1. Đặc điểm dân cư, xã hội

a) Nguồn gốc dân cư Trung và Nam Mỹ

Câu hỏi mục 1a trang 152

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục a và hình 1 (trang 146), hãy:

• Xác định các luồng nhập cư vào Trung và Nam Mỹ.
• Cho biết thành phần chủng tộc của cư dân Trung và Nam Mỹ.

Lời giải:

a) Các luồng nhập cư vào Trung và Nam Mỹ:

• Từ châu Á sang: người Anh-điêng (chủng tộc Môn-gô-lô-it) di cư từ rất sớm.
• Từ châu Âu sang: người Âu (chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-it), chủ yếu đến từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.
• Từ châu Phi sang: người gốc Phi (chủng tộc Nê-grô-it) bị bắt sang làm nô lệ.

b) Thành phần chủng tộc của cư dân Trung và Nam Mỹ:

• Gồm 3 chủng tộc chính: Môn-gô-lô-it, Ơ-rô-pê-ô-it và Nê-grô-it.
• Hiện nay, phần lớn dân cư là người lai do sự hợp huyết giữa người gốc Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha với người gốc Phi và người Anh-điêng.

→ Sự hòa trộn này đã tạo nên nền văn hóa Mỹ La-tinh độc đáo và sự tương đồng về dân cư – xã hội giữa các nước Trung và Nam Mỹ.

b) Vấn đề đô thị hóa

Câu hỏi mục 1b trang 152

Đề bài: Đọc thông tin và quan sát hình 1 trong mục b, hãy:

• Trình bày vấn đề đô thị hóa ở Trung và Nam Mỹ.
• Kể tên và xác định vị trí của các thành phố có từ 10 triệu người trở lên ở Trung và Nam Mỹ.

Lời giải:

a) Vấn đề đô thị hóa ở Trung và Nam Mỹ:

• Trung và Nam Mỹ là khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất thế giới.
• Tỉ lệ dân đô thị khoảng 80% số dân (năm 2020).
• Ở một số nơi, quá trình đô thị hóa mang tính tự phát đã làm nảy sinh nhiều vấn đề như: thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, tội phạm,…

b) Các thành phố từ 10 triệu người trở lên ở Trung và Nam Mỹ:

Dựa vào hình 1, em xác định được các thành phố sau:

• Mê-hi-cô Xi-ti (Mê-hi-cô) – thành phố có trên 20 triệu người.
• Bô-gô-ta (Cô-lôm-bi-a).
• Li-ma (Pê-ru).
• Xao Pao-lô (Bra-xin).
• Ri-ô đê Gia-nê-rô (Bra-xin).
• Bu-ê-nốt Ai-rét (Ác-hen-ti-na).

c) Văn hóa Mỹ La-tinh

Câu hỏi mục 1c trang 154

Đề bài: Dựa vào thông tin và hình ảnh trong mục c, hãy nêu những nét đặc sắc của văn hóa Mỹ La-tinh.

Lời giải:

Những nét đặc sắc của văn hóa Mỹ La-tinh:

• Có nhiều nền văn hóa cổ nổi tiếng: Trước khi C. Cô-lôm-bô khám phá ra Tân thế giới, cư dân bản địa đã là chủ nhân của các nền văn hóa cổ như văn hóa May-a, văn hóa In-ca, văn hóa A-dơ-tếch.
• Sự pha trộn văn hóa độc đáo: Sau khi người Âu gốc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha sang xâm chiếm, sự pha trộn văn hóa của các tộc người đã hình thành nền văn hóa Mỹ La-tinh độc đáo.
• Nhiều lễ hội đặc sắc: hằng năm có các lễ hội nổi tiếng như Ca-na-van, Ô-ru-rô, La-ti-nô, Pa-rin-tin,…
• Ngôn ngữ: ngôn ngữ chính là tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha thuộc ngữ hệ La-tinh.

2. Khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn

a) Đặc điểm rừng A-ma-dôn

Câu hỏi mục 2a trang 154

Đề bài: Đọc thông tin trong mục a, hãy nêu khái quát đặc điểm rừng A-ma-dôn.

Lời giải:

Khái quát đặc điểm rừng A-ma-dôn:

• Vị trí, diện tích: nằm ở lục địa Nam Mỹ, có diện tích hơn 5 triệu km², là rừng nhiệt đới rộng nhất thế giới, tập trung chủ yếu ở Bra-xin và Cô-lôm-bi-a.
• Khí hậu: nóng ẩm quanh năm → sinh vật rất phong phú.
• Cấu trúc rừng: phát triển nhiều tầng:
  • Tầng trên (tầng vượt tán): cây thân gỗ cao 50 – 60 m.
  • Tầng tán: phần lớn là cây gỗ cao 30 – 45 m.
  • Tầng dưới tán: cây bụi, thảo mộc, cây gỗ nhỏ và các loài dây leo.
  • Tầng thảm tươi: là nơi sinh sống của các loài ưa bóng tối.
• Động vật: rất phong phú gồm các loài sống trên cây, leo trèo giỏi, nhiều loài chim, vô số côn trùng và nhiều loài sống dưới nước.
• Vai trò: rừng A-ma-dôn được xem là “lá phổi xanh” của Trái Đất, là nguồn dự trữ sinh học quý giá, giúp điều hòa khí hậu và cân bằng sinh thái toàn cầu.

b) Vấn đề khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn

Câu hỏi mục 2b trang 155

Đề bài: Dựa vào bảng số liệu và thông tin trong mục b, hãy:

• Nhận xét sự thay đổi diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin giai đoạn 1970 – 2019.
• Nêu nguyên nhân của việc suy giảm rừng A-ma-dôn.
• Nêu một số biện pháp bảo vệ rừng A-ma-dôn.

Lời giải:

a) Nhận xét sự thay đổi diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin giai đoạn 1970 – 2019:

• Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin có xu hướng giảm liên tục: từ 4,0 triệu km² (năm 1970) xuống còn 3,39 triệu km² (năm 2019).
• Trong gần 50 năm, diện tích rừng đã giảm 0,61 triệu km².

b) Nguyên nhân suy giảm rừng A-ma-dôn:

• Con người khai phá rừng để lấy gỗ, lấy đất canh tác, khai thác khoáng sản và làm đường giao thông.
• Các vụ cháy rừng cũng làm diện tích rừng mất đi đáng kể.

c) Một số biện pháp bảo vệ rừng A-ma-dôn:

• Tăng cường giám sát hoạt động khai thác rừng.
• Trồng phục hồi rừng.
• Tuyên truyền và đẩy mạnh vai trò của người dân bản địa trong việc bảo vệ rừng.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 (Luyện tập) trang 155

Đề bài: Trình bày một đặc điểm dân cư, xã hội ở khu vực Trung và Nam Mỹ.

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, em có thể chọn một đặc điểm để trình bày. Dưới đây là bài làm gợi ý về vấn đề đô thị hóa ở Trung và Nam Mỹ:

Trung và Nam Mỹ là khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất thế giới. Đến năm 2020, tỉ lệ dân đô thị ở khu vực này đạt khoảng 80% số dân, thuộc hàng cao trên thế giới. Sự phát triển đô thị đã hình thành nhiều thành phố lớn và đông dân, trong đó nổi bật là Mê-hi-cô Xi-ti (trên 20 triệu người), Xao Pao-lô, Ri-ô đê Gia-nê-rô, Bu-ê-nốt Ai-rét, Li-ma, Bô-gô-ta,… Tuy nhiên, do quá trình đô thị hóa ở nhiều nơi mang tính tự phát, không gắn với phát triển công nghiệp, nên đã làm nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực như thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, tội phạm,… Đây là thách thức lớn mà các quốc gia trong khu vực cần giải quyết để phát triển bền vững.

Bài 2 (Vận dụng) trang 155

Đề bài: Tìm hiểu một nét văn hóa Mỹ La-tinh và chia sẻ với các bạn.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý về Lễ hội Ca-na-van ở Bra-xin:

Ca-na-van (Carnival) là một trong những lễ hội nổi tiếng và đặc sắc nhất của văn hóa Mỹ La-tinh, được tổ chức tại nhiều nước trong khu vực, trong đó lễ hội Ca-na-van ở Bra-xin là lớn và sôi động nhất thế giới. Lễ hội thường diễn ra vào tháng 2 hoặc tháng 3 hằng năm, kéo dài liên tục nhiều ngày tại các thành phố lớn như Ri-ô đê Gia-nê-rô và Xao Pao-lô. Trong lễ hội, hàng nghìn người tham gia diễu hành trong những bộ trang phục rực rỡ sắc màu, được trang trí bằng lông vũ và đá lấp lánh, cùng nhau biểu diễn các điệu nhảy Sam-ba sôi động trên những con phố ngập tràn âm nhạc. Lễ hội Ca-na-van không chỉ là dịp để người dân vui chơi, giải trí mà còn là biểu tượng văn hóa độc đáo, thể hiện sự hòa trộn giữa văn hóa châu Âu, châu Phi và văn hóa bản địa của người Mỹ La-tinh. Hằng năm, lễ hội thu hút hàng triệu khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới đến tham dự.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn