Câu hỏi mở đầu

Đề bài: Em đã được tìm hiểu về cuộc kháng chiến chống Tống của quân dân Đại Cồ Việt năm 981. Trong cuộc xâm lăng đó, mặc dù đã bị thất bại thảm hại và phải rút quân về nước nhưng nhà Tống vẫn chưa từ bỏ ý đồ xâm lược nước ta. Vua Tống nuôi tham vọng gì khi tiếp tục đề ra kế hoạch đánh chiếm nước Đại Việt? Dưới sự lãnh đạo của Triều đình nhà Lý, quân dân Đại Việt đã kháng chiến bảo vệ đất nước như thế nào?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:

• Tham vọng của vua Tống: muốn xâm chiếm Đại Việt để mở rộng lãnh thổ, vơ vét của cải và làm chỗ dựa nâng cao uy thế của nhà Tống.
• Quân dân Đại Việt dưới sự lãnh đạo của nhà Lý và Lý Thường Kiệt đã kháng chiến chống Tống qua hai giai đoạn (1075 và 1077) với nhiều cách đánh độc đáo, sáng tạo, cuối cùng giành thắng lợi vẻ vang trên phòng tuyến sông Như Nguyệt.

1. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075)

Câu hỏi mục 1

Đề bài: Em hãy chỉ ra nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075).

Lời giải:

Nét độc đáo trong giai đoạn thứ nhất (năm 1075) được thể hiện ở chủ trương “tiến công trước để tự vệ” của Lý Thường Kiệt:

• Trước âm mưu xâm lược Đại Việt của nhà Tống, Lý Thường Kiệt đã đưa ra nhận định: “Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc”.
• Tháng 10 – 1075: ông đích thân chỉ huy hơn 10 vạn quân thủy, bộ, chia làm hai đạo chủ động tiến vào đất Tống.
• Sau 42 ngày chiến đấu, quân Lý đã hạ được thành Ung Châu – căn cứ mạnh nhất của quân Tống, tiêu hủy hết kho lương dự trữ rồi nhanh chóng rút quân về chuẩn bị phòng tuyến chặn giặc.

→ Đây là một cuộc tiến công táo bạo, bất ngờ, có tính chất tự vệ chứ không phải xâm lược, nhằm đẩy kẻ thù vào thế bị động và tạo điều kiện có lợi cho ta khi chúng kéo sang xâm lược nước ta.

2. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077)

a) Chuẩn bị kháng chiến

Câu hỏi mục 2a

Đề bài: Vì sao Lý Thường Kiệt quyết định xây dựng phòng tuyến chống quân Tống ở sông Như Nguyệt? Việc xây dựng phòng tuyến như vậy đã thể hiện điều gì?

Lời giải:

Em trả lời theo hai ý:

a) Lý do chọn sông Như Nguyệt:

• Sông Như Nguyệt là một đoạn của sông Cầu, chặn ngang con đường bộ mà quân Tống có thể vượt qua để tiến vào kinh thành Thăng Long.
• Đây là vị trí hiểm yếu, có giá trị chiến lược – nếu chặn được giặc ở đây thì sẽ bảo vệ được kinh đô và cả vùng đồng bằng rộng lớn phía sau.

b) Việc xây dựng phòng tuyến đã thể hiện:

• Tài quân sự sáng suốt và tầm nhìn chiến lược của Lý Thường Kiệt: biết chọn địa thế hiểm yếu để bố trí phòng thủ.
• Sự chuẩn bị kĩ lưỡng, chu đáo cho cuộc kháng chiến: đắp đê cao như bức tường thành, đóng tre làm dậu dày mấy tầng, chạy dài hàng chục ki-lô-mét – tạo nên một phòng tuyến kiên cố, vững chắc.

b) Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt

Câu hỏi 1 mục 2b

Đề bài: Khai thác tư liệu 3, nêu nhận xét của em về cách kết thúc cuộc kháng chiến của Lý Thường Kiệt.

Lời giải:

Em đọc Tư liệu 3 (“Làm như thế không nhọc tướng tá, khỏi tốn máu mủ, mà bảo toàn được tông miếu”) và rút ra nhận xét:

• Khi quân Tống đã thua to, lâm vào tình thế tuyệt vọng, Lý Thường Kiệt không thừa thắng tiêu diệt giặc đến cùng mà chủ động đề nghị “giảng hòa”, mở cho quân Tống một lối thoát để rút về nước.
• Nhận xét: Đây là cách kết thúc chiến tranh rất độc đáo, sáng suốt và đầy tính nhân văn:
  • Tránh được tổn thất về xương máu cho cả hai bên.
  • Bảo vệ vững chắc nền độc lập của Đại Việt.
  • Giữ được quan hệ hòa hiếu với nước láng giềng to lớn, tránh được nguy cơ chiến tranh kéo dài trong tương lai.

Câu hỏi 2 mục 2b

Đề bài: Trình bày ý nghĩa của chiến thắng trên sông Như Nguyệt.

Lời giải:

Chiến thắng trên sông Như Nguyệt có ý nghĩa lịch sử to lớn:

• Đánh tan hoàn toàn cuộc xâm lược của nhà Tống, buộc chúng phải rút quân về nước.
• Bảo vệ vững chắc nền độc lập của dân tộc.
• Thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí quyết tâm chống ngoại xâm của nhân dân Đại Việt.
• Khẳng định sự lãnh đạo sáng suốt, tài ba của Lý Thường Kiệt và Triều đình nhà Lý.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1

Đề bài: Hãy chỉ ra những nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống của nhà Lý (1075 – 1077).

Lời giải:

Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý có nhiều nét độc đáo, sáng tạo:

• Chủ trương “tiến công trước để tự vệ”: chủ động đem quân đánh sang đất Tống (năm 1075) để phá tan sự chuẩn bị xâm lược của giặc, đẩy chúng vào thế bị động.
• Xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt kiên cố, chọn được vị trí hiểm yếu để chặn đứng quân thù.
• Sử dụng bài thơ Nam quốc sơn hà ngâm vang trong đêm để làm nhụt ý chí xâm lược của quân Tống và khích lệ tinh thần chiến đấu của binh sĩ ta.
• Cách kết thúc chiến tranh độc đáo: khi quân Tống thua to, chủ động đề nghị “giảng hòa” để mở lối thoát cho giặc, tránh tổn thất và giữ quan hệ hòa hiếu lâu dài.

Bài 2

Đề bài: Vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến được thể hiện như thế nào?

Lời giải:

Lý Thường Kiệt giữ vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Tống (1075 – 1077):

• Là Tổng chỉ huy lãnh đạo cuộc kháng chiến, đề ra đường lối chiến lược đúng đắn: chủ động tiến công trước để tự vệ.
• Trực tiếp chỉ huy hơn 10 vạn quân thủy, bộ tiến vào đất Tống và hạ được thành Ung Châu (1075).
• Tổ chức chuẩn bị kháng chiến chu đáo: bố trí lực lượng, xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt, sáng tác và cho ngâm bài thơ Nam quốc sơn hà để cổ vũ tinh thần binh sĩ.
• Có quyết định sáng suốt và nhân văn khi kết thúc chiến tranh bằng cách đề nghị “giảng hòa”, vừa bảo vệ được độc lập, vừa giữ được hòa hiếu với nhà Tống.

→ Lý Thường Kiệt xứng đáng là một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một nhà quân sự tài ba trong lịch sử Việt Nam.

Bài 3

Đề bài: Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý đã để lại những bài học gì cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay?

Lời giải:

Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý để lại nhiều bài học quý báu cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc ngày nay:

• Bài học về tinh thần đoàn kết toàn dân tộc: phải biết phát huy sức mạnh đoàn kết của toàn dân để chống lại mọi kẻ thù xâm lược.
• Bài học về sự chủ động: luôn chủ động trong việc chuẩn bị lực lượng, sẵn sàng đối phó với mọi tình huống, không để bị động bất ngờ.
• Bài học về sự sáng tạo trong nghệ thuật quân sự: biết phát huy điểm mạnh của mình, tận dụng địa hình, địa thế để chiến đấu hiệu quả.
• Bài học về kết hợp giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh ngoại giao: vừa kiên quyết bảo vệ chủ quyền, vừa khéo léo giữ quan hệ hòa hiếu với các nước láng giềng để xây dựng môi trường hòa bình lâu dài.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn