Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 48
Đề bài: Ngô Quyền với chiến thắng Bạch Đằng lịch sử đã khôi phục hoàn toàn nền độc lập dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc, vậy hai Triều Đinh và Tiền Lê đã củng cố và bảo vệ nền độc lập đó như thế nào?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:
- Hai triều Đinh và Tiền Lê đã củng cố nền độc lập bằng cách xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền từ Trung ương đến địa phương, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đặt niên hiệu riêng.
- Đặc biệt, dưới thời Tiền Lê, Lê Hoàn đã lãnh đạo nhân dân đánh bại quân xâm lược Tống năm 981, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
1. Công cuộc xây dựng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh – Tiền Lê
a) Chính quyền thời Đinh
Câu hỏi mục 1a trang 48
Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục, em hãy vẽ sơ đồ tổ chức chính quyền thời Đinh và rút ra nhận xét.
Lời giải:
Em đọc mục 1a và lập sơ đồ tổ chức chính quyền thời Đinh:
- Năm 968: Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng), đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đặt niên hiệu là Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình).
Tổ chức chính quyền:
- Ở Trung ương:
- Đứng đầu là Hoàng đế, có quyền lực cao nhất.
- Giúp việc cho vua có Ban Văn, Ban Võ và cao tăng.
- Ở địa phương: chia thành 3 cấp: đạo (châu) – giáp – xã.
Nhận xét:
- So với thời Ngô, chính quyền thời Đinh được kiện toàn thêm một bước.
- Đinh Tiên Hoàng xưng Hoàng đế, đặt tên nước, niên hiệu, đúc tiền riêng,… → khẳng định ở mức độ cao hơn vị thế độc lập của Đại Cồ Việt, ngang hàng với các triều đại phương Bắc.
b) Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (năm 981)
Câu hỏi mục 1b trang 49
Đề bài: Hãy trình bày những nét chính về cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 trên lược đồ.
Lời giải:
Em đọc mục 1b kết hợp Hình 1 và trình bày theo các ý:
a) Hoàn cảnh:
- Cuối năm 979, Đinh Tiên Hoàng và con trai trưởng là Đinh Liễn bị ám sát. Đinh Toàn mới 6 tuổi nối ngôi, Lê Hoàn được cử làm Phụ chính.
- Nhân cơ hội đó, nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Cồ Việt.
- Triều thần đồng lòng suy tôn Lê Hoàn lên làm vua để lãnh đạo cuộc kháng chiến.
b) Diễn biến:
- Đầu năm 981: quân Tống do Hầu Nhân Bảo làm tổng chỉ huy, theo hai đường thủy, bộ tiến đánh Đại Cồ Việt.
- Lê Hoàn trực tiếp tổ chức, lãnh đạo kháng chiến.
- Nhiều trận chiến ác liệt đã diễn ra ở Đại La, Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Tây Kết,… khiến quân giặc bị tổn thất nặng nề.
c) Kết quả:
- Tướng Hầu Nhân Bảo tử trận. Quân Tống đại bại, buộc phải rút về nước.
d) Ý nghĩa:
- Bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
- Chứng tỏ bước phát triển mới của quốc gia Đại Cồ Việt.
c) Chính quyền thời Tiền Lê
Câu hỏi mục 1c trang 50
Đề bài: Nêu những nét chính về tổ chức chính quyền thời Tiền Lê.
Lời giải:
- Sau thắng lợi chống Tống, Lê Hoàn lập nên nhà Tiền Lê, đổi niên hiệu là Thiên Phúc, tiếp tục xây dựng quốc gia độc lập.
a) Ở Trung ương:
- Vua đứng đầu, nắm mọi quyền hành.
- Giúp vua bàn việc nước có Thái sư (quan đứng đầu triều) và Đại sư (nhà sư có danh tiếng).
- Dưới vua là các quan văn, quan võ.
- Các con vua được phong vương và trấn giữ các vùng hiểm yếu.
b) Ở địa phương:
- Cả nước được chia thành 10 đạo.
- Đến năm 1002, vua cho đổi đạo thành lộ, phủ, châu rồi đến giáp; đơn vị cấp cơ sở là xã.
c) Quân đội:
- Gồm hai bộ phận: cấm quân (bảo vệ vua và kinh thành) và quân đóng tại các địa phương.
d) Pháp luật và ngoại giao:
- Triều đình chú trọng xây dựng pháp luật, định ra luật lệnh (năm 1002).
- Tăng cường quan hệ ngoại giao với nhà Tống.
2. Đời sống xã hội và văn hóa thời Đinh – Tiền Lê
Câu hỏi 1 mục 2 trang 50
Đề bài: Trình bày những nét chính về tình hình xã hội thời Đinh – Tiền Lê.
Lời giải:
Em đọc mục 2a và trình bày:
- Xã hội thời Đinh – Tiền Lê phân chia thành hai bộ phận: thống trị và bị trị.
- Bộ phận thống trị gồm vua và quan.
- Bộ phận bị trị chủ yếu là người dân lao động (nông dân, thợ thủ công, thương nhân, nô tì).
- Nông dân có số lượng đông đảo nhất, cày cấy ruộng đất công làng xã.
- Nô tì có địa vị thấp kém nhất, số lượng không nhiều.
Câu hỏi 2 mục 2 trang 50
Đề bài: Đời sống văn hóa thời Đinh – Tiền Lê có điểm gì nổi bật?
Lời giải:
Đời sống văn hóa thời Đinh – Tiền Lê có những điểm nổi bật:
- Giáo dục chưa phát triển. Nho giáo chưa có ảnh hưởng sâu rộng.
- Phật giáo được truyền bá rộng rãi, chùa được xây dựng ở nhiều nơi.
- Các nhà sư thường là người có học thức, giỏi chữ Hán, được Triều đình đề cao và nhân dân quý trọng.
- Bước đầu đạt được một số thành tựu trong khôi phục và phát triển văn hóa dân tộc.
- Nhiều loại hình văn hóa dân gian tiếp tục được giữ gìn như ca hát, nhảy múa, đua thuyền, đấu võ, đấu vật,…
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 50
Đề bài: Em hãy so sánh tổ chức chính quyền thời Đinh và Tiền Lê với thời Ngô.
Lời giải:
Em dựa vào kiến thức đã học để lập bảng so sánh:
| Nội dung | Thời Ngô | Thời Đinh – Tiền Lê |
|---|---|---|
| Kinh đô | Cổ Loa (Hà Nội) | Hoa Lư (Ninh Bình) |
| Người đứng đầu | Vương (Ngô Vương) | Hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành) |
| Tên nước, niên hiệu | Chưa đặt tên nước, chưa có niên hiệu riêng | Đặt tên nước là Đại Cồ Việt, có niên hiệu riêng (Thái Bình, Thiên Phúc) |
| Tổ chức Trung ương | Vua đứng đầu, có quan văn, quan võ | Vua đứng đầu, dưới có quan văn, quan võ và cao tăng/Đại sư giúp việc |
| Tổ chức địa phương | Các tướng lĩnh trấn giữ các châu quan trọng | Chia thành nhiều cấp: đạo – giáp – xã (thời Đinh); lộ, phủ, châu – giáp – xã (thời Tiền Lê) |
→ Nhận xét: Tổ chức chính quyền thời Đinh – Tiền Lê chặt chẽ, hoàn chỉnh hơn so với thời Ngô, thể hiện vị thế độc lập của Đại Cồ Việt ở mức độ cao hơn.
Bài 2 trang 50
Đề bài: Em có nhận xét gì về vai trò của Lê Hoàn trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống năm 981?
Lời giải:
Lê Hoàn có vai trò rất quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Tống năm 981:
- Là người lãnh đạo cao nhất của cuộc kháng chiến: được triều thần suy tôn lên ngôi vua để lãnh đạo cuộc chiến.
- Trực tiếp tổ chức và chỉ huy quân dân ta đánh giặc, làm nên thắng lợi vang dội ở các trận Đại La, Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Tây Kết,…
- Nhờ tài năng và sự lãnh đạo sáng suốt của ông, quân Tống bị đại bại, tướng Hầu Nhân Bảo tử trận.
- Thắng lợi này đã bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc và chứng tỏ bước phát triển mới của quốc gia Đại Cồ Việt.
Bài 3 trang 50
Đề bài: Giả sử em là Đinh Tiên Hoàng, em có chọn đặt kinh đô ở Hoa Lư không? Vì sao?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở, em chọn theo ý mình. Gợi ý:
- Nếu là Đinh Tiên Hoàng, em vẫn chọn đặt kinh đô ở Hoa Lư.
- Lí do:
- Hoa Lư là một vùng đất hẹp, xung quanh có nhiều núi, có thể xây dựng các bức tường thành kiên cố để dễ phòng thủ, chống giặc ngoại xâm.
- Đây cũng là quê hương của Đinh Bộ Lĩnh, là nơi ông đã dựng cờ khởi nghĩa và thống nhất đất nước, có nhiều cơ sở vững chắc về chính trị, quân sự.
- Trong buổi đầu độc lập, đất nước còn nhiều khó khăn, việc chọn nơi hiểm yếu để đóng đô là rất hợp lí, giúp bảo vệ vững chắc nền độc lập vừa giành được.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn