đó thống nhất – Thái Lan ngày nay).
  • Vương quốc Lan Xang được thành lập (Lào ngày nay).
• Thế kỉ XIII – XV:
  • Vương triều Mô-giô-pa-hít thống nhất các nước nhỏ ở Xu-ma-tơ-ra và Gia-va (In-đô-nê-xi-a).
  • Vương quốc Ma-lắc-ca được thành lập và ngày càng hưng thịnh, đặc biệt vào thế kỉ XV.

Bài 2 trang 38

Đề bài: Tìm hiểu thêm từ sách, báo và internet về một thành tựu văn hóa tiêu biểu của các nước Đông Nam Á thời kì này mà em ấn tượng nhất và viết bài (hoặc làm bài thiết kế đồ họa – infographic) giới thiệu về thành tựu đó.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm và viết theo cách của mình. Dưới đây là đoạn văn mẫu giới thiệu khu đền Ăng-co (Cam-pu-chia):

Khu đền Ăng-co là một trong những công trình kiến trúc nổi tiếng nhất của Đông Nam Á thời phong kiến, được xây dựng dưới thời Vương quốc Cam-pu-chia của người Khơ-me. Quần thể này bao gồm nhiều đền, tháp đồ sộ với những bức phù điêu, tượng thần, tượng Phật được chạm khắc tinh xảo, thể hiện sự ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ kết hợp với sự sáng tạo của các nghệ nhân Khơ-me. Ngày nay, khu đền Ăng-co đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới và trở thành biểu tượng của đất nước Cam-pu-chia, thu hút hàng triệu lượt du khách đến tham quan mỗi năm.

(Lưu ý: em có thể chọn thành tựu khác như chùa Vàng (Mi-an-ma), chùa Vàng (Thái Lan), trường ca Ne-ga-rắc Re-ta-ga-ma, Truyện sử Mã Lai,… và viết theo cảm nhận của riêng mình.)