1. Vị trí địa lí, hình dạng, kích thước

Câu hỏi mục 1 trang 96

Đề bài: Đọc thông tin trong mục 1 và quan sát hình 1, hãy:

• Trình bày đặc điểm vị trí địa lí, hình dạng và kích thước châu Âu.
• Kể tên các biển và đại dương bao quanh châu Âu.

Lời giải:

Em trả lời theo hai ý:

a) Đặc điểm vị trí địa lí, hình dạng và kích thước châu Âu:

• Vị trí địa lí:
  • Châu Âu là bộ phận phía tây của lục địa Á – Âu, ngăn cách với châu Á bởi dãy U-ran.
  • Phần lớn lãnh thổ nằm giữa các vĩ tuyến 36°B và 71°B, chủ yếu thuộc đới ôn hòa của bán cầu Bắc.
• Hình dạng: Đường bờ biển bị cắt xẻ mạnh, tạo thành nhiều bán đảo, biển, vũng vịnh ăn sâu vào đất liền.
• Kích thước: Diện tích trên 10 triệu km², là châu lục nhỏ thứ hai thế giới (chỉ lớn hơn châu Đại Dương).

b) Các biển và đại dương bao quanh châu Âu:

• Đại dương: Đại Tây Dương (phía tây), Bắc Băng Dương (phía bắc).
• Biển: Biển Địa Trung Hải, Biển Đen, Biển Bắc, Biển Na Uy, Biển Ba-ren, Biển Ca-ra,…

2. Đặc điểm tự nhiên

a) Địa hình

Câu hỏi mục 2a trang 98

Đề bài: Đọc thông tin trong mục a và quan sát hình 1, hãy:

• Phân tích đặc điểm các khu vực địa hình chính ở châu Âu.
• Xác định vị trí một số dãy núi và đồng bằng lớn ở châu Âu.

Lời giải:

Châu Âu có hai khu vực địa hình chính: đồng bằng và miền núi.

a) Khu vực đồng bằng:

• Chiếm 2/3 diện tích châu lục.
• Gồm: đồng bằng Bắc Âu, đồng bằng Đông Âu, các đồng bằng trung lưu và hạ lưu sông Đa-nuýp,…
• Các đồng bằng được hình thành do nhiều nguồn gốc khác nhau nên có đặc điểm địa hình khác nhau.

b) Khu vực miền núi:

• Địa hình núi già: phân bố ở phía bắc, vùng trung tâm và phía đông châu lục, gồm các dãy Xcan-đi-na-vi, U-ran,… Phần lớn có độ cao trung bình hoặc thấp.
• Địa hình núi trẻ: phân bố chủ yếu ở phía nam, gồm các dãy An-pơ, Các-pát, Ban-căng,… Phần lớn có độ cao trung bình dưới 2 000 m. Dãy An-pơ cao và đồ sộ nhất châu Âu, có nhiều đỉnh trên 4 000 m.

c) Vị trí một số dãy núi và đồng bằng lớn (xác định trên hình 1):

• Đồng bằng lớn: đồng bằng Bắc Âu, đồng bằng Đông Âu, đồng bằng trung lưu và hạ lưu sông Đa-nuýp.
• Dãy núi lớn: dãy Xcan-đi-na-vi (Bắc Âu), dãy U-ran (Đông Âu), dãy An-pơ, Các-pát, Ban-căng (Nam Âu).

b) Khí hậu

Câu hỏi mục 2b trang 99

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục b và hình 3, hãy trình bày đặc điểm phân hóa khí hậu ở châu Âu.

Lời giải:

Khí hậu châu Âu có sự phân hóa từ bắc xuống nam và từ tây sang đông, tạo nên các đới và kiểu khí hậu khác nhau:

• Đới khí hậu cực và cận cực: quanh năm giá lạnh, lượng mưa trung bình năm dưới 500 mm.
• Đới khí hậu ôn đới có 2 kiểu khí hậu:
  • Ôn đới hải dương: ôn hòa, mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát; mưa quanh năm, lượng mưa trung bình năm từ 800 – 1 000 mm trở lên.
  • Ôn đới lục địa: mùa đông lạnh và khô, mùa hạ nóng và ẩm; lượng mưa nhỏ, trung bình năm khoảng 500 mm, mưa chủ yếu vào mùa hạ.
• Đới khí hậu cận nhiệt chỉ có một kiểu là cận nhiệt địa trung hải: mùa hạ nóng và khô, thời tiết ổn định; mùa đông ấm và mưa nhiều hơn. Lượng mưa trung bình năm khoảng 500 – 700 mm.
• Ngoài ra, khí hậu ở các vùng núi còn có sự phân hóa theo độ cao.

c) Sông ngòi

Câu hỏi mục 2c trang 99

Đề bài: Hãy xác định vị trí các sông: Von-ga, Đa-nuýp, Rai-nơ trên bản đồ hình 1.

Lời giải:

Dựa vào Bản đồ tự nhiên châu Âu (Hình 1), em xác định vị trí 3 con sông:

• Sông Von-ga: nằm ở phía đông châu Âu, chảy theo hướng bắc – nam và đổ vào hồ Ca-xpi. Đây là con sông dài nhất châu Âu (3 690 km).
• Sông Đa-nuýp: nằm ở phía nam châu Âu, bắt nguồn từ Đức, chảy theo hướng tây – đông và đổ vào Biển Đen.
• Sông Rai-nơ: nằm ở phía tây châu Âu, bắt nguồn từ dãy An-pơ (Thụy Sỹ) và đổ vào Biển Bắc.

d) Đới thiên nhiên

Câu hỏi mục 2d trang 100

Đề bài: Đọc thông tin và quan sát các hình ảnh trong mục d, hãy trình bày đặc điểm các đới thiên nhiên ở châu Âu.

Lời giải:

Châu Âu có hai đới thiên nhiên chính: đới lạnh và đới ôn hòa.

a) Đới lạnh:

• Có khí hậu cực và cận cực.
• Chiếm một phần nhỏ diện tích lãnh thổ, gồm các đảo, quần đảo ở Bắc Băng Dương và một dải hẹp ở phía bắc châu lục.
• Mặt đất bị tuyết bao phủ gần như quanh năm.
• Sinh vật nghèo nàn: thực vật chủ yếu là rêu, địa y và cây bụi; động vật có một số loài chịu được lạnh.

b) Đới ôn hòa:

• Có khí hậu ôn đới và cận nhiệt, chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ châu Âu.
• Thiên nhiên thay đổi theo sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa, cụ thể:
  • Phía bắc: khí hậu lạnh, ẩm ướt; thực vật chủ yếu là rừng lá kim; đất điển hình là đất pốt dôn.
  • Phía tây: mùa đông ấm, mùa hạ mát, mưa nhiều; thực vật chủ yếu là rừng lá rộng; đất điển hình là đất rừng nâu xám.
  • Phía đông nam: khí hậu mang tính chất lục địa, mưa ít; thực vật chủ yếu là thảo nguyên ôn đới; đất điển hình là đất đen thảo nguyên ôn đới.
  • Phía nam: khí hậu cận nhiệt địa trung hải; rừng và cây bụi lá cứng phát triển.
• Động vật đa dạng cả về số loài và số lượng cá thể: gấu nâu, chồn, linh miêu, chó sói, sơn dương,… cùng nhiều loài bò sát và chim.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 (Luyện tập) trang 100

Đề bài: Xác định mỗi biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa dưới đây thuộc kiểu khí hậu nào ở châu Âu. Giải thích vì sao.

Lời giải:

Em quan sát kĩ 3 biểu đồ và đối chiếu với đặc điểm 3 kiểu khí hậu đã học (ôn đới hải dương, ôn đới lục địa, cận nhiệt địa trung hải):

a) Gla-xgâu (Anh) – kiểu khí hậu ôn đới hải dương.

Vì:

• Nhiệt độ trung bình năm khá ấm (T = 8,1°C), mùa đông không quá lạnh, mùa hạ mát.
• Lượng mưa lớn, phân bố quanh năm (P = 1 228 mm).

b) Rô-ma (I-ta-li-a) – kiểu khí hậu cận nhiệt địa trung hải.

Vì:

• Nhiệt độ trung bình năm cao (T = 15,8°C).
• Mùa hạ nóng và khô (mưa ít), mùa đông ấm và mưa nhiều hơn.
• Lượng mưa trung bình năm P = 878 mm.

c) Ô-đét-xa (U-crai-na) – kiểu khí hậu ôn đới lục địa.

Vì:

• Mùa đông lạnh và khô (nhiệt độ tháng 1 xuống dưới 0°C), mùa hạ nóng và ẩm (mưa chủ yếu vào mùa hạ).
• Lượng mưa nhỏ (P = 441 mm).

Bài 2 (Vận dụng) trang 100

Đề bài: Sưu tầm những hình ảnh đẹp về thiên nhiên châu Âu (núi, sông, hồ, rừng,…) và viết bài (khoảng 15 dòng) giới thiệu về những cảnh đẹp đó.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý về núi Mát-tơ-hoóc (Matterhorn) ở biên giới Thụy Sĩ – I-ta-li-a:

Châu Âu có nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, trong đó núi Mát-tơ-hoóc (Matterhorn) ở biên giới Thụy Sĩ và I-ta-li-a là một trong những điểm đến nổi tiếng nhất. Ngọn núi cao 4 478 m, nằm trong dãy An-pơ – dãy núi cao và đồ sộ nhất châu Âu. Đỉnh núi có hình dáng đặc biệt giống một kim tự tháp khổng lồ vươn thẳng lên trời, được mệnh danh là “vua của những đỉnh núi”. Quanh năm, đỉnh Mát-tơ-hoóc được bao phủ bởi tuyết trắng, tạo nên khung cảnh tráng lệ và hùng vĩ. Dưới chân núi là những thảm cỏ xanh mướt, những hồ nước trong vắt phản chiếu bóng núi, cùng những ngôi làng nhỏ mang nét đặc trưng của vùng Trung Âu. Mỗi năm, hàng triệu du khách từ khắp nơi trên thế giới đến đây để tham quan, trượt tuyết và chinh phục đỉnh núi. Mát-tơ-hoóc không chỉ là biểu tượng thiên nhiên của Thụy Sĩ mà còn là một trong những kì quan tuyệt đẹp của châu Âu, thể hiện rõ vẻ đẹp của các dãy núi trẻ ở khu vực Nam Âu.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn