Câu hỏi mở đầu trang 9

Đề bài: Trong các cuộc tranh luận về AI thường có hai quan điểm sau:

• Trong tương lai, AI sẽ có thể thông minh hơn nhiều và thay thế hoàn toàn con người.
• AI có thể làm được nhiều việc nhưng không thể thay thế con người.

Em ủng hộ quan điểm nào trong hai quan điểm trên? Vì sao?

Lời giải:

Em ủng hộ quan điểm thứ hai: AI có thể làm được nhiều việc nhưng không thể thay thế con người. Vì:

• Các thành tựu hiện tại của AI vẫn chỉ nằm trong phạm vi Trí tuệ nhân tạo hẹp/Trí tuệ nhân tạo yếu, tức chỉ thực hiện tốt một nhiệm vụ cụ thể.
• AI thiếu cảm xúc, đạo đức và khả năng sáng tạo linh hoạt như con người.
• AI hoạt động dựa vào dữ liệu và luật đã được huấn luyện, nên khi gặp tình huống mới ngoài dữ liệu, AI dễ đưa ra quyết định sai.
• AI được xem là công cụ hỗ trợ con người, giúp con người làm việc hiệu quả hơn chứ không thay thế được vai trò của con người.

1. Trí tuệ nhân tạo và sự phát triển của một số lĩnh vực

Hoạt động 1 trang 9

Đề bài: Ngày nay, nhiều lĩnh vực đang có thay đổi lớn lao nhờ ứng dụng AI. Hãy chỉ ra một vài lĩnh vực mà em tìm hiểu được qua các phương tiện thông tin đại chúng và Internet.

Lời giải:

Một số lĩnh vực đang thay đổi mạnh mẽ nhờ ứng dụng AI:

• Hệ chuyên gia: hỗ trợ ra quyết định trong nhiều lĩnh vực chuyên môn.
• Y học và chăm sóc sức khoẻ: cải thiện chất lượng hình ảnh y tế, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị.
• Giao thông vận tải: xe tự lái, quản lí giao thông thông minh, máy bay không người lái.
• Tài chính, ngân hàng: phân tích dữ liệu, hỗ trợ đầu tư, phát hiện gian lận.
• Sản xuất: robot công nghiệp, trang trại thông minh trong nông nghiệp.
• Giáo dục: nền tảng học trực tuyến thông minh, trợ lí học tập ảo.

Câu hỏi củng cố mục 1 trang 10

Đề bài: Hãy chỉ ra một vài lĩnh vực có sự phát triển đột phá nhờ những thành tựu của AI.

Lời giải:

Một vài lĩnh vực có sự phát triển đột phá nhờ AI:

• Y học: phần mềm IBM Watson for Oncology hỗ trợ điều trị ung thư, nâng cao hiệu quả điều trị.
• Giao thông: ô tô tự lái, máy bay không người lái phát triển mạnh mẽ mà không thể có được nếu không có AI.
• Sản xuất công nghiệp: robot và hệ thống tự động hoá tích hợp AI thực hiện các công việc lắp ráp, kiểm tra chất lượng hiệu quả.
• Nông nghiệp: trang trại thông minh theo dõi thời tiết, đất đai, sức đề kháng của vật nuôi, cây trồng.
• Giáo dục: các nền tảng học trực tuyến cá nhân hoá, đề xuất nội dung học phù hợp với từng người học.

2. Trí tuệ nhân tạo và một vài cảnh báo

Hoạt động 2 trang 11

Đề bài: Trên cơ sở những thông tin về sự phát triển của AI ngày nay, hãy cho biết những suy nghĩ của em về tương lai của AI.

Lời giải:

Một số suy nghĩ về tương lai của AI:

• Các thành tựu hiện tại của AI mới thuộc phạm vi Trí tuệ nhân tạo hẹp/yếu. Trong tương lai, nhiều chuyên gia kì vọng sẽ phát triển thành Trí tuệ nhân tạo tổng quát/mạnh, có năng lực trí tuệ như con người.
• AI tạo sinh (Generative AI) như ChatGPT sẽ phát triển mạnh, có khả năng tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh tự động phục vụ nghệ thuật, giải trí, quảng cáo, trò chơi…
• AI sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đời sống.
• Bên cạnh cơ hội, AI cũng đặt ra nhiều nguy cơ về đạo đức, việc làm, quyền riêng tư và an toàn, cần có giải pháp quản lí và giám sát chặt chẽ.

Câu hỏi củng cố mục 2 trang 13

Đề bài:

1. Trên cơ sở các phân tích về khả năng xử lí ngôn ngữ của ChatGPT ở trên, hãy chỉ ra một vài ví dụ ứng dụng AI cũng có khả năng đọc hiểu, trả lời câu hỏi của người dùng.

Lời giải:

Một vài ứng dụng AI có khả năng đọc hiểu và trả lời câu hỏi:

• Trợ lí ảo: Google Assistant, Siri (Apple), Alexa (Amazon), Cortana (Microsoft) hiểu và trả lời yêu cầu bằng giọng nói.
• Chatbot chăm sóc khách hàng trên các trang web thương mại điện tử: trả lời câu hỏi, hỗ trợ mua hàng.
• Máy tìm kiếm thông tin như Google Search: hiểu câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên và trả về kết quả phù hợp.
• Google dịch: hiểu nội dung ngôn ngữ nguồn và dịch sang ngôn ngữ đích.

2. Hãy nêu một số nguy cơ có thể xảy ra liên quan tới việc phát triển AI.

Lời giải:

Một số nguy cơ khi phát triển AI:

• Áp lực thất nghiệp: AI tự động hoá nhiều công việc, dẫn tới nguy cơ mất việc làm cho người lao động.
• Ảnh hưởng quyền riêng tư: AI cần thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân, dễ bị lạm dụng.
• Khả năng thiếu minh bạch: phần lớn ứng dụng AI hoạt động như “hộp đen”, khó giải thích được cách đưa ra quyết định.
• Rủi ro về an ninh, an toàn: AI có thể bị tấn công, thay đổi dữ liệu, dẫn tới quyết định sai lầm gây nguy hại cho con người (ví dụ chẩn đoán sai bệnh, ra quyết định tấn công sai mục tiêu…).

Luyện tập trang 13

Đề bài:

1. ChatGPT là hệ thống AI sử dụng ngôn ngữ để tương tác với con người. Hãy nêu một vài ứng dụng AI sử dụng hình ảnh để tương tác.

Lời giải:

Một vài ứng dụng AI sử dụng hình ảnh để tương tác:

• Nhận dạng khuôn mặt: mở khoá điện thoại, kiểm tra an ninh, gán nhãn tên người trong ảnh trên Facebook.
• Nhận dạng chữ viết tay: xử lí hoá đơn, chứng từ điện tử, xác minh chữ kí.
• Xe tự lái: dùng camera để nhận diện đường, biển báo, người và phương tiện xung quanh.
• AI tạo sinh hình ảnh: tự động tạo hình ảnh, tranh vẽ theo mô tả của người dùng.
• Nhận diện hình ảnh y tế: phân tích ảnh chụp X-quang, MRI để hỗ trợ chẩn đoán bệnh.

2. Vì sao cần ngăn cấm việc giao toàn quyền quyết định cho AI điều khiển vũ khí sát thương?

Lời giải:

Cần ngăn cấm giao toàn quyền quyết định cho AI điều khiển vũ khí sát thương vì:

• AI có thể mắc sai lầm: một quyết định sai của AI có thể gây thiệt hại trực tiếp đến sinh mạng con người.
• Thiếu minh bạch: AI hoạt động như “hộp đen”, khó xác định trách nhiệm khi xảy ra hậu quả.
• Thiếu đạo đức và cảm xúc: AI không phân biệt được các tình huống nhân đạo mà chỉ dựa vào dữ liệu.
• Rủi ro bị tấn công: vũ khí AI có thể bị hack, bị lợi dụng để tấn công sai mục tiêu, gây hậu quả nghiêm trọng.
• Vấn đề đạo đức: trao quyền sinh sát cho máy móc là điều không thể chấp nhận trong xã hội văn minh.

Vận dụng trang 13

Đề bài: Hãy tìm hiểu cách thức hoạt động của ứng dụng tìm đường trên Google Maps để nhận biết các biểu hiện “thông minh” của ứng dụng này.

Lời giải:

Các biểu hiện “thông minh” của Google Maps:

• Hiểu ngôn ngữ tự nhiên: nhận diện được địa chỉ, tên địa danh do người dùng nhập bằng văn bản hoặc giọng nói.
• Tìm đường tối ưu: tính toán và đề xuất tuyến đường ngắn nhất, nhanh nhất dựa trên nhiều lựa chọn (ô tô, xe máy, đi bộ, phương tiện công cộng).
• Dự đoán tình trạng giao thông: dựa trên dữ liệu thời gian thực và lịch sử để cảnh báo tắc đường, đề xuất tuyến thay thế.
• Học từ dữ liệu người dùng: ghi nhớ địa điểm hay tra cứu, gợi ý điểm đến quen thuộc, cải thiện đề xuất theo thời gian.
• Nhận dạng giọng nói: cho phép người dùng điều hướng bằng lời nói khi đang lái xe.
• Gợi ý địa điểm xung quanh: dựa vào vị trí và thói quen của người dùng để đề xuất nhà hàng, cây xăng, quán cà phê phù hợp.

→ Các biểu hiện trên thể hiện các năng lực trí tuệ của AI như: khả năng hiểu ngôn ngữ, khả năng học, khả năng suy luận và giải quyết vấn đề.

Thầy Phạm Thành Danh

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa