Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
1. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường xích đạo
Câu hỏi mục 1 trang 135
Đề bài: Đọc thông tin trong mục và quan sát hình 4 (trang 131), hãy:
- Xác định phạm vi môi trường xích đạo ở châu Phi.
- Trình bày cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên ở môi trường xích đạo.
Lời giải:
a) Phạm vi môi trường xích đạo:
Môi trường xích đạo phân bố ở bồn địa Công-gô và duyên hải phía bắc vịnh Ghi-nê.
b) Cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên:
- Trong trồng trọt:
- Tận dụng nhiệt độ và độ ẩm cao giúp cây trồng phát triển quanh năm → tạo điều kiện trồng gối vụ, xen canh nhiều loại cây.
- Hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp (cọ dầu, ca cao,…) theo quy mô lớn, nhằm mục đích xuất khẩu hoặc cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến.
- Trong bảo vệ thiên nhiên: Tầng mùn trong đất không dày, lớp phủ thực vật lại bị tàn phá nhiều nên mùn dễ bị nước mưa rửa trôi (đặc biệt ở các sườn dốc của đồi, núi). Vì vậy, việc bảo vệ rừng và trồng rừng là hết sức cần thiết.
2. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường nhiệt đới
Câu hỏi mục 2 trang 136
Đề bài: Đọc thông tin trong mục 2 và quan sát hình 4 (trang 131), hãy:
- Xác định phạm vi môi trường nhiệt đới ở châu Phi.
- Trình bày cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên ở môi trường nhiệt đới.
Lời giải:
a) Phạm vi môi trường nhiệt đới:
Môi trường nhiệt đới phân bố ở hai bên đường Xích đạo, gần như trùng với ranh giới đới khí hậu cận xích đạo.
b) Cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên:
- Trồng trọt và chăn nuôi:
- Tại các khu vực khô hạn như vùng xa van Nam Xa-ha-ra: làm nương rẫy vẫn là hình thức canh tác phổ biến; cây trồng chính là lạc, bông, kê,…; chăn thả dê, cừu,…
- Ở các khu vực có khí hậu nhiệt đới ẩm như Đông Nam Phi: hình thành các vùng trồng cây ăn quả (chuối,…) và cây công nghiệp (mía, chè, thuốc lá, bông, cà phê,…) với mục đích xuất khẩu.
- Khai thác khoáng sản: vàng, đồng, chì, dầu mỏ, khí tự nhiên,… có vai trò rất quan trọng. Một số nước cũng phát triển công nghiệp chế biến nông sản và sản phẩm chăn nuôi.
- Bảo vệ thiên nhiên:
- Xây dựng các công trình thủy lợi để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt trong mùa khô.
- Một số quốc gia (Kê-ni-a, Tan-da-ni-a,…) đã thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên vừa để bảo vệ các hệ sinh thái, vừa phát triển du lịch sinh thái.
3. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường hoang mạc
Câu hỏi mục 3 trang 137
Đề bài: Đọc thông tin trong mục 3 và quan sát hình 4 (trang 131), hãy:
- Xác định phạm vi môi trường hoang mạc ở châu Phi.
- Trình bày cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên ở môi trường hoang mạc.
Lời giải:
a) Phạm vi môi trường hoang mạc:
Môi trường hoang mạc phân bố ở hai phần của châu Phi:
- Phía bắc: hoang mạc Xa-ha-ra.
- Phía nam: hoang mạc Ca-la-ha-ri và Na-míp.
b) Cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên:
- Tại các ốc đảo: nơi có nguồn nước lộ ra, người dân trồng cây ăn quả (cam, chanh, đặc biệt là cây chà là) và một số cây lương thực (lúa mạch,…) trên những mảnh ruộng nhỏ.
- Chăn nuôi và vận chuyển: Do nguồn nước và thức ăn khan hiếm, đàn gia súc (dê, lạc đà,…) được di chuyển từ nơi này đến nơi khác (chăn nuôi du mục). Người ta dùng sức lạc đà để vận chuyển hàng hóa và buôn bán xuyên hoang mạc.
- Khai thác tài nguyên: Nhờ tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu, nhiều mỏ dầu khí lớn, các mỏ khoáng sản và các túi nước ngầm được phát hiện, làm thay đổi nhiều vùng hoang mạc. Hoạt động du lịch cũng đem lại nguồn thu lớn.
- Bảo vệ thiên nhiên: Do biến đổi khí hậu và việc khai thác không hợp lí khiến diện tích hoang mạc ngày càng mở rộng. Các nước đã hợp tác thành lập “vành đai xanh” chống lại tình trạng hoang mạc hóa.
4. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường cận nhiệt
Câu hỏi mục 4 trang 137
Đề bài: Đọc thông tin trong mục 4 và quan sát hình 4 (trang 131), hãy:
- Xác định phạm vi môi trường cận nhiệt ở châu Phi.
- Trình bày cách thức con người khai thác thiên nhiên ở môi trường cận nhiệt.
Lời giải:
a) Phạm vi môi trường cận nhiệt:
Môi trường cận nhiệt phân bố ở phần cực bắc và phần cực nam châu Phi.
b) Cách thức con người khai thác thiên nhiên:
- Trồng trọt và chăn nuôi: Tận dụng lợi thế khí hậu, các nước đã trồng các cây ăn quả (nho, cam, chanh, ô liu,…) có giá trị xuất khẩu và một số cây lương thực (lúa mì, ngô). Gia súc chính là cừu.
- Khai thác khoáng sản: rất phát triển. Khu vực là một trung tâm lớn của thế giới về khai thác dầu (An-giê-ri), đồng thời phát triển công nghiệp khai thác vàng, kim cương (Cộng hòa Nam Phi).
- Du lịch: Môi trường cận nhiệt cũng thuận lợi để phát triển các hoạt động du lịch.
- Vấn đề môi trường: Các nước trong khu vực quan tâm đến việc chống khô hạn và hoang mạc hóa.
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 (Luyện tập) trang 137
Đề bài: Hãy lập bảng so sánh cách thức con người khai thác thiên nhiên ở môi trường xích đạo và môi trường nhiệt đới châu Phi.
Lời giải:
| Tiêu chí | Môi trường xích đạo | Môi trường nhiệt đới |
|---|---|---|
| Trồng trọt | Trồng gối vụ, xen canh quanh năm; hình thành vùng chuyên canh cây công nghiệp quy mô lớn (cọ dầu, ca cao,…) để xuất khẩu. | – Vùng khô hạn: làm nương rẫy, trồng lạc, bông, kê,…
– Vùng nhiệt đới ẩm: trồng cây ăn quả (chuối,…) và cây công nghiệp (mía, chè, thuốc lá, bông, cà phê,…) để xuất khẩu. |
| Chăn nuôi | Không phải hoạt động chính. | Chăn thả dê, cừu,… ở vùng xa van. |
| Khai thác khoáng sản | Không nổi bật. | Phát triển mạnh: vàng, đồng, chì, dầu mỏ, khí tự nhiên,… |
| Bảo vệ thiên nhiên | Bảo vệ rừng và trồng rừng để chống xói mòn, rửa trôi. | Xây dựng công trình thủy lợi; thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên (Kê-ni-a, Tan-da-ni-a,…) gắn với du lịch sinh thái. |
Bài 2 (Vận dụng) trang 137
Đề bài: Tìm hiểu về hoang mạc Xa-ha-ra.
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý:
Hoang mạc Xa-ha-ra nằm ở phía bắc châu Phi, là hoang mạc nóng lớn nhất thế giới với diện tích khoảng 9 triệu km², trải dài qua nhiều quốc gia như An-giê-ri, Ai Cập, Li-bi, Ma-rốc, Xu-đăng,… Khí hậu ở đây vô cùng khắc nghiệt: ban ngày nhiệt độ có thể lên tới hơn 50°C, ban đêm lại lạnh giá; lượng mưa rất ít, có nơi cả năm không có một giọt mưa nào. Cảnh quan chủ yếu là những cồn cát mênh mông, các vùng đá sỏi và những ốc đảo nhỏ – nơi có nguồn nước ngầm lộ ra, người dân sinh sống và trồng cây chà là, cam, chanh,… Người dân ở đây chủ yếu chăn nuôi lạc đà, dê theo lối du mục và dùng lạc đà để vận chuyển hàng hóa xuyên hoang mạc. Ngày nay, nhờ tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu, người ta đã phát hiện ra nhiều mỏ dầu khí lớn và các túi nước ngầm dưới lòng hoang mạc, làm thay đổi đáng kể bộ mặt của Xa-ha-ra. Bên cạnh đó, du lịch hoang mạc cũng trở thành nguồn thu quan trọng, thu hút du khách đến trải nghiệm cảnh sắc kì vĩ nơi đây.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn