Câu hỏi mở đầu trang 49

Đề bài: Để quản lí kết quả học tập, như em biết, phải quản lí điểm của từng môn học bao gồm điểm đánh giá (ĐĐG) thường xuyên, ĐĐG giữa kì, ĐĐG cuối kì,… Theo em, hoạt động này có cần lưu trữ dữ liệu không? Nếu có, đó là những dữ liệu gì?

Lời giải:

Có, hoạt động quản lí kết quả học tập cần lưu trữ dữ liệu.

Những dữ liệu cần lưu trữ:

• Thông tin học sinh: họ và tên, lớp, số thứ tự,…
• Danh sách môn học: Toán, Ngữ văn, Tin học, Vật lí,…
• Điểm đánh giá thường xuyên (nhiều lần trong học kì).
• Điểm đánh giá giữa kì.
• Điểm đánh giá cuối kì.
• Học kì (học kì I, học kì II) và năm học.

→ Nếu không lưu trữ, sẽ không thể tổng hợp, thống kê hay xếp loại học sinh cuối kì được.

1. Cập nhật dữ liệu

Hoạt động trang 49

Đề bài: Giáo viên dạy môn Toán dùng cuốn sổ điểm môn học để ghi lại điểm của từng học sinh lớp 11A (Bảng 10.1). Hãy cùng thảo luận để xác định xem có thể khai thác được những thông tin gì từ sổ điểm môn học này. Ngoài việc ghi điểm vào sổ điểm, có thể có những công việc nào khác?

Lời giải:

a) Những thông tin có thể khai thác từ sổ điểm môn Toán:

• Xem điểm của từng học sinh ở các bài đánh giá thường xuyên, giữa kì, cuối kì.
• Lập danh sách học sinh sắp xếp theo điểm từ cao xuống thấp (hoặc ngược lại).
• Tìm học sinh có điểm học kì ≥ 7, ≥ 8 để khen thưởng.
• Tìm học sinh chưa có điểm (chưa được đánh giá) để bổ sung.
• Thống kê số học sinh Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt của cả lớp.
• Tính điểm trung bình môn Toán của cả lớp.

b) Những công việc khác ngoài ghi điểm:

• Xoá dữ liệu điểm bị sai (ví dụ: xoá điểm 0 của bạn Nguyễn Kì Duyên vì nghỉ học có lí do).
• Sửa dữ liệu bị nhầm (ví dụ: sửa “Dương Hồng Anh” thành “Dương Hoàng Anh”).
• Thêm dữ liệu mới (thêm học sinh chuyển đến, thêm điểm bài kiểm tra mới).
• Truy xuất, thống kê, khai thác thông tin từ dữ liệu đã có.

2. Truy xuất dữ liệu và khai thác thông tin

Câu hỏi củng cố mục 2 trang 51

Đề bài: Cập nhật dữ liệu là gì? Tại sao dữ liệu cần được cập nhật thường xuyên?

Lời giải:

a) Cập nhật dữ liệu là gì?

Cập nhật dữ liệu là công việc thêm, xoá và chỉnh sửa dữ liệu, thường được thực hiện với dữ liệu của tất cả các bài toán quản lí.

b) Tại sao dữ liệu cần được cập nhật thường xuyên?

• Trong quá trình ghi chép có thể có sai sót, nhầm lẫn → cần sửa cho đúng.
• Luôn có dữ liệu mới phát sinh (ví dụ: học sinh có bài kiểm tra mới, siêu thị có mặt hàng mới) → cần thêm vào.
• Có dữ liệu không còn đúng hoặc không còn phù hợp → cần xoá đi.
• Cập nhật thường xuyên giúp dữ liệu luôn chính xác, đầy đủ → khi truy xuất, khai thác mới cho ra thông tin đúng để đưa ra quyết định phù hợp.

3. Thu thập dữ liệu tự động

Câu hỏi củng cố mục 3 trang 52

Đề bài: Hãy nêu tầm quan trọng của việc thu thập và lưu trữ dữ liệu đối với các bài toán quản lí.

Lời giải:

Tầm quan trọng của việc thu thập và lưu trữ dữ liệu:

• Là nền tảng của mọi hoạt động quản lí: Mục đích chính của quản lí là xử lí thông tin để đưa ra quyết định. Không có dữ liệu thì không thể có thông tin để quản lí.
• Cung cấp cơ sở để truy xuất và khai thác thông tin: Dữ liệu được lưu trữ mới có thể tìm kiếm, sắp xếp, thống kê, tổng hợp phục vụ các nhu cầu khác nhau.
• Nâng cao chất lượng quyết định: Việc thu thập tự động (mã vạch ở siêu thị, công tơ điện tử) giúp có được khối lượng dữ liệu lớn, chính xác, từ đó phân tích tốt hơn để đưa ra các quyết định phù hợp.
• Tiết kiệm công sức: Thu thập tự động giảm bớt việc nhập liệu thủ công, tránh sai sót do con người.

Luyện tập

Luyện tập trang 52

Đề bài:

1. Quản lí điểm chỉ là một ứng dụng quản lí trong trường học. Hãy tìm thêm các nhu cầu quản lí khác trong nhà trường và chỉ ra hoạt động quản lí đó cần những dữ liệu nào.

Lời giải:

Một số nhu cầu quản lí khác trong nhà trường:

2. Người ta thường nói, ở bất cứ nơi nào có một tổ chức là nơi ấy có nhu cầu quản lí. Hãy kể tên một vài bài toán quản lí mà em biết.

Lời giải:

Một vài bài toán quản lí trong thực tế:

• Ở bệnh viện: quản lí hồ sơ bệnh án của bệnh nhân, quản lí thuốc và vật tư y tế.
• Ở ngân hàng: quản lí thông tin khách hàng, quản lí giao dịch (gửi/rút tiền).
• Ở siêu thị: quản lí hàng hoá, quản lí doanh thu, quản lí hàng tồn kho.
• Ở công ty: quản lí nhân viên, quản lí chấm công, tính lương.
• Ở phòng bán vé máy bay/tàu xe: quản lí chỗ ngồi trên các chuyến.
• Ở trung tâm dự báo thời tiết: quản lí dữ liệu về nhiệt độ, độ ẩm, hướng gió.

Vận dụng

Vận dụng trang 52

Đề bài:

1. Hãy cho một ví dụ về một bài toán quản lí và nêu những dữ liệu mà hoạt động quản lí đó cần thu thập.

Lời giải:

Ví dụ: Bài toán quản lí thư viện trường học.

Các dữ liệu cần thu thập:

• Thông tin về sách: mã sách, tên sách, tác giả, nhà xuất bản, năm xuất bản, số lượng, vị trí trên kệ.
• Thông tin về bạn đọc: mã bạn đọc, họ tên, lớp, số điện thoại.
• Thông tin về việc mượn/trả sách: mã bạn đọc, mã sách, ngày mượn, ngày trả dự kiến, ngày trả thực tế, tình trạng sách khi trả.

→ Từ dữ liệu này, thư viện có thể: tra cứu sách hiện có, biết sách nào đang được mượn, thống kê sách được mượn nhiều nhất, nhắc học sinh trả sách quá hạn,…

2. Tại các trạm bán xăng, việc thu thập dữ liệu về lượng xăng bán và doanh thu được thực hiện như thế nào?

Lời giải:

Tại các trạm bán xăng hiện đại, việc thu thập dữ liệu được thực hiện tự động như sau:

• Các cột bơm xăng điện tử có gắn thiết bị đo tự động, ghi lại lượng xăng bơm ra và số tiền phải trả cho mỗi lần bơm.
• Dữ liệu từ mỗi cột bơm được gửi tự động về máy tính trung tâm của trạm bán xăng.
• Máy tính trung tâm lưu trữ và tổng hợp dữ liệu theo ca, theo ngày.
• Cuối ngày, có thể tính toán tự động tổng lượng xăng đã bán, tổng doanh thu, doanh thu theo từng cột bơm, theo từng nhân viên,…

Lợi ích:

• Tiết kiệm công sức so với ghi chép thủ công.
• Tránh sai sót, gian lận khi ghi số liệu.
• Cung cấp số liệu kịp thời, chính xác để chủ trạm quản lí hoạt động kinh doanh, biết khi nào cần nhập thêm xăng từ kho.

Thầy Phạm Thành Danh

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa