Câu hỏi mở đầu trang 45

Đề bài: Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã chấm dứt hoàn toàn ách đô hộ của phong kiến phương Bắc hơn một nghìn năm, mở ra kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc. Ngô Quyền đã làm gì để xây dựng chính quyền độc lập mà sau này nhà sử học Lê Văn Hưu (thời Trần) đã nhận xét: “Chính thống của nước Việt ta, ngõ hầu đã được nối lại”?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời ngắn gọn:

• Sau chiến thắng Bạch Đằng, Ngô Quyền đã bỏ chức Tiết độ sứ, xưng Vương, đóng đô ở Cổ Loa và xây dựng chính quyền độc lập của riêng người Việt.
• Việc làm đó của Ngô Quyền đã khẳng định nền độc lập dân tộc, tạo nền tảng cho công cuộc phát triển đất nước sau này.

1. Ngô Quyền dựng nền độc lập

Câu hỏi 1 mục 1 trang 45

Đề bài: Em hãy trình bày những nét chính về tổ chức chính quyền, đời sống xã hội và văn hóa thời Ngô.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục 1 và trình bày theo các ý:

a) Tổ chức chính quyền:

• Năm 939, sau chiến thắng Bạch Đằng, Ngô Quyền bỏ chức Tiết độ sứ, xưng Vương và đóng đô ở Cổ Loa (Hà Nội).
• Ở Trung ương: vua là người đứng đầu, có quyền quyết định mọi việc; dưới vua có các quan văn, quan võ phụ trách từng công việc.
• Ở địa phương: vua giao cho các tướng lĩnh trấn giữ các châu quan trọng. Ví dụ: Ngô Xương Ngập cai quản vùng Đông Bắc, Đinh Công Trứ cai quản châu Hoan (Nghệ An, Hà Tĩnh), Kiều Công Hãn cai quản châu Phong (Phú Thọ),…

b) Đời sống xã hội và văn hóa:

• Đất nước được yên bình.
• Văn hóa dân tộc được chú ý khôi phục.
• Nền độc lập dân tộc được khẳng định, tạo nền tảng căn bản cho công cuộc phát triển đất nước sau này.

Câu hỏi 2 mục 1 trang 45

Đề bài: Quyết định bỏ chức Tiết độ sứ, xưng Vương của Ngô Quyền có ý nghĩa như thế nào?

Lời giải:

Quyết định bỏ chức Tiết độ sứ, xưng Vương của Ngô Quyền có ý nghĩa to lớn:

• Tiết độ sứ vốn là một chức quan do triều đình phương Bắc đặt ra. Việc Ngô Quyền bỏ chức này đồng nghĩa với việc chấm dứt sự lệ thuộc vào phong kiến phương Bắc.
• Việc xưng Vương thể hiện ý chí xây dựng một quốc gia độc lập, tự chủ, ngang hàng với các triều đại phương Bắc.
• Đánh dấu việc khôi phục nền độc lập dân tộc sau hơn một nghìn năm bị phong kiến phương Bắc đô hộ.

2. Công cuộc thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh và sự thành lập nhà Đinh

Câu hỏi 1 mục 2 trang 47

Đề bài: Em hãy nêu tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục 2 và trình bày theo các mốc thời gian:

• Năm 944: Ngô Quyền mất, chính quyền nhà Ngô suy yếu nhanh chóng.
• Nhân cơ hội đó, các thế lực hào trưởng địa phương nổi lên, mỗi người chiếm cứ một vùng.
• Đến năm 965: chính quyền nhà Ngô tan rã, đất nước lâm vào tình trạng cát cứ của 12 sứ quân.

→ Đất nước rơi vào tình trạng chia cắt, hỗn loạn, đe dọa nghiêm trọng đến nền độc lập vừa giành được.

Câu hỏi 2 mục 2 trang 47

Đề bài: Hãy trình bày công cuộc thống nhất đất nước và thành lập nhà Đinh của Đinh Bộ Lĩnh.

Lời giải:

Em đọc mục 2 và trình bày theo các ý:

• Trong hoàn cảnh đất nước rối ren, tại đất Hoa Lư (Ninh Bình) xuất hiện nhân vật Đinh Bộ Lĩnh.
• Với tài năng của mình và được nhân dân ủng hộ, Đinh Bộ Lĩnh đánh đâu thắng đó, được tôn là Vạn Thắng Vương.
• Trong 2 năm (966 – 967), bằng các biện pháp vừa mềm dẻo vừa cứng rắn, ông đã lần lượt dẹp yên các sứ quân, chấm dứt tình trạng cát cứ.
• Sau đó, Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước và lập ra nhà Đinh.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 47

Đề bài: Em hãy đánh giá công lao của Ngô Quyền trong buổi đầu độc lập.

Lời giải:

Ngô Quyền có những công lao to lớn trong buổi đầu độc lập:

• Lãnh đạo nhân dân đánh tan quân Nam Hán trong chiến thắng Bạch Đằng năm 938, chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc.
• Bỏ chức Tiết độ sứ, xưng Vương, đóng đô ở Cổ Loa, khẳng định nền độc lập, tự chủ của dân tộc.
• Xây dựng chính quyền mới từ Trung ương đến địa phương, đặt nền móng cho một quốc gia độc lập.
• Tạo nền tảng để văn hóa dân tộc được khôi phục và phát triển, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ cho dân tộc.

Bài 2 trang 47

Đề bài: Những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh có ý nghĩa như thế nào đối với dân tộc?

Lời giải:

Những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh có ý nghĩa rất quan trọng đối với dân tộc:

• Chấm dứt tình trạng cát cứ của 12 sứ quân, đem lại hòa bình, ổn định cho đất nước.
• Thống nhất đất nước, củng cố nền độc lập dân tộc vừa được khôi phục sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc.
• Lập ra nhà Đinh, mở ra một thời kì phát triển mới của dân tộc.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong những giai đoạn tiếp theo.

Bài 3 trang 47

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: Ngô Quyền quyết định về đóng đô ở Cổ Loa là để tiếp nối truyền thống cha ông. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?

Lời giải:

• Em đồng ý với ý kiến trên.
• Lí do:
  • Cổ Loa từng là kinh đô của nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương – một nhà nước độc lập của người Việt thời xa xưa.
  • Việc Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô là để tiếp nối truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông, đồng thời khẳng định rằng đất nước đã khôi phục được nền độc lập sau hơn một nghìn năm bị đô hộ.
  • Đây cũng là cách thể hiện niềm tự hào dân tộc và ý thức về cội nguồn của Ngô Quyền.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn