Câu hỏi mở đầu trang 43

Đề bài: Mạng Internet mang lại nhiều lợi ích, tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách sẽ ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ và tinh thần cùng nhiều rủi ro: mất thông tin cá nhân, bị lừa đảo, quấy rối,… Do vậy, khi tham gia mạng xã hội nói riêng, không gian số nói chung, mỗi người cần trang bị cho mình một số kĩ năng cơ bản như: kĩ năng giao tiếp; kĩ năng đối phó với dư luận và vượt qua khủng hoảng; kĩ năng nhận biết và phòng tránh lừa đảo,… Hãy nêu vài ví dụ cho thấy sự cần thiết phải có các kĩ năng đó.

Lời giải:

Một vài ví dụ cho thấy sự cần thiết của các kĩ năng khi sử dụng mạng:

• Kĩ năng giao tiếp: Khi tranh luận trên Facebook, nếu không có kĩ năng giao tiếp, dễ dẫn đến cãi nhau, công kích cá nhân, làm mất bạn bè và tổn hại danh dự.
• Kĩ năng đối phó với dư luận: Khi một học sinh bị nhiều người “ném đá” trên mạng vì một sai lầm nhỏ, nếu không có kĩ năng vượt qua khủng hoảng, có thể hoảng loạn, trầm cảm.
• Kĩ năng nhận biết và phòng tránh lừa đảo: Khi nhận được tin nhắn “trúng thưởng chuyển tiền để nhận” hay “bạn cần tiền gấp”, nếu không biết cảnh giác thì rất dễ mất tiền.

1. Nhận biết và phòng tránh một số dạng lừa đảo trên không gian số

Hoạt động 1 trang 43

Đề bài: Em hoặc người quen đã có khi nào gặp những tình huống tương tự như sau chưa?

• Nhận được tin nhắn (qua thư điện tử, điện thoại, mạng xã hội Facebook, Zalo, Tiktok,…) yêu cầu chuyển tiền ngay vào tài khoản số 123 456 789 nếu không muốn gặp những rắc rối liên quan tới bản thân hay với cơ quan luật pháp.
• Nhận được thư điện tử từ địa chỉ lạ yêu cầu mở một tài liệu hoặc một đường link đính kèm và thực hiện theo hướng dẫn.

Trong những tình huống ấy, em hoặc người quen đã xử lí như thế nào?

Lời giải:

a) Về việc gặp các tình huống trên:

Đây là những tình huống lừa đảo rất phổ biến hiện nay. Nhiều người (bao gồm cả người thân, bạn bè của em) đã từng gặp phải, ví dụ:

• Nhận tin nhắn giả danh công an, toà án yêu cầu chuyển tiền để “giải quyết vụ án”.
• Nhận email “trúng thưởng” yêu cầu nháy vào link để nhận quà.
• Bạn bè bị hack Facebook, kẻ gian dùng tài khoản đó nhắn tin mượn tiền.

b) Cách xử lí đúng:

• Không thực hiện ngay theo yêu cầu, dù tin nhắn có vẻ cấp bách.
• Xác minh qua kênh khác: gọi điện trực tiếp cho người thân/cơ quan liên quan qua số đã biết trước.
• Không mở link, không tải file đính kèm từ địa chỉ lạ.
• Thông báo cho người thân, thầy cô để xin tư vấn.
• Nếu chắc chắn là lừa đảo, có thể báo với cơ quan chức năng.

Câu hỏi củng cố mục 1 trang 46

Đề bài: Với các tình huống nêu trong Hoạt động 1, những cách nào sau đây là ứng xử cần thiết để phòng tránh những rủi ro?

• A. Thực hiện các yêu cầu để đề phòng câu chuyện trở nên phức tạp.
• B. Hãy dành thời gian và đặt câu hỏi để tránh bị dồn vào tình huống xấu.
• C. Trao đổi với thầy cô giáo, người thân, bạn bè,… để được nghe ý kiến tư vấn.
• D. Tìm cách liên hệ trực tiếp với người gửi để làm rõ.

Lời giải:

→ Các đáp án đúng: B, C, D.

Giải thích:

2. Giao tiếp và ứng xử trong môi trường số

Hoạt động 2 trang 46

Đề bài: Khi bắt đầu sử dụng mạng Internet là em bắt đầu trở thành một công dân số, được tiếp cận với cả những lợi ích và rủi ro trên mạng. Hãy cùng trao đổi để chỉ ra một vài quy tắc ứng xử chung trong môi trường số.

Lời giải:

Theo Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội (Quyết định 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021), có 4 quy tắc ứng xử chung trong môi trường số:

Câu hỏi củng cố mục 2 trang 48

Đề bài:

1. Những việc nào sau đây cần được khuyến khích khi tham gia môi trường số?

• A. Tìm hiểu và tuân thủ các điều khoản hướng dẫn sử dụng của nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội trước khi đăng kí, tham gia mạng xã hội.
• B. Chia sẻ thông tin từ mọi nguồn khác nhau.
• C. Mạng xã hội là môi trường ảo, do vậy không cần quá câu nệ về câu chữ.
• D. Cần được sự đồng ý khi chia sẻ hình ảnh và chuyện riêng tư của bạn bè.

Lời giải:

→ Các đáp án đúng: A, D.

Giải thích:

2. Những quan niệm nào sau đây là không đúng?

• A. Mọi tin nhắn, hình ảnh và video đăng tải lên mạng đều có thể thu hồi.
• B. Cần nhanh chóng thông báo tới các cơ quan chức năng, nhà cung cấp dịch vụ khi tài khoản của tổ chức, cá nhân bị mất quyền kiểm soát, bị giả mạo.
• C. Cần phê phán các từ ngữ không mang tính phổ thông, nặng bản sắc vùng miền.
• D. Trong ứng xử trên mạng xã hội được phép làm mọi điều pháp luật không cấm.
• E. Không cho mượn, cho thuê giấy tờ cá nhân hoặc thẻ ngân hàng; không bán, cho mượn tài khoản; không nhận chuyển khoản hay nhận tiền cho người không quen,…

Lời giải:

→ Các quan niệm không đúng: A, C, D.

Giải thích:

Luyện tập

Luyện tập trang 48

Đề bài:

1. Em nhận được tin nhắn trên Facebook từ tài khoản mang tên bạn em với nội dung bạn cần tiền gấp và yêu cầu em chuyển tiền ngay cho số điện thoại lạ hoặc một số tài khoản ngân hàng mang tên bạn em. Có thể vận dụng ba nguyên tắc phòng chống lừa đảo trong trường hợp này như thế nào?

Lời giải:

Áp dụng 3 nguyên tắc phòng chống lừa đảo:

a) Nguyên tắc 1: Hãy chậm lại

• Không chuyển tiền ngay dù tin nhắn có vẻ cấp bách.
• Bình tĩnh đặt câu hỏi:
  • Vì sao bạn phải mượn tiền qua Facebook chứ không gọi điện trực tiếp?
  • Vì sao lại chuyển vào số điện thoại lạ?
  • Bạn thân có bao giờ hỏi vay tiền như thế này không?

b) Nguyên tắc 2: Kiểm tra ngay

• Gọi điện trực tiếp cho bạn qua số điện thoại đã biết trước để xác nhận.
• Hoặc hỏi các bạn khác trong lớp/nhóm chơi chung.
• Kiểm tra xem tài khoản Facebook của bạn có dấu hiệu bất thường không (có thể bị hack).

c) Nguyên tắc 3: Dừng lại, không gửi

• Nếu chưa xác minh được chắc chắn, tuyệt đối không chuyển tiền.
• Kể cả nếu bạn xác nhận là thật, cũng cần cẩn trọng – có thể tài khoản bạn đã bị giả mạo, hack.
• Nếu phát hiện là lừa đảo, cần báo cho bạn biết để bạn khôi phục tài khoản và cảnh báo mọi người.

2. Ngoài những điều nên làm và không nên làm khi tham gia mạng xã hội (Hình 9.2, Hình 9.3), em có thể bổ sung thêm một vài điều khác nữa hay không?

Lời giải:

a) Một số điều NÊN LÀM bổ sung thêm:

• Đặt mật khẩu mạnh và bật xác thực 2 bước cho tài khoản mạng xã hội.
• Kiểm tra kĩ nguồn thông tin trước khi chia sẻ (đặc biệt là tin tức, tin nóng).
• Báo cáo (report) các nội dung xấu, sai sự thật, vi phạm.
• Cân nhắc thời gian sử dụng mạng xã hội hợp lí, không dành quá nhiều thời gian.
• Tôn trọng ý kiến khác biệt – tranh luận văn minh, không công kích cá nhân.

b) Một số điều KHÔNG NÊN LÀM bổ sung thêm:

• Không đăng thông tin cá nhân nhạy cảm: địa chỉ nhà, số điện thoại, số CCCD, số tài khoản ngân hàng,…
• Không tham gia các trào lưu, thử thách nguy hiểm (nhất là các thử thách có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ, tính mạng).
• Không kết bạn với người lạ không rõ danh tính.
• Không nháy vào link lạ, link rút gọn không rõ nguồn.
• Không đăng bài khi đang tức giận – dễ nói ra những điều sau này phải hối tiếc.

Vận dụng

Vận dụng trang 48

Đề bài: Các hình thức lừa đảo trên không gian số rất đa dạng. Hãy sử dụng các từ khoá thích hợp để tìm hiểu thêm các tình huống lừa đảo trong thực tế và áp dụng ba nguyên tắc phòng tránh đã được nêu trong bài học.

Lời giải:

a) Các từ khoá tìm kiếm gợi ý:

• “Cảnh báo lừa đảo qua mạng”
• “Lừa đảo Facebook”
• “Lừa đảo chuyển tiền”
• “Lừa đảo mạo danh công an”
• “Cảnh báo lừa đảo mới nhất”

b) Một số tình huống lừa đảo phổ biến hiện nay:

c) Áp dụng 3 nguyên tắc phòng tránh:

• Hãy chậm lại: Bình tĩnh, không hành động vội. Kẻ lừa đảo luôn tạo cảm giác cấp bách để đánh vào tâm lí.
• Kiểm tra ngay: Xác minh qua các kênh chính thức (gọi trực tiếp, tra cứu trên website chính thức của cơ quan, tổ chức).
• Dừng lại, không gửi: Tuyệt đối không chuyển tiền, không cung cấp thông tin cá nhân khi chưa xác minh chắc chắn.

Thầy Phạm Thành Danh

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa