Câu 1: Các văn bản Về chính chúng ta, Con đường không chọn, Một đời như kẻ tìm đường gợi cho bạn suy nghĩ gì về cuộc sống?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Ba văn bản đã mở ra cho em những suy nghĩ sâu sắc về cuộc sống:
  • Từ Về chính chúng ta, em hiểu rằng con người chỉ là một phần nhỏ bé của tự nhiên, vũ trụ. Vì vậy, ta cần khiêm tốn, biết sống hài hoà với thiên nhiên và không ngừng học hỏi.
  • Từ Con đường không chọn, em nhận ra cuộc đời là chuỗi những lựa chọn; mỗi lựa chọn đều có thể làm thay đổi cả cuộc đời, nhưng ta phải dám chọn và đi đến cùng.
  • Từ Một đời như kẻ tìm đường, em học được rằng hạnh phúc và thành công không phụ thuộc vào con đường ta chọn, mà vào cách ta sống trên con đường đó — biết cho đi, biết gieo giá trị tốt đẹp.
• Cách 2: Ba văn bản cho em suy nghĩ về vị trí của con người trong thế giới và hành trình trưởng thành của bản thân:
  • Con người vừa là một phần của tự nhiên (Rovelli), vừa là chủ thể đưa ra những lựa chọn cho cuộc đời mình (Frost, Phan Văn Trường).
  • Cả ba tác giả đều có cái nhìn khiêm tốn nhưng đầy hi vọng: dù nhận thức là hữu hạn, dù lựa chọn là khó khăn, dù số phận có khi ngẫu nhiên — con người vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa, hạnh phúc bằng nỗ lực và tình yêu của chính mình.
• Cách 3: Đọc ba văn bản, em suy nghĩ rằng mỗi người cần chuẩn bị cho mình một “hành trang” tinh thần vững vàng để bước vào đời:
  • Khiêm tốn trước thế giới và khao khát học hỏi (theo Rovelli).
  • Can đảm để lựa chọn và trách nhiệm với lựa chọn của mình (theo Frost).
  • Tinh thần cho đi, sống tử tế với mọi người (theo Phan Văn Trường).

Đó chính là những giá trị làm nên một cuộc đời có ý nghĩa.

Câu 2: So sánh đặc trưng của bài luận về bản thân và văn bản nghị luận thông thường

Câu 3: Tìm đọc thêm các văn bản về những nhân vật, sự kiện có ảnh hưởng lớn trong cuộc sống đương đại. Tổng hợp lại những thông tin đó dưới dạng biểu đồ, sơ đồ.

Gợi ý các bước thực hiện:

Bước 1: Lựa chọn nhân vật/sự kiện có ảnh hưởng lớn trong cuộc sống đương đại mà em quan tâm.

Một số gợi ý:

• Nhân vật: nhà khoa học, nhà giáo, doanh nhân, vận động viên… mà em ngưỡng mộ.
• Sự kiện: phong trào bảo vệ môi trường, cuộc cách mạng công nghệ số, đại dịch toàn cầu…

Bước 2: Tìm đọc tài liệu về nhân vật/sự kiện đó (sách, báo, tạp chí, trang web uy tín).

Bước 3: Xác định những thông tin chính cần tổng hợp:

• Với nhân vật: tiểu sử, sự nghiệp, thành tựu, đóng góp, ảnh hưởng.
• Với sự kiện: bối cảnh, diễn biến, tác động, ý nghĩa.

Bước 4: Lựa chọn loại biểu đồ/sơ đồ phù hợp:

• Sơ đồ cây: phù hợp khi muốn trình bày các thành tựu, lĩnh vực hoạt động của một nhân vật.
• Biểu đồ thời gian: phù hợp khi muốn thể hiện diễn biến của một sự kiện hoặc các mốc quan trọng trong cuộc đời nhân vật.
• Sơ đồ Venn: phù hợp khi muốn so sánh giữa các nhân vật, các thời kì.
• Biểu đồ tròn: phù hợp khi muốn thể hiện tỉ lệ các yếu tố trong một tổng thể.

Ví dụ tham khảo — Sơ đồ về một nhân vật bằng biểu đồ thời gian:

NHÂN VẬT: ……………………
│
├─ Năm sinh: …………… → Tuổi thơ, hoàn cảnh xuất thân
│
├─ Tuổi trẻ: …………… → Học tập, định hướng sự nghiệp
│
├─ Trưởng thành: …………… → Những thành tựu đầu tiên
│
├─ Đỉnh cao sự nghiệp: …………… → Đóng góp lớn nhất
│
└─ Ảnh hưởng đến hôm nay: ……………

Câu 4: Thuyết trình về một vấn đề xã hội trong các văn bản đã đọc mà bạn thấy hứng thú, trong đó có sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ.

Bài thuyết trình tham khảo — Vấn đề: Sự lựa chọn trong hành trình trưởng thành của giới trẻ

[Mở đầu]

Kính chào thầy cô và các bạn! Hôm nay, em xin được thuyết trình về một vấn đề rất gần gũi với chúng ta — những người trẻ đang đứng trước nhiều ngã rẽ của cuộc đời. Đó là vấn đề: Sự lựa chọn trong hành trình trưởng thành.

[Phương tiện phi ngôn ngữ gợi ý: chiếu slide hình ảnh một ngã ba đường hoặc một con đường rẽ trong rừng — gợi liên tưởng đến bài thơ “Con đường không chọn”.]

[Thân bài]

Thứ nhất, vì sao “lựa chọn” lại là vấn đề quan trọng với người trẻ?

Đọc bài thơ Con đường không chọn của Rô-bớt Phờ-rót và bài viết Một đời như kẻ tìm đường của Phan Văn Trường, em nhận ra: cuộc đời của mỗi chúng ta giống như một con đường với hàng ngàn khúc quanh, đến khúc quanh nào cũng buộc phải đưa ra quyết định. Là học sinh lớp 10, chúng ta cũng đang đứng trước những lựa chọn quan trọng: chọn ban học, chọn ngành nghề tương lai, chọn bạn bè, chọn lối sống…

[Phương tiện phi ngôn ngữ: chiếu sơ đồ cây với chủ đề trung tâm “Những lựa chọn của tuổi 16” và các nhánh: học tập, nghề nghiệp, bạn bè, sở thích, lối sống.]

Thứ hai, vì sao việc lựa chọn lại khó khăn?

Hai văn bản đã chỉ ra ba nguyên nhân chính:

1. Sự không chắc chắn của tương lai — như Phờ-rót viết, hai lối rẽ đều “giữ bí mật” về những gì phía trước.
2. Nỗi sợ chọn sai — ta luôn lo lắng rằng con đường không chọn có thể tốt hơn.
3. Sự ảnh hưởng của người khác — gia đình, bạn bè, xã hội thường đặt kì vọng vào ta.

[Phương tiện phi ngôn ngữ: sơ đồ Venn với ba vòng tròn “Mong muốn của bản thân”, “Kì vọng của gia đình”, “Áp lực xã hội” — phần giao là vùng khó khăn nhất khi lựa chọn.]

Thứ ba, làm thế nào để lựa chọn đúng và sống không hối tiếc?

Từ trải nghiệm của Phan Văn Trường, em rút ra ba bài học quan trọng:

• Lắng nghe trái tim mình: hiểu rõ bản thân muốn gì, có thế mạnh ở đâu.
• Dám lựa chọn và chịu trách nhiệm: vì không lựa chọn cũng là một lựa chọn — chọn đứng yên.
• Dốc lòng với con đường đã chọn: bởi “hạnh phúc và thành công không tuỳ thuộc vào con đường chúng ta đi, mà vào tâm trạng tự tại của chúng ta, cũng như vào những giá trị mà chúng ta gieo ngay trên những nẻo đường đã đi qua” (Phan Văn Trường).

[Phương tiện phi ngôn ngữ: biểu đồ thời gian thể hiện hành trình của một người trẻ — từ “đứng trước lựa chọn” → “quyết định” → “nỗ lực hành động” → “thành quả và bài học”.]

[Kết bài]

Các bạn ạ, đứng trước những ngã rẽ của cuộc đời, chúng ta không cần phải sợ chọn sai — chúng ta chỉ cần sợ không dám chọn. Mỗi lựa chọn dù lớn hay nhỏ đều là một viên gạch xây nên con người ta của tương lai. Hãy can đảm bước đi, gieo những giá trị tốt đẹp trên con đường mình đi, để mai sau khi nhìn lại, ta có thể nói về cuộc đời mình bằng niềm tự hào, chứ không phải bằng một tiếng thở dài như nhân vật trữ tình trong bài thơ của Rô-bớt Phờ-rót.

Cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Câu 5: Viết bài văn về một sự lựa chọn có ý nghĩa mà bạn đã trải qua.

Bài văn tham khảo — Lựa chọn theo đuổi đam mê viết lách:

Trong cuộc đời mình, tôi đã từng đứng trước nhiều lựa chọn lớn nhỏ, nhưng có một quyết định khiến tôi nhớ mãi: lựa chọn theo đuổi niềm đam mê viết lách của mình, bất chấp những lời khuyên ngược lại.

Năm ấy, tôi học lớp 9. Đó là thời điểm tôi phải quyết định nên đăng kí thi vào trường chuyên khối tự nhiên — nơi nhiều bạn bè và gia đình mong tôi theo học — hay theo đuổi khối Văn mà tôi yêu thích. Bố mẹ tôi không cấm cản, nhưng vẫn nhẹ nhàng khuyên: “Học giỏi tự nhiên sau này dễ kiếm việc hơn, con ạ.” Một số bạn thân cũng nói tôi đang “phí sức” vì điểm Toán của tôi cũng khá tốt.

Tôi đã trăn trở rất nhiều đêm. Tôi sợ — sợ làm bố mẹ thất vọng, sợ tương lai khó khăn, sợ cả việc mình chọn sai. Nhưng mỗi lần đặt bút viết một bài văn, mỗi lần đọc một cuốn sách hay, tôi lại cảm thấy mình thật sự là chính mình. Tôi chợt nhớ đến câu mà Phan Văn Trường từng viết: “Hạnh phúc và thành công không tuỳ thuộc vào con đường chúng ta đi, mà vào tâm trạng tự tại của chúng ta.” Cuối cùng, tôi quyết định lắng nghe trái tim mình — thi vào lớp chuyên Văn.

Lựa chọn ấy đã thay đổi tôi rất nhiều. Tôi không chỉ được học những điều mình yêu thích, mà còn tìm thấy những người bạn cùng đam mê, những thầy cô truyền cảm hứng. Tôi bắt đầu viết bài cho báo trường, tham gia các cuộc thi viết và dần dần khám phá ra mình có thể đi xa đến đâu trên con đường này. Có những lúc khó khăn, tôi lại nghĩ — nếu ngày ấy mình chọn khác, mình có hạnh phúc như bây giờ không?

Từ lựa chọn ấy, tôi học được rằng: không có con đường nào là đúng tuyệt đối, chỉ có con đường phù hợp với chính mình. Và một khi đã chọn, hãy dốc lòng đi tới, đừng quay lại nuối tiếc. Đó là hành trang quý giá mà tôi mang theo trên hành trình trưởng thành.

Câu 6: Phỏng vấn một người thân hoặc một người bạn về lựa chọn của họ trong cuộc sống. Ghi chép lại nội dung cuộc phỏng vấn.

Gợi ý hệ thống câu hỏi phỏng vấn:

1. Câu hỏi mở đầu — Giới thiệu tình huống:

• Trong cuộc đời mình, đã có khi nào cô/chú/bạn phải đứng trước một lựa chọn quan trọng chưa?
• Tình huống đó là gì? Diễn ra vào thời điểm nào trong cuộc đời cô/chú/bạn?

2. Câu hỏi đi sâu — Tìm hiểu về lựa chọn:

• Lúc đó, cô/chú/bạn đã có những phương án nào để chọn?
• Cuối cùng, cô/chú/bạn đã chọn phương án nào?
• Lí do nào khiến cô/chú/bạn đưa ra quyết định đó? (đam mê, hoàn cảnh gia đình, lời khuyên của người khác, trực giác…)

3. Câu hỏi về cảm xúc và suy nghĩ:

• Khi đưa ra lựa chọn ấy, cô/chú/bạn cảm thấy thế nào? Có do dự, băn khoăn không?
• Lúc đó cô/chú/bạn có nghĩ về những con đường mình đã không chọn không?

4. Câu hỏi về tác động và bài học:

• Lựa chọn ấy đã ảnh hưởng như thế nào đến cuộc đời cô/chú/bạn?
• Đến nay, cô/chú/bạn có hài lòng với lựa chọn đó không?
• Cô/chú/bạn có bài học gì muốn chia sẻ với các bạn trẻ đang đứng trước những lựa chọn quan trọng?

Cách ghi chép nội dung phỏng vấn:

• Có thể ghi theo dạng hỏi – đáp (Q&A), trung thành với lời nói của người được phỏng vấn.
• Hoặc viết lại thành bài tường thuật có dẫn lời trực tiếp xen kẽ với lời tường thuật của em.
• Cuối bài, em có thể thêm đoạn nhận xét, suy ngẫm của bản thân sau cuộc phỏng vấn để bài viết thêm sâu sắc.

Bài phỏng vấn tham khảo — Phỏng vấn mẹ về lựa chọn nghề nghiệp:

Người được phỏng vấn: Mẹ của em, năm nay 45 tuổi, hiện là giáo viên tiểu học. Thời gian phỏng vấn: Buổi tối Chủ nhật, tại nhà.

Em: Mẹ ơi, mẹ đã từng đứng trước một lựa chọn quan trọng nào trong cuộc đời chưa ạ?

Mẹ: Có chứ con. Mẹ nhớ nhất là lúc tốt nghiệp cấp 3, mẹ phải lựa chọn giữa hai con đường: theo học ngành Y để trở thành bác sĩ như ông ngoại mong muốn, hoặc theo học Sư phạm để làm cô giáo.

Em: Cuối cùng mẹ đã chọn thế nào ạ? Vì sao mẹ lại chọn như vậy?

Mẹ: Mẹ đã chọn Sư phạm. Vì từ nhỏ mẹ đã yêu trẻ con và rất thích dạy học. Hồi đó ông ngoại buồn lắm, nhưng mẹ tin vào lựa chọn của mình. Mẹ nghĩ làm việc gì mà mình yêu thích thì mới có thể làm tốt và sống hạnh phúc được.

Em: Khi đưa ra quyết định ấy, mẹ có băn khoăn gì không?

Mẹ: Có chứ. Mẹ lo lắm — sợ ông ngoại giận, sợ sau này nghề giáo vất vả mà thu nhập không cao. Nhưng càng nghĩ, mẹ càng thấy nếu chọn ngành Y chỉ vì làm vui lòng ông ngoại, mẹ sẽ không thực sự hạnh phúc.

Em: Đến bây giờ nhìn lại, mẹ có hài lòng với lựa chọn đó không ạ?

Mẹ: Mẹ hài lòng lắm. Mỗi ngày đến lớp, nhìn các em học sinh ríu rít, mẹ thấy mình đã chọn đúng. Nghề giáo không giàu về vật chất nhưng giàu về tình cảm và ý nghĩa. Mẹ muốn nhắn con và các bạn: hãy lắng nghe trái tim mình khi lựa chọn, và sau khi đã chọn thì hãy đi tới cùng với tất cả sự yêu thương và trách nhiệm.

Cảm nhận của em sau cuộc phỏng vấn: Qua câu chuyện của mẹ, em hiểu rằng một lựa chọn đúng không phải là lựa chọn dễ dàng hay theo ý người khác, mà là lựa chọn phù hợp với chính mình và được mình kiên trì theo đuổi đến cùng. Đây là bài học quý giá em sẽ mang theo trong hành trang của mình.

ThS. Nguyễn Thành Đạt

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT

Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện